Một đêm huyền thoại và thông điệp: không quyền lợi nào đứng trên non sông
“Đêm huyền thoại tri ân soạn giả Lê Duy Hạnh” là chương trình sân khấu đặc biệt tưởng nhớ ba năm ngày mất của cây đại thụ cải lương, được tổ chức tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang TP.HCM và tập trung tái hiện những kịch bản tiêu biểu mang hơi thở thời đại, đậm chiều sâu lịch sử, triết lý và nhân văn của ông.
Điều quan trọng nhất ở đêm tri ân này không phải là sự hoài niệm, mà là lời khẳng định: di sản của Lê Duy Hạnh soạn giả vẫn đang tiếp tục định hình cải lương truyền thống và sân khấu Việt Nam. Đạo diễn Lê Nguyên Đạt chọn bốn trích đoạn, dung hòa kịch nói và cải lương, để khắc họa tầm vóc người nghệ sĩ đã dành cả đời cho thử nghiệm và thời sự sân khấu. Đây không chỉ là chương trình tưởng niệm; đó là tuyên ngôn rằng sân khấu lịch sử, nếu được viết bằng trái tim và trí tuệ, vẫn đủ sức đối thoại với hiện tại.
“Dời đô”: Khi Tú Sương và Võ Minh Lâm gánh vai lịch sử
Trọng tâm của đêm diễn là trích đoạn cải lương “Dời đô”, kịch bản duy nhất được dựng mới trong chương trình tưởng nhớ ba năm ngày tác giả Lê Duy Hạnh ra đi. Kịch bản này, do Hoàng Song Việt chuyển thể cải lương, tái hiện quyết định mang tính bản lề của Lý Công Uẩn khi dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La. Ở đây, Lê Duy Hạnh không chỉ kể lại lịch sử; ông đặt câu hỏi: một bậc quân vương có dám đặt non sông lên trên mọi quyền lợi, kể cả quyền lợi của chính mình?
Đây là lần đầu tiên cặp nghệ sĩ Tú Sương, Võ Minh Lâm tiếp cận các vai lịch sử này. Võ Minh Lâm trong vai Lý Công Uẩn phải mang trên vai nỗi cô đơn của người đứng đầu, “bao đêm mất ngủ” vì ngoại bang và sự chống đối ngay trong triều đình, vì một quyết định táo bạo nhưng dựa trên lợi ích quốc gia, ấm no của nhân dân. Tú Sương, trong vai Lập Giáo hoàng hậu, bị kẹp giữa cha và chồng, giữa hai triều Lê – Lý, buộc phải chọn bên không bằng cảm tính mà bằng lương tri. Sự hóa thân của họ chứng minh: khi kịch bản giàu chiều sâu, nghệ sĩ có đất để bộc lộ tài năng lẫn tư duy lịch sử.
Từ “Hoàng hậu hai vua” đến “Hồn thơ ngọc”: di sản không chỉ là kịch bản
Nếu “Dời đô” đặt vấn đề trách nhiệm của nhà vua, thì ba trích đoạn còn lại nhấn vào nội tâm những con người đứng cạnh quyền lực. “Hoàng hậu hai vua” cho NSƯT Tuyết Thu cơ hội phơi bày cơn giằng xé của thái hậu Dương Vân Nga: giữa ấu chúa, cơ nghiệp và khát vọng được yêu, bà chọn đứng về phía vận mệnh đất nước, trao long bào cho Lê Hoàn. Đây là kịch bản độc thoại nhưng tầm vóc không kém một pho sử, bởi nó nhìn lịch sử từ phía người phụ nữ bị phán xét.
Trong “Hồn thơ ngọc”, được con trai Lê Hoàng Long chuyển từ kịch nói sang cải lương, nghệ sĩ Bình Tinh hóa thân Ngọc Hân công chúa giữa cơn binh lửa Tây Sơn, với những lớp múa kiếm, phi ngựa, hát bội hòa quyện tiếng ru con. Còn “Diễn kịch một mình” lại quay ống kính vào chính người nghệ sĩ, với Trọng Nhân dựa trên nền tuồng cổ để đi qua những lớp ca, diễn, vũ liên tục. Di sản của Lê Duy Hạnh soạn giả vì vậy không chỉ là kho kịch bản, mà là một hệ nhìn về con người – từ vua, hoàng hậu đến nghệ sĩ – luôn bị thử thách bởi thời cuộc.
Tầm ảnh hưởng của Lê Duy Hạnh với cải lương truyền thống hôm nay
Ở một thời mà khán giả than thiếu vở hay, “Đêm huyền thoại” là câu trả lời rằng cải lương truyền thống chưa hề cạn nguồn. Các kịch bản của Lê Duy Hạnh, như chính chia sẻ của nghệ sĩ Võ Minh Lâm, luôn mang tính triết lý cao và không lỗi thời, truyền tải thông điệp mới từ những câu chuyện cũ. Khi ông viết về cải cách, ông nhìn vai trò người đứng đầu như con dao hai lưỡi: thành công thì lưu danh, thất bại thì thành tội đồ. Đó là cái nhìn tỉnh táo, đủ sức đối thoại với những tranh luận về lãnh đạo và cải cách hôm nay.
Việc đạo diễn Lê Nguyên Đạt ấp ủ dựng trọn vở “Dời đô” để tham gia Liên hoan cải lương toàn quốc cho thấy di sản này không phải kỷ vật trưng bày mà là chất liệu sống cho sân khấu Việt Nam hiện tại. Theo các thông tin chương trình, khán giả cải lương tại thành phố được kỳ vọng sẽ có thêm một vở lịch sử ý nghĩa trên sàn diễn. “Đêm huyền thoại” vì vậy giống như một nén tâm hương, nhưng cũng là lời mời gọi: nếu chúng ta muốn cứu sân khấu, hãy bắt đầu từ những kịch bản đủ tầm, đủ tâm như của Lê Duy Hạnh.
