Đề thi Toán thi lại: Khó ở điểm số hơn là ở nội dung
Đề thi Toán thi lại ở Tuyên Quang là bài kiểm tra trong kỳ thi THPT lần 2, được thiết kế theo Chương trình GDPT 2018, vừa đảm bảo yêu cầu chuẩn kiến thức vừa nhấn mạnh năng lực tư duy, mô hình hóa và giải quyết vấn đề, khiến việc đạt điểm số cao trở thành thử thách rõ ràng cho phần lớn thí sinh. Ngày 14/8, thí sinh Trường THPT Chuyên Tuyên Quang bước vào môn Toán thi lại sau khi hoàn thành Ngữ văn buổi sáng trong khuôn khổ kỳ thi THPT lần 2. Theo báo cáo của điểm thi, toàn bộ 326 thí sinh dự thi môn Toán, đạt tỷ lệ có mặt 100%, không có vi phạm quy chế từ phía thí sinh hay giám thị. Điều đó cho thấy áp lực của kỳ thi không làm giảm sự tham gia, nhưng tâm lý sau khi rời phòng thi lại nặng nề: nhiều em bàn tán căng thẳng quanh những câu hỏi khó ghi điểm, nhất là khi biết mình đang thi lại, tức cơ hội sửa sai không còn nhiều.
Thí sinh nói khó hơn lần 1, chuyên gia bảo không quá khó nhưng khó cao điểm
Các thí sinh Chuyên Tuyên Quang gần như đồng thanh: đề thi Toán thi lại khó hơn lần 1, nhất là phần Đúng – Sai và trả lời ngắn. Những dạng câu hỏi này buộc thí sinh phải suy luận, tính toán nhiều bước mà không thể dựa vào máy tính như một số câu ở đề trước, dẫn đến áp lực thời gian rất lớn trong 90 phút làm bài. Khi đã từng thi trượt hoặc điểm chưa như kỳ vọng, sự căng thẳng này càng khiến các em dễ rơi vào vòng xoáy tâm lý "một lỗi nhỏ, mất cả câu". Ở chiều ngược lại, chuyên gia toán lại có cái nhìn tỉnh táo hơn. Thầy Đinh Cao Thượng nhận xét đề bám sát Chương trình GDPT 2018, cấu trúc tương đồng với đề tốt nghiệp THPT tháng 6, có khả năng phân hóa tốt nhưng không đánh đố ở phần nhận biết, thông hiểu. Theo thầy, khoảng 30% câu hỏi yêu cầu tư duy linh hoạt, mô hình hóa và giải quyết vấn đề khiến việc đạt điểm tuyệt đối trở nên "không dễ chút nào". Như vậy, đề không phải quá khó để vượt qua, mà khó ở chỗ vươn tới mức điểm 9–10.
Phân tích độ khó đề thi: Đề chuẩn năng lực, điểm cao dành cho người có bản lĩnh
Nhìn trong tổng thể, phân tích độ khó đề thi Toán thi lại cho thấy một triết lý rất rõ: đề muốn đo năng lực thực sự chứ không chỉ kiểm tra học thuộc. Cụm câu hỏi ở mức cơ bản bao quát kiến thức quen thuộc như quan hệ vuông góc trong không gian, vectơ, khảo sát sự biến thiên của hàm số, cấp số nhân, phương trình lượng giác, dữ liệu nhóm… – đây là vùng điểm dành cho học sinh học chắc chương trình nhưng không cần kỹ năng quá xuất sắc. Phần khó mới là "vùng bão" phân hóa. Những câu bài toán thực tế về máy bơm nước, trạm phát sóng di động, bài toán doanh thu – chi phí – lợi nhuận buộc thí sinh kết nối nhiều mảng kiến thức: từ đồ thị parabol, hàm số, tích phân đến hình học không gian, khoảng cách và chuyển động. Một câu xác suất dạng trả lời ngắn cũng đòi hỏi khả năng vận dụng linh hoạt, tránh suy luận thiếu bước. Theo thầy Phạm Thế Mạnh, chính kiểu câu hỏi gắn với tình huống đời sống này mới đánh giá đúng tư duy và khả năng mô hình hóa của học sinh, nhưng đồng thời khiến thí sinh thiếu luyện tập bài toán thực tế rất khó vươn đến điểm số cao.
Áp lực thi lại và nguy cơ "thua trên bàn ôn tập"
Điểm đáng bàn không chỉ nằm ở độ khó đề thi Toán thi lại, mà còn ở tâm thế của thí sinh trong kỳ thi THPT lần 2. Thi lại nghĩa là đã từng vấp, nên mỗi câu hỏi khó dễ dàng kích hoạt nỗi sợ lặp lại sai lầm. Áp lực thời gian ở phần Đúng – Sai và trả lời ngắn, như các thí sinh phản ánh, cho thấy không ít em chưa chuẩn bị đầy đủ chiến lược phân bổ thời gian cho đề dạng năng lực. Khi gặp câu thực tế dài, nhiều bước, rất nhiều học sinh có xu hướng sa đà vào tính toán chi tiết, quên mất rằng mục tiêu của đề là kiểm tra khả năng lập luận có hệ thống. Trong bối cảnh đó, việc đề có cấu trúc, mức độ khó – dễ tương đương với đề tốt nghiệp THPT tháng 6 là tin tốt lẫn tin xấu: tốt vì không tạo thêm rào cản kiến thức cho thí sinh thi lại, xấu vì nếu cách học vẫn dậm chân ở kiểu "luyện đề máy móc", các em sẽ tiếp tục thua ngay từ khâu ôn tập. Những câu "không dễ ghi điểm" trong đề lần này chỉ càng phơi bày khoảng trống trong tư duy toán học mà nhiều học sinh, nhất là nhóm học lại, vẫn chưa kịp lấp đầy.
Từ đề thi Tuyên Quang đến chiến lược ôn tập Toán cho kỳ thi THPT lần 2
Điểm mấu chốt từ đề thi Toán thi lại ở Tuyên Quang là thông điệp rõ ràng cho mọi thí sinh chuẩn bị cho kỳ thi THPT lần 2: nếu chỉ học thuộc và trông chờ vào mẹo bấm máy tính, bạn sẽ khó lên được dải điểm cao. Với cấu trúc đề bám sát Chương trình GDPT 2018, chuyển trọng tâm từ ghi nhớ sang tư duy và lập luận, chiến lược ôn tập Toán phải đặt năng lực lên trước kỹ thuật. Thay vì cắm đầu giải hàng chục đề một cách cơ học, học sinh cần dành thời gian mổ xẻ các dạng bài gắn với tình huống thực tế, luyện thói quen đọc kỹ đề, xác định mô hình toán học trước khi tính toán. Những phần Đúng – Sai, trả lời ngắn nên được luyện như bài kiểm tra tốc độ tư duy: ưu tiên cách suy luận ngắn gọn, kiểm soát sai sót hơn là viết dài. Kỳ thi THPT lần 2 không phải là "phao cứu sinh" mà là cơ hội cuối để chứng minh sự trưởng thành trong tư duy toán học; ai nghiêm túc thay đổi cách học sẽ biến đề thi kiểu Tuyên Quang thành bước đệm, không phải chướng ngại cuối cùng.
