Khi nhà ở quê Việt Nam trở thành tuyên ngôn sống
Xu hướng người Việt rời thành phố về quê xây nhà ở quê Việt Nam với kiến trúc nhà độc lạ là sự lựa chọn có ý thức để thoát khỏi không gian đô thị tiêu chuẩn, tái kết nối với thiên nhiên, cộng đồng và bản sắc, đồng thời biến ngôi nhà thành tuyên ngôn rất riêng về cách họ muốn sống, làm việc và nuôi dưỡng gia đình.
Điểm chung của các gia đình rời TPHCM về Đắk Lắk hay Huế là họ không chạy trốn phố thị, mà chủ động thiết kế một đời sống khác. “Đây không đơn thuần là chuyện chán phố rồi về quê, mà là một lựa chọn cho cuộc sống và hướng đi lâu dài của gia đình”. Đó là lựa chọn chấp nhận thu nhập, công việc, quan hệ phải sắp xếp lại, đổi lấy thời gian cho con cái, cha mẹ, cho cây cối và cho chính mình.
Trong bối cảnh đô thị chật chội, căn hộ na ná nhau, những thiết kế nhà vườn, nhà đá, nhà cong… không chỉ để “độc lạ cho vui”, mà là câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi: mình muốn sống ở đâu, với ai và trong không gian như thế nào.
Ngôi nhà 312m² hình cây lưỡi rồng ở Đắk Lắk: đường cong của ký ức
Cặp vợ chồng trẻ Nguyễn Thị Thư, sinh năm 1993, rời TPHCM về Làng Lò, quê nhà thuộc tỉnh Phú Yên cũ, nay là Đắk Lắk. Nhiều năm tích lũy ở phố, họ quyết không đổ tiền vào căn hộ vuông vức mà chọn xây một ngôi nhà 312m² hai tầng lấy cảm hứng từ cây lưỡi rồng – loài cây gắn với ký ức quê.
Từ mặt tiền, cầu thang đến các chi tiết nội thất đều mềm mại, thay cho những đường nét vuông vức quen thuộc. Kiến trúc nhà độc lạ ở đây không phải phô diễn hình thức mà là cách họ đưa hình ảnh nông thôn – bụi cây lưỡi rồng – vào đời sống hiện đại. Ngôi nhà ngập ánh sáng, có hồ bơi, khoảng sân cho con chạy nhảy, khoảng xanh cho cây cối, đúng với mong muốn các con có tuổi thơ gắn với quê, gần ông bà và họ hàng.
Mặt trái là chi phí xây dựng và hoàn thiện “khá tốn kém” do cách thiết kế khác nhà truyền thống. Nhưng với họ, cái giá đó xứng đáng cho một không gian sống dài hạn, nơi nhà không còn là khối bê tông mà là phần nối dài của mảnh đất, nghề nghiệp mới và kế hoạch phát triển sản phẩm từ cây lưỡi rồng.
Nhà vườn 1,3 tỷ ở Huế: bỏ rộng lấy xanh
Nếu nhà lưỡi rồng kể lại câu chuyện ký ức, thì thiết kế nhà vườn của chị Nguyễn Thị Hoài Phương ở làng Đồng Di, xã Phú Hồ, TP Huế lại là tuyên bố về khoảng lặng cho mình và mẹ. Năm 2025, sau hơn 30 năm gắn bó TPHCM, chị đưa mẹ về quê ngoại xây một ngôi nhà vườn để “trốn khỏi ồn ào phố thị”.
Trên mảnh đất 165m², chị chỉ xây móng và tầng trệt 28m², phần còn lại dành cho sân vườn, hồ cá, cây trái. Ai cũng thắc mắc “nhà quê mà bé tẻo teo”, nhưng chị chấp nhận khác biệt. Tổng chi phí hoàn thiện, gồm nội thất, sân vườn, hồ cá… khoảng 1,3 tỷ đồng; gạch lát sàn và ốp tường trong khoảng 80.000–250.000 đồng/m². Đổi lại, ngôi nhà 2 tầng đắm trong cây chuối, đu đủ, ổi, cau, hoa giấy, xen rau xanh và thảo dược.
