Chuyển từ xử lý vi phạm sang ngăn ngừa rủi ro
Chống gian lận thi cử là hệ thống biện pháp nhằm ngăn thí sinh và các bên liên quan sử dụng hành vi, thiết bị trái phép, đồng thời bảo đảm việc kiểm tra và đánh giá phản ánh đúng năng lực. Ngày 5/11/2026, Bộ GD&ĐT ban hành Kế hoạch 3209 theo Quyết định số 3209/QĐ-BGDĐT, cụ thể hóa nhiệm vụ được giao tại Chỉ thị 37/CT-TTg ngày 20/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Điểm đáng chú ý không chỉ là tăng kiểm tra sau khi có vi phạm, mà là chuyển sang quản trị rủi ro và phòng ngừa từ sớm, theo phương châm “học thật, thi thật, đánh giá thật”. Hướng đi này hợp lý: nếu chỉ trông vào phát hiện tại phòng thi, các thủ đoạn dùng công nghệ cao có thể vượt qua cách giám sát cũ. Kế hoạch gồm 7 nhóm nhiệm vụ, từ tuyên truyền liêm chính, hoàn thiện quy chế thi đến ứng dụng công nghệ và giám sát.
Rà soát kim loại nhắm vào những khâu có nguy cơ cao
Thiết bị rà soát kim loại là biện pháp kiểm tra bổ sung để phát hiện vật dụng có thành phần kim loại mà thí sinh có thể mang trái phép vào khu vực thi. Kế hoạch yêu cầu hướng dẫn sử dụng camera và thiết bị này tại các khâu có nguy cơ cao, trước hết ở kỳ thi tốt nghiệp THPT và kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia. Đây là phạm vi ưu tiên được nêu trong nguồn, không phải thông báo rằng mọi thí sinh ở mọi kỳ thi sẽ bị rà soát theo cùng một quy trình. Bộ chưa nêu chi tiết cách bố trí thiết bị, thời điểm kiểm tra hay cách xử lý khi máy báo tín hiệu; vì vậy không nên suy diễn thành quy định vận hành đã được áp dụng đồng loạt. Giá trị của biện pháp sẽ phụ thuộc vào hướng dẫn rõ ràng, thực hiện nhất quán và bảo đảm việc kiểm tra không gây tùy tiện.
Trách nhiệm triển khai và các lớp kiểm soát
Cục Quản lý chất lượng được giao chủ trì hướng dẫn việc dùng camera, thiết bị rà soát kim loại và giải pháp kỹ thuật ở các khâu rủi ro cao; thời hạn hoàn thành dự kiến trước ngày 31/12/2026. Với đơn vị tổ chức thi, yêu cầu trước mắt là thực hiện quy chế, phối hợp theo hướng dẫn và chịu kiểm tra, giám sát; kế hoạch cũng đặt ra cơ chế tiếp nhận phản ánh, phối hợp xử lý vi phạm. Công nghệ là một lớp phòng vệ, không thể thay thế trách nhiệm của cán bộ coi thi hay quy trình kiểm soát chéo. Song song, Bộ yêu cầu rà soát, hoàn thiện quy chế thi và quy định kiểm tra, đánh giá ở các cấp, nhận diện thủ đoạn mới như dùng AI hoặc thiết bị công nghệ cao, đồng thời quy định hành vi cấm, quy trình kiểm soát, lưu vết và trách nhiệm giải trình.
Hiệu quả còn tùy cách thực thi
Máy rà kim loại có thể giúp thu hẹp cơ hội đưa thiết bị gian lận vào phòng thi, nhưng sẽ không tự giải quyết được gian lận nếu thiếu quy trình rõ và giám sát nghiêm. Kế hoạch còn yêu cầu xây dựng lộ trình thi trên máy tính, ngân hàng câu hỏi và cơ sở dữ liệu để phân tích, đối sánh kết quả, qua đó cảnh báo dấu hiệu bất thường. Một thay đổi đáng kể khác là không dùng riêng tỷ lệ học sinh khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hay kết quả thi làm căn cứ đánh giá, xếp loại và khen thưởng; Bộ giao rà soát tiêu chí thi đua, khen thưởng trước ngày 30/11/2026. Cách tiếp cận này xử lý cả áp lực thành tích lẫn thủ đoạn tại phòng thi. Kết luận nên rõ: thiết bị rà soát là công cụ hữu ích, còn niềm tin vào kỳ thi phụ thuộc vào việc các đơn vị tổ chức thực hiện quy chế công bằng, minh bạch và có trách nhiệm.
