Viewfinder không làm nên bức ảnh – người chụp mới làm
Tranh luận giữa viewfinder máy ảnh và màn hình LCD composition xoay quanh câu hỏi liệu cách ngắm khung hình có quyết định chất lượng ảnh hay không; thực tế, thứ định hình bức ảnh vẫn là tư duy thị giác, kỹ năng nhiếp ảnh và khả năng kiểm soát kỹ thuật chụp ảnh của người cầm máy, còn việc nhìn qua ống ngắm hay qua màn hình chỉ là lựa chọn thao tác phù hợp với thói quen và hoàn cảnh chụp cụ thể của mỗi người. Không ai nhìn một tấm ảnh đẹp rồi phán: “Tôi thấy ngay là bạn không đưa mắt lên viewfinder!” Người xem chỉ quan tâm đến kết quả sau cùng, không quan tâm bạn đã áp sát mắt vào ống ngắm hay cầm máy một tay vừa chụp vừa ăn táo trên xe một bánh miễn là bức ảnh đủ mạnh để chạm được cảm xúc của họ.
Khi nào viewfinder vẫn là lợi thế – và vì sao nó không phải “chuẩn mực” bắt buộc
Viewfinder máy ảnh có những lợi thế kỹ thuật rất rõ ràng: đưa máy sát mặt giúp tạo thêm điểm tựa, giảm rung lắc và hỗ trợ kiểm soát độ sắc nét tốt hơn. Trong điều kiện nắng gắt, ống ngắm cũng giúp bạn không bị lóa như khi nhìn vào màn hình LCD, đồng thời loại bỏ phần lớn yếu tố gây xao nhãng ở vùng nhìn ngoại biên để bạn tập trung hoàn toàn vào bố cục khung hình. Với bộ máy nặng như khi chụp thể thao hay động vật hoang dã, viewfinder gần như là giải pháp đương nhiên. Tuy vậy, những lợi thế đó không biến viewfinder thành thước đo duy nhất cho “nhiếp ảnh nghiêm túc”. Nếu ảnh của bạn đều bị nhòe, bạn cần xem lại kỹ thuật chụp ảnh: tăng tốc độ màn trập, tận dụng việc tì máy lên mặt để ổn định hơn là một gợi ý hợp lý. Nhưng khi bạn đã kiểm soát tốt độ nét và ánh sáng, việc chọn ống ngắm hay LCD chỉ còn là sở thích thao tác.
Màn hình LCD composition: từ landscape tới chân dung và thế hệ smartphone
Điều giới nhiếp ảnh hay xem nhẹ là màn hình LCD composition không phải giải pháp “nghiệp dư”; nó đã và đang là cách ngắm chính trong nhiều trường hợp. Với máy đặt trên tripod để chụp phong cảnh, liên tục khom lưng nhìn vào viewfinder khá bất tiện, nên việc ngắm khung bằng màn hình phía sau đã trở thành thông lệ phổ biến. Khi chụp chân dung công ty hay gia đình, nhìn dán mắt vào ống ngắm đôi lúc tạo cảm giác căng thẳng cho người mẫu; chuyển sang ngắm bằng LCD giúp họ thấy khuôn mặt và nụ cười thân thiện của bạn, dễ giao tiếp ánh mắt và trấn an thần kinh hơn. Thế hệ lớn lên với smartphone lại càng tự tin với cách ngắm này: rất nhiều người đã quen hoàn toàn với việc dựng bố cục trên màn hình, họ không cần và cũng không mong muốn một viewfinder truyền thống. Nhiếp ảnh gia mới hoàn toàn có thể bắt đầu – và thành công – với phương pháp LCD composition nếu chịu khó rèn luyện mắt nghề.
Nikon Z5IIc: chiếc máy “không viewfinder” cho thế hệ mới
Nikon Z5IIc là ví dụ rõ nhất cho việc thiếu viewfinder mở ra một nhóm người dùng mới thay vì đóng lại cánh cửa với “người chơi nghiêm túc”. Hãng đã loại bỏ ống ngắm mắt khỏi thân máy, một quyết định khiến nhiều người dùng lâu năm khó chịu. Tuy nhiên, chiếc máy này không nhắm đến họ; đối tượng chính là những bạn trẻ bước vào nhiếp ảnh từ nền tảng smartphone, như cô cháu gái tuổi teen đang học nhiếp ảnh trong câu chuyện nguồn, người chưa từng thấy nhu cầu phải áp mắt vào ống ngắm để loại bỏ xao nhãng. Với họ, Nikon Z5IIc là chiếc full frame mirrorless thân thiện nhất về mặt ngân sách trong hệ máy hiện tại của Nikon, đúng với thói quen “ngắm bằng màn hình” mà họ đã luyện suốt nhiều năm trên điện thoại. Việc loại bỏ viewfinder không làm thiết bị kém nghiêm túc hơn; nó là lời thừa nhận rằng không phải ai cũng cần hoặc muốn một ống ngắm truyền thống.
Kỹ năng nhiếp ảnh: lợi thế duy nhất mà thiết bị không thể thay thế
Cả tranh cãi viewfinder vs màn hình LCD lẫn câu chuyện Nikon Z5IIc đều dẫn về một kết luận: kỹ năng nhiếp ảnh quan trọng hơn thiết bị. Người xem quan tâm đến nội dung, cảm xúc, ánh sáng và bố cục, chứ không quan tâm bạn đã sử dụng ống ngắm hay màn hình để dựng khung. Nếu ảnh đẹp, nó đẹp bất kể cách bạn cầm máy hay thao tác nút bấm. Điều đáng đầu tư là hiểu và luyện kỹ thuật chụp ảnh: làm chủ tốc độ, khẩu độ, chống rung, quan sát tiền cảnh – hậu cảnh và kể chuyện bằng hình ảnh, không phải ám ảnh chuyện “ngắm sao cho đúng”. Bản thân những người dạy chụp cũng nhấn mạnh việc truyền đạt kỹ thuật thay vì áp đặt cách vận hành máy. Câu hỏi bạn nên tự đặt ra không phải “tôi có dùng viewfinder đủ nhiều không?”, mà là “tôi đã học đủ để nhìn thấy bức ảnh trước khi bấm máy chưa?” – câu hỏi mà không một công cụ kỹ thuật nào có thể trả lời thay bạn.
