Từ đi tìm sóng đến gọi video
Internet vùng cao là khả năng tiếp cận kết nối số tại những địa bàn địa hình cách trở, nơi người dân cần mạng ổn định để liên lạc, học tập, cập nhật thông tin và phục vụ sinh kế. Ở Tuyên Quang, trước đây bà con tại thôn Minh Lợi phải đi vài cây số, leo đèo hoặc tìm nơi cao để bắt sóng; tại xóm Khuôn Thẳm, tín hiệu cũng yếu và chập chờn.
Việc có kết nối thay đổi cả những việc tưởng như bình thường: gọi video cho người thân, tìm tài liệu học tập hay tra cứu thông tin sản xuất. Người dân có thể tìm hiểu kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, phòng dịch và cập nhật giá nông sản thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm sẵn có. Đây không phải tiện ích phụ thêm. Với các bản xa, Internet giúp rút ngắn khoảng cách tới tri thức và thị trường, đồng thời hỗ trợ liên lạc khi có tình huống khẩn cấp.
Tuyên Quang phối hợp với các nhà mạng rà soát những nơi mất sóng hoặc kết nối chưa đáp ứng nhu cầu. Dù tỷ lệ phủ sóng di động toàn tỉnh gần 98,5%, vẫn còn 199 thôn chưa có sóng, trong đó 74 thôn chưa được phủ sóng di động. Con số ấy nhắc rằng tỷ lệ toàn tỉnh có thể đẹp, nhưng không nói hết trải nghiệm của những hộ dân còn bị bỏ lại.
Lạng Sơn mở nhiều lối vào không gian số
Tại thôn Phai Vài, xã Lợi Bác, điểm Internet vệ tinh Starlink ở nhà văn hóa đã được lắp đặt và đưa vào vận hành, bổ sung một cách kết nối cho địa bàn có địa hình phức tạp và hạ tầng còn hạn chế. Với hơn 100 hộ và trên 500 nhân khẩu, người dân giờ có thêm điều kiện trao đổi công việc, tiếp cận thông tin về hàng hóa, giá cả và kết nối với nơi khác.
Lạng Sơn không đặt cược vào một giải pháp duy nhất: tỉnh nâng cấp hạ tầng viễn thông, mở rộng vùng phủ, cải thiện đường truyền và đưa thiết bị vệ tinh tới các điểm kết nối yếu. Từ đầu năm, 12 thiết bị Starlink đã được lắp đặt, vận hành tại các thôn còn lõm sóng và trụ sở có chất lượng sóng không ổn định. Mạng 5G đã phủ tới 100% xã, phường, với khoảng 78% dân số được tiếp cận.
Đây là hướng đi thực tế: kết hợp công nghệ và hạ tầng theo điều kiện từng nơi để người dân tiếp cận dịch vụ số, thay vì chờ một mạng lưới đồng nhất phủ kín mọi địa hình. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành xóa lõm sóng tại bảy thôn, bản còn lại trước ngày 30/11/2026.
Bốn mươi ngày vượt núi đưa trạm vào hoạt động
Ở bản Lân Đặt, thuộc vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Hữu Liên, Lạng Sơn, trước khi có sóng, người dân phải cố định điện thoại ở vị trí cao hoặc leo núi để liên lạc. Bản có khoảng 16 hộ, chưa có điện lưới quốc gia và đường đi khó khăn; cán bộ xã từng phải chờ dịp chợ phiên để gặp bà con. Mạng di động về bản vào dịp Quốc khánh năm 2026.
Đưa trạm tới nơi xe cơ giới không vào được đòi hỏi vận chuyển vật tư bằng thuyền, rồi đi bộ và leo núi. Từ thiết kế, vận chuyển đến lắp đặt và đưa trạm vào hoạt động, quá trình kéo dài khoảng 40 ngày. Sau khi có mạng, người dân có thể gọi cho người thân và theo dõi tin tức; với bản biệt lập, đó là thay đổi thiết thực hơn mọi lời quảng bá về tốc độ.
Sơn La cũng lên kế hoạch xây 246 trạm BTS trong năm 2026 để xử lý vùng trắng, vùng lõm tại 55 thôn, bản và 293 điểm dân cư từ 50 người trở lên. Viettel đặt mục tiêu phủ sóng 100% vùng lõm tại tỉnh trong tháng 10/2026. Những kế hoạch này cho thấy kết nối vùng cao đòi hỏi cả mục tiêu cụ thể lẫn cách tổ chức thi công phù hợp với địa hình.
Bài toán chi phí và trách nhiệm phủ sóng
Rào cản lớn nhất không nằm ở việc người dân có cần Internet hay không, mà ở chi phí đưa hạ tầng tới nơi dân cư thưa và đường sá khó đi. Tại miền núi, đầu tư trạm BTS và hạ tầng băng rộng tốn bình quân cao hơn khoảng 100% so với đồng bằng, trong khi lượng người dùng ở mỗi điểm dân cư thường hạn chế. Địa hình chia cắt, thiếu điện và khó khăn về truyền dẫn còn kéo dài thời gian triển khai.
Vì vậy, xóa vùng lõm sóng không thể chỉ trông vào hiệu quả kinh doanh trước mắt. Dùng chung hạ tầng giữa các nhà mạng, tận dụng công trình điện lực và giao thông, kết hợp mạng di động, cáp quang hoặc Internet vệ tinh là những cách giảm trở ngại đã được đặt ra. Tuyên Quang hướng tới phủ Internet di động băng rộng tới 100% thôn, còn kế hoạch tại Sơn La đặt mục tiêu phủ sóng di động băng rộng tới 100% thôn, bản và cụm dân cư trong năm 2026.
Kết luận, đưa Internet tới bản làng là đầu tư cho khả năng tiếp cận thông tin, dịch vụ công, giáo dục và sinh kế, chứ không đơn thuần là thêm vạch sóng trên điện thoại. Muốn lời hứa kết nối thành trải nghiệm thường ngày, chính quyền và doanh nghiệp cần ưu tiên các điểm bị bỏ sót, chia sẻ hạ tầng và duy trì tiến độ sau khi trạm được dựng lên.
