AI hàng không phải giải quyết việc vận hành cụ thể
AI hàng không là việc dùng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu khai thác và kỹ thuật, hỗ trợ ra quyết định nhằm cải thiện độ tin cậy đội bay, công tác bảo dưỡng và khả năng ứng phó gián đoạn. Đây là hướng đi đáng chú ý vì giá trị của AI trong ngành không nằm ở lời hứa công nghệ, mà ở việc giúp máy bay sẵn sàng khai thác và lịch bay ít bị xáo trộn hơn. Ngày 4/11, trong khuôn khổ Triển lãm và Diễn đàn Hàng không Việt Nam, Vietnam Airlines, Tập đoàn FPT và Skywise — đơn vị cung cấp dịch vụ số của Airbus — đã trao biên bản hợp tác nghiên cứu ứng dụng AI. Vietnam Airlines FPT cùng Skywise Airbus kết hợp kinh nghiệm và dữ liệu khai thác của hãng, thông tin trên nền tảng Airbus và năng lực phát triển AI, tích hợp hệ thống của FPT. Trọng tâm ban đầu gồm độ tin cậy đội tàu bay, kỹ thuật - bảo dưỡng và xử lý gián đoạn khai thác.
Bảo dưỡng dự báo chỉ hữu ích khi gắn với lịch bay
Điểm có ý nghĩa thực tế nhất là kế hoạch kết hợp dữ liệu kỹ thuật từ Skywise với lịch bảo dưỡng, tình trạng sẵn sàng của phụ tùng và lịch khai thác. Nếu phân tích được những yếu tố này cùng lúc, các nhóm kỹ thuật có thể có thêm căn cứ để dự báo nhu cầu, sắp xếp công việc và duy trì mức sẵn sàng của tàu bay. Đây là điều đáng ưu tiên: bảo dưỡng máy bay không thể tách khỏi nguồn phụ tùng hay thời điểm máy bay cần phục vụ chuyến bay. Tuy nhiên, thỏa thuận hiện đặt ra một chương trình nghiên cứu, không phải bằng chứng rằng công cụ đã được triển khai hoặc đã cải thiện hiệu suất. Kết quả sẽ phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, khả năng tích hợp và việc các khuyến nghị có phù hợp với quy trình kỹ thuật hay không. Vì vậy, thành công nên được đánh giá bằng độ tin cậy khai thác và quyết định bảo dưỡng tốt hơn, thay vì chỉ bằng số lượng ứng dụng AI được phát triển.
Lợi ích hành khách nằm ở xử lý gián đoạn nhanh hơn
AI cũng được nghiên cứu để hỗ trợ đánh giá các phương án điều chỉnh và khôi phục hoạt động khi khai thác bị gián đoạn. Nếu các phương án được phân tích dựa trên dữ liệu liên quan và đưa ra kịp thời, hãng có thể rút ngắn thời gian xử lý, hạn chế ảnh hưởng dây chuyền đến lịch bay và giảm bất tiện cho hành khách. Đây là lý do hợp tác có ý nghĩa vượt ra ngoài phòng kỹ thuật: độ tin cậy đội bay, khả năng duy trì lịch bay và chất lượng phục vụ liên hệ trực tiếp với trải nghiệm của người đi máy bay. Dù vậy, AI chỉ nên là công cụ hỗ trợ quyết định; thông tin hiện có chưa cho thấy mức cải thiện cụ thể hay kết quả đã đạt được. Giá trị cuối cùng sẽ thể hiện ở việc xử lý sự cố có nhanh và nhất quán hơn hay không, chứ không phải ở tuyên bố về công nghệ.
Bước tiếp theo là chọn đúng bài toán và giữ quyền kiểm soát dữ liệu
Ba bên dự kiến tổ chức hội thảo chuyên đề để thống nhất mục tiêu, yêu cầu dữ liệu và tiêu chí đánh giá. Sau đó, họ sẽ lựa chọn những trường hợp có tính khả thi để nghiên cứu, đánh giá và xác định thứ tự ưu tiên; kết quả có thể làm cơ sở xem xét phát triển công cụ, phần mềm quản lý, phân tích và hỗ trợ ra quyết định. Nguyên tắc dữ liệu là điểm cần được giữ nghiêm: dữ liệu khai thác thuộc quyền sở hữu của Vietnam Airlines, còn FPT và Skywise không được dùng dữ liệu đó để huấn luyện mô hình AI hoặc cung cấp cho bên thứ ba nếu chưa có sự đồng ý của tất cả các bên. Quy định này tạo nền tảng cần thiết để hợp tác công nghệ không đồng nghĩa với đánh đổi quyền kiểm soát dữ liệu. Kết luận, hướng đi có triển vọng khi AI được đặt vào những bài toán vận hành đo lường được, với trách nhiệm dữ liệu rõ ràng và đánh giá dựa trên hiệu quả thực tế.
