Xếp hàng mua iPhone 18: Hiện tượng xã hội hơn là hành vi mua sắm
Hiện tượng xếp hàng mua iPhone 18 là việc người dùng tự nguyện chờ đợi hàng giờ, thậm chí qua đêm, để trở thành những người đầu tiên sở hữu iPhone 18 Pro và Pro Max ngay từ thời điểm mở bán, dù họ hoàn toàn có thể đặt trước trực tuyến và nhận máy sau vài ngày mà không cần phải xếp hàng đông đúc hay ngủ vỉa hè. Điểm quan trọng của đợt iPhone 18 mở bán Việt Nam không nằm ở cấu hình hay tính năng, mà ở cảnh tượng từ Hà Nội đến TP HCM: người dùng có mặt từ 6–7h sáng, xếp hàng dài trước các hệ thống bán lẻ để nhận máy đã đặt trước nhiều ngày. Trong khi đó, ở nhiều thị trường khác, người dùng chỉ cần lên website, đặt máy trong khoảng 90 giây rồi chờ giao tận nhà. Việc vẫn chấp nhận ra đường từ tinh mơ để đứng trong hàng người cho thấy iPhone ngày nay là một trải nghiệm cộng đồng và biểu tượng xã hội, hơn là một món đồ công nghệ thuần túy. Những ai chọn xếp hàng đang tham gia vào một nghi thức tập thể, nơi thời gian chờ đợi trở thành câu chuyện để kể, thay vì chỉ là bước phụ trong quá trình mua sắm.
Tâm lý khan hiếm smartphone: Chuỗi phản ứng được thiết kế
Tâm lý khan hiếm smartphone không xuất hiện một cách tự nhiên, mà thường được tạo ra có chủ đích. Trong ngày 18/9, iPhone 18 Pro chính thức mở bán tại nhiều thị trường, nhưng lượng hàng ở giai đoạn đầu luôn bị giới hạn. Theo dữ liệu được trích dẫn, nguồn cung thường chỉ cải thiện đáng kể sau khoảng 3–4 tuần kể từ khi ra mắt. Điều này khiến người dùng có cảm giác “phải mua ngay”, không phải vì họ không thể sống thêm vài tuần với chiếc máy cũ, mà vì sợ bỏ lỡ làn sóng đầu tiên. Cơ chế này tạo ra chuỗi phản ứng: hãng kiểm soát nhịp độ phát hành để gây chú ý; người bán lại dùng công nghệ để gom hàng trước; thị trường thứ cấp đẩy giá lên; và người mua bình thường phải trả thêm nếu muốn sở hữu máy sớm. Ngay cả tại Việt Nam, dù nhu cầu nhận máy trong ngày iPhone 18 mở bán rất cao, lượng sản phẩm phân bổ mỗi đợt không đủ đáp ứng toàn bộ đơn đặt trước, buộc các hệ thống phải chia lịch giao hàng sang các đợt sau trong tháng 9 và tháng 10. Tâm lý khan hiếm vì thế không chỉ là cảm xúc, mà là hệ quả của một chiến lược phân phối được tính toán.
Nhu cầu thể hiện bản thân: iPhone như một cách định danh cá nhân
Dù iPhone 18 Pro không mang nhiều đột phá về mặt công nghệ so với thế hệ trước, sức mua vẫn rất cao, và đó là tín hiệu cho thấy vai trò của iPhone trong định danh cá nhân hơn là nhu cầu nâng cấp thiết bị. Tại Hà Nội, có người chia sẻ mình đến từ 7h sáng để nhận iPhone 18 Pro Max, một phần vì đặc thù công việc nhưng phần khác vì muốn trải nghiệm thế hệ mới ngay. Ở TP HCM, nhiều iFan coi việc “lên đời” mỗi năm là thói quen, bất chấp thời gian chờ đợi. TS Abhinav P. Tripathi cho rằng hàng người xếp hàng chính là cách phát tín hiệu về chất lượng và giá trị sản phẩm: một hàng dài trước cửa hàng tự nó đã làm công việc quảng bá mà biển quảng cáo khó tạo ra. Theo ông, việc đứng xếp hàng, chụp ảnh, đăng lên mạng xã hội là một dạng thể hiện địa vị. Đối với một bộ phận người dùng, sở hữu iPhone mới mỗi năm gắn với bản sắc cá nhân; việc có máy đầu tiên trong ngày ra mắt mang ý nghĩa nhiều hơn một chiếc smartphone mới. iPhone trở thành nhãn mác vô hình để người dùng định vị mình trong nhóm những “người dùng đầu tiên iPhone” thay vì số đông mua sau vài tháng.
