Từ xe công vụ đến tín hiệu chuyển đổi
Giao thông xanh là cách tổ chức việc đi lại nhằm giảm phát thải và tác động môi trường, trong đó xe máy điện có thể thay thế dần phương tiện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch khi hạ tầng và nhu cầu sử dụng cho phép. Đây là bước đi cụ thể, nhưng giá trị của nó tại TP.HCM sẽ được quyết định bởi khả năng biến một lễ phát động thành chuyển đổi có thể duy trì và mở rộng. Ngày 22/10/2026, Honda Việt Nam và Sở Xây dựng TP.HCM phối hợp phát động chương trình hưởng ứng phát triển giao thông bền vững. Tại sự kiện, những chiếc Honda CUV e: và Honda UC3 đầu tiên được bàn giao cho cán bộ, công chức, viên chức tiên phong của Sở đã đăng ký mua theo chương trình ưu đãi. Hoạt động này đặt xe điện vào một bối cảnh thực tế: cơ quan công quyền không chỉ ban hành định hướng mà còn có thể thử nghiệm cách đi lại ít phát thải trong công việc hằng ngày.
Nêu gương có ý nghĩa, nhưng phải đi cùng điều kiện thực tế
Vai trò tiên phong của cán bộ là đáng chú ý vì chuyển đổi phương tiện thường khó thuyết phục nếu người dân chỉ nghe lời kêu gọi mà không thấy chính quyền cùng thực hiện. TP.HCM có khoảng 12,82 triệu phương tiện, trong đó xe máy chiếm tới 90%; quy mô ấy khiến ô nhiễm không khí, bụi mịn và phát thải khí nhà kính trở thành bài toán không thể giải quyết bằng vài phương tiện thí điểm. Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Bùi Hòa An, trước ngày 1/1/2030, xe của cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức, viên chức lưu thông trên địa bàn sẽ chuyển sang dùng năng lượng sạch, trừ phương tiện đặc thù. Mốc này biến việc nêu gương thành một phần của lộ trình, chứ không chỉ là hoạt động biểu trưng. Tuy vậy, yêu cầu chuyển đổi chỉ thuyết phục khi người sử dụng có thể sạc thuận tiện, bảo đảm hành trình và lựa chọn phương tiện phù hợp với công việc.
Lợi ích phải chạm đến người đi đường
Xe điện có thể giảm phát thải tại chỗ, hạn chế bụi mịn và tiếng ồn; người sử dụng cũng có thể tiết kiệm chi phí năng lượng và bảo dưỡng trong quá trình vận hành. Nhưng với phần lớn người dân, quyết định đổi xe không chỉ dựa trên lợi ích môi trường. Quãng đường đi hằng ngày, khả năng sạc, thời gian chờ và mức độ phù hợp với nhu cầu đều ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn. Vì thế, chương trình tại TP.HCM có điểm đáng ghi nhận khi không dừng ở bàn giao xe: sự kiện còn trưng bày xe máy điện, tư vấn và hỗ trợ đổi xe cũ, đồng thời thí điểm kiểm định khí thải xe máy đang lưu thông. Những hoạt động này kết nối lựa chọn phương tiện mới với đánh giá phương tiện hiện có. Tuy nhiên, hỗ trợ tiếp cận ban đầu chỉ là một phần; nếu muốn chuyển đổi phương tiện lan rộng, chính sách cần tính đến khả năng chi trả và sự đa dạng trong nhu cầu đi lại.
Phép thử lớn nhất là hạ tầng và quy mô triển khai
Mở rộng mô hình cần bắt đầu từ những điều kiện người dùng có thể kiểm chứng: mạng lưới sạc và đổi pin, chỗ đỗ phù hợp, hỗ trợ tài chính và phạm vi áp dụng. Honda Việt Nam hiện có các mẫu xe máy điện ICON e:, CUV e: và UC3, đồng thời đang phát triển hạ tầng sạc, đổi pin và giải pháp hỗ trợ người dùng. Dẫu vậy, danh mục sản phẩm không tự động bảo đảm người dân ở mọi khu vực đều có điều kiện sử dụng thuận tiện. Chủ trương của TP.HCM nhấn mạnh nguyên tắc hạ tầng đi trước, chính sách nối bước và an sinh đi cùng; thành phố cũng hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2045. Đây là định hướng hợp lý, nhưng cần được đánh giá bằng tiến độ hạ tầng và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế. Nếu chỉ mở rộng yêu cầu mà thiếu lựa chọn sạc, hỗ trợ và lộ trình phù hợp, người dân có thể xem chuyển đổi là gánh nặng thay vì một lựa chọn tốt hơn.
Từ hình ảnh tiên phong đến chuyển đổi bền vững
Việc Honda Việt Nam và Sở Xây dựng TP.HCM phối hợp phát động giao thông bền vững, rồi bàn giao những xe máy điện đầu tiên cho cán bộ, là khởi đầu có ý nghĩa: khu vực công đưa cam kết xanh vào hành động cụ thể. Nhưng thành công không nên được đo bằng số xe xuất hiện tại một sự kiện. Thước đo thuyết phục hơn là liệu cán bộ có thể sử dụng xe ổn định, hạ tầng có theo kịp, và người dân có thêm điều kiện để tự nguyện chuyển đổi. Trước mốc chuyển đổi năng lượng sạch dành cho phương tiện của cơ quan nhà nước và cán bộ vào năm 2030, TP.HCM cần công khai tiến độ, mở rộng hỗ trợ theo nhu cầu và phối hợp với doanh nghiệp để xử lý bài toán sạc, đổi pin cùng kiểm định khí thải. Khi làm được điều đó, vai trò nêu gương mới vượt khỏi ý nghĩa biểu tượng và trở thành lực đẩy thực chất cho giao thông xanh.
