Điểm chuẩn ‘nóng đỏ’ và bước ngoặt lựa chọn ngành của thí sinh
“Điểm chuẩn ngành AI, bán dẫn, tự động hóa” mô tả làn sóng tăng điểm chưa từng thấy ở các chương trình công nghệ cao tại những đại học kỹ thuật hàng đầu, phản ánh việc thí sinh có xu hướng bỏ các lựa chọn an toàn để tranh suất vào những ngành được xem là có triển vọng nghề nghiệp dài hạn gắn với chuyển đổi số và công nghiệp công nghệ cao. Đáng chú ý, chiều 9/8, một trường công nghệ thông tin thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM công bố ngành Trí tuệ nhân tạo đạt 100/100, tương đương 30/30 – lần đầu tiên có ngành chạm điểm tuyệt đối trong lịch sử trường. Cùng ngày, một đại học kỹ thuật lớn ở Hà Nội xác nhận chương trình tiên tiến Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo đạt 29,54/30, là mức điểm chuẩn kỷ lục và nhích lên so với 29,39 của năm trước. Đến sáng 10/8, hơn 100 trường đã công bố điểm chuẩn, cho thấy đây không còn là câu chuyện cá biệt mà là một dịch chuyển hệ thống trong tuyển sinh công nghệ cao.
AI, bán dẫn, tự động hóa đồng loạt leo top: không chỉ là ‘ngành hot’
Nhìn vào các con số, có thể nói nhóm ngành công nghệ cao đang chiếm trọn “ngôi vương” tuyển sinh. Ở trường công nghệ thông tin phía Nam nói trên, sau điểm chuẩn ngành AI tuyệt đối là Khoa học dữ liệu 91,7, Thiết kế vi mạch 90,5, An toàn thông tin 88,7 và Khoa học máy tính 88,5 trên thang 100, tương đương từ 26,55 điểm trở lên nếu quy đổi sang thang 30. Một đại học kỹ thuật lớn tại TP.HCM ghi nhận Khoa học máy tính đạt 85,45/100, dù lần đầu tiên bị Kỹ thuật bán dẫn vượt lên với 85,8/100 ngay năm đầu tuyển sinh – cho thấy ngành bán dẫn tự động hóa không còn là khái niệm trong sách vở mà đã thành điểm đến cạnh tranh của thí sinh. Ở các trường khác, các chương trình điều khiển – tự động hóa, vi điện tử, cơ điện tử, thiết kế vi mạch đồng loạt vượt mốc 26 điểm và vươn lên nhóm điểm chuẩn cao nhất trường. Đây là tín hiệu rõ rằng career boom công nghệ đang dịch chuyển trọng tâm từ gia công phần mềm sang những mảng nền tảng hơn của hạ tầng số và công nghiệp.
Nghị định 179 và tham vọng quốc gia về AI: cú hích chính sách cho tuyển sinh công nghệ cao
Nếu điểm chuẩn là mặt nổi của tảng băng, phần chìm chính là chính sách. Một nghị định về hỗ trợ sinh viên đã mở thêm động lực cho tuyển sinh công nghệ cao khi cho phép người học một số ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược nhận hỗ trợ hằng tháng nếu đáp ứng điều kiện quy định. Dù bài toán tài chính không phải yếu tố duy nhất, đó là cú hích đáng kể trong bối cảnh chi phí học tập và sinh hoạt trở thành nỗi lo thường trực của nhiều gia đình. Song song, định hướng chiến lược quốc gia về AI đang được vẽ rất tham vọng: một nghị quyết của cơ quan lãnh đạo cấp cao đặt mục tiêu đưa AI của Việt Nam vào nhóm ba nước dẫn đầu khu vực về nghiên cứu, phát triển đến năm 2030, và dự thảo chiến lược quốc gia hướng tới đào tạo tối thiểu 500.000 nhân lực AI, với ít nhất 10.000 văn bằng cử nhân, kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ mỗi năm trong lĩnh vực này và các ngành gần. Khi thông điệp chính sách quá rõ, thí sinh hiểu rằng cơ hội nghề nghiệp trong hệ sinh thái STEM, AI, ngành bán dẫn tự động hóa sẽ không dừng lại ở vài dự án ngắn hạn.
Từ nỗi lo AI thay thế đến nhu cầu nhân lực nền tảng: vì sao điểm chuẩn tăng vẫn hợp lý
Nghịch lý là ở một số nước phát triển, tuyển sinh Computer Science đang giảm vì sinh viên lo AI thay thế công việc lập trình cấp thấp, trong khi các chương trình AI mở riêng lại tăng mạnh. Việt Nam đang chứng kiến phiên bản khác: khối công nghệ thông tin nói chung vẫn hút thí sinh điểm cao, nhưng điểm chuẩn ngành AI, thiết kế vi mạch, tự động hóa đang dẫn dắt cuộc chơi. Điều này có lý do. Khoảng 530.000 lập trình viên của ngành phần mềm trong nước phần lớn gắn với mô hình gia công; trong bối cảnh công cụ AI tạo sinh và nền tảng low-code, no-code tự động hóa các khâu mã hóa lặp lại, thí sinh buộc phải suy nghĩ xa hơn về năng lực cần có để không bị đẩy vào vị trí dễ thay thế. Chính vì thế, họ đổ xô vào các lĩnh vực được xem là “hạ tầng nhân lực” cho mọi ngành kinh tế, từ STEM, AI, bán dẫn, an ninh mạng đến điện toán và công nghệ số. Khi nhu cầu nhân lực nền tảng được nhìn thấy rõ, việc điểm chuẩn tăng 0,1–0,5 điểm ở nhiều chương trình STEM tại các đại học kỹ thuật hàng đầu không còn là bất thường mà là phản ứng tự nhiên của thị trường đào tạo.
Lựa chọn ngành công nghệ cao: cơ hội lớn nhưng đòi hỏi tỉnh táo
Điều dễ thấy là mùa tuyển sinh năm nay chứng kiến sự dịch chuyển rõ rệt của thí sinh về phía các ngành STEM và công nghệ cao: trong gần 875.000 thí sinh đăng ký xét tuyển, khoảng 467.600 chọn các ngành STEM, chiếm 53,45% tổng số. Không chỉ các trường chuyên về công nghệ, những đại học xây dựng, giao thông, hằng năm vốn gắn với khối kỹ thuật truyền thống cũng ghi nhận điểm chuẩn tăng ở các ngành kỹ thuật, công nghệ. Tuy nhiên, đi theo career boom công nghệ không chỉ là chọn ngành đang cao điểm chuẩn. Điều quan trọng với thí sinh là nhìn vào xu hướng phát triển dài hạn, yêu cầu năng lực, chương trình đào tạo và môi trường học tập thực tế. Cánh cửa vào UIT hay một trường Bách khoa với điểm chuẩn AI, bán dẫn, tự động hóa ở ngưỡng gần tuyệt đối là thử thách đầu tiên, nhưng thách thức lớn hơn nằm ở việc xây dựng năng lực nghiên cứu, sáng tạo và thích ứng với những biến động công nghệ sắp tới. Nếu coi đây là cuộc đổ xô đơn thuần, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội biến làn sóng tuyển sinh công nghệ cao thành nền tảng cho một thế hệ kỹ sư, nhà khoa học đủ sức hiện thực hóa các chiến lược AI và công nghệ cao của quốc gia.