Ở đây, kiến trúc nhà độc lạ nằm ở cách chị định nghĩa không gian: phòng khách nhỏ, cuộc trò chuyện diễn ra ngoài sân; phòng đa năng với sofa gấp cho bạn bè nghỉ; nhiều cửa trượt và tủ âm tường để tiết kiệm diện tích. “Với mình, không gian sống không chỉ nằm trong bốn bức tường mà được nối dài ra khoảng sân và khu vườn”. Thiết kế nhà vườn trở thành lựa chọn ưu tiên chất lượng sống và kết nối gia đình hơn là diện tích xây dựng.
Nhà thờ đá Vĩnh Hòa: kiến trúc Á Đông giữa hẻm Sài Gòn
Không chỉ nhà ở, các công trình tôn giáo cũng đang góp phần tái định nghĩa kiến trúc Á Đông trong lòng đô thị. Giữa con hẻm ngoằn ngoèo đường Ông Ích Khiêm, phường Hòa Bình, một nhà thờ ba tầng được bao phủ hoàn toàn bằng đá tự nhiên khiến người ta liên tưởng đến đình làng Việt Nam xưa.
Nhà thờ đá Vĩnh Hòa sử dụng khung bê tông cốt thép nhưng toàn bộ tường ngoài được ốp đá Thanh Hóa, vận chuyển bằng gần 100 chuyến tàu từ Bắc vào Nam và thi công bởi thợ Ninh Bình. Mặt chính diện tầng tháp cao nhất là phù điêu trống đồng Đông Sơn trong khung vuông, gợi hình bánh chưng – bánh dày, nhắc về cội nguồn văn hóa. Đây là phiên bản kiến trúc Á Đông rất rõ: hình dáng đình làng, chất liệu đá, họa tiết truyền thống, nhưng đặt giữa Sài Gòn hiện đại.
Ngôi thánh đường đá không chỉ lưu giữ công sức của nhiều thế hệ, mà còn là biểu tượng gắn kết, nghĩa tình và đức tin của cộng đồng người dân xa xứ tại TP.HCM. Trong bối cảnh nhà thờ bê tông màu sáng mọc lên khắp nơi, lựa chọn ốp đá tự nhiên tạo nên một kiến trúc nhà độc lạ, chứng minh rằng sự khác biệt có thể là cách bảo vệ ký ức chứ không phải phá vỡ truyền thống.
Thoát khỏi chuẩn đô thị: kiến trúc độc lạ như một hành động lựa chọn
Các câu chuyện ở Đắk Lắk, Huế và TP.HCM cho thấy xu hướng thiết kế độc lạ không đến từ nhu cầu “làm lạ” bề mặt, mà là phản ứng có suy nghĩ trước sự đồng dạng của không gian đô thị. Khi căn hộ, nhà phố bị chuẩn hóa bằng catalog, người ta quay về quê hoặc vào sâu trong hẻm để tự viết lại định nghĩa “nhà ở quê Việt Nam” theo cách riêng.
Những ngôi nhà cong hình lưỡi rồng, nhà vườn bé mà xanh, nhà thờ đá giống đình làng đều chung một quyết định: dám từ chối khuôn mẫu. Dĩ nhiên, không có lựa chọn nào miễn phí – từ chi phí xây dựng tốn kém đến việc phải chấp nhận thay đổi công việc, thu nhập, thói quen xã hội. Nhưng phần thưởng là một không gian sống khớp với giá trị cá nhân: gần thiên nhiên, gần gia đình, gần văn hóa.
Nếu có một lời kết, thì là thế này: kiến trúc nhà độc lạ không dành riêng cho người giàu hay người “chơi lớn”, mà dành cho bất kỳ ai dám đặt câu hỏi về chuẩn sống mặc định. Và ở Việt Nam, câu trả lời ngày càng rõ: thiết kế nhà vườn, nhà đá, nhà mang hơi thở kiến trúc Á Đông không hề lỗi thời; chúng là tương lai của những người muốn sống chậm nhưng có ý thức.