Trải nghiệm người dùng đầu tiên: từ Hà Nội, TP HCM đến các thành phố lớn châu Á
Trái với lựa chọn ngồi nhà chờ giao hàng, hàng trăm người tại nhiều thành phố châu Á vẫn sẵn sàng ngủ vỉa hè để chờ cửa hàng mở cửa trong ngày iPhone 18 ra mắt. Tại Delhi, Mumbai hay Bengaluru, cảnh người nằm trên hè phố, trò chuyện xuyên đêm, chờ khoảnh khắc cánh cửa Apple mở ra đã trở thành một kiểu “lễ hội” theo lời một người tham gia. Từ phía họ, xếp hàng qua đêm không phải cực hình, mà là nghi thức tham dự một sự kiện công nghệ. Ở Việt Nam, bức tranh tương tự xuất hiện từ sáng sớm 18/9: nhiều khách hàng tại Hà Nội, TP HCM có mặt tại điểm bán iPhone 18 từ 6–7h, xếp hàng dài, chờ đến 8h sáng để được cầm trên tay chiếc iPhone 18 Pro hoặc Pro Max đầu tiên. Đây là năm thứ hai liên tiếp Việt Nam nằm trong nhóm thị trường được mở bán iPhone mới sớm, nên việc trở thành một trong những người dùng đầu tiên iPhone càng có giá trị biểu tượng. Ngay sau thời điểm iPhone 18 mở bán Việt Nam, nhiều phiên bản phải chờ thêm 3–4 tuần mới nhận được máy, càng khiến những người có mặt trong đợt đầu cảm thấy mình thuộc “tầng lớp tiên phong”.
Sau hàng người là gì: chu kỳ nâng cấp dài hơn và các mô hình sở hữu mới
Nếu nhìn xa hơn hàng người xếp hàng mua iPhone 18, thị trường smartphone đang bước vào giai đoạn người dùng giữ máy lâu hơn. Dữ liệu từ một nền tảng chuyên mua bán điện thoại cũ cho thấy thời gian sử dụng trung bình tăng từ khoảng 2,4 năm giai đoạn 2013–2015 lên khoảng 3,6 năm vào giữa thập niên 2020, tức tăng khoảng 50%, và chu kỳ này được dự báo tiếp tục kéo dài do chi phí bộ nhớ và linh kiện ngày càng cao. Điều này nghe có vẻ trái ngược với hình ảnh người người lên đời iPhone mỗi năm, nhưng thực tế chỉ một phần nhỏ người dùng coi việc sở hữu máy mới là một phần bản sắc. Các hãng sản xuất cũng bắt đầu thích nghi bằng những mô hình thuê bao hoặc trả góp dài hạn, giúp người dùng tiếp cận máy mới mà không phải chi trả toàn bộ chi phí ngay lập tức. Với những khách không nhận được máy trong đợt đầu, hệ thống bán lẻ tiếp tục phân bổ iPhone 18 theo những đợt hàng trong tháng 9 và 10, tùy phiên bản, màu sắc và dung lượng. Tương lai của việc xếp hàng có thể không biến mất, nhưng sẽ trở thành “đặc quyền” của nhóm người coi iPhone là cách khẳng định vị thế, trong khi số đông chấp nhận mua sau, sử dụng máy lâu hơn và ưu tiên tính thực dụng.
