Dinh dưỡng có thể góp phần thay đổi diễn tiến bệnh
Bệnh thận mạn giai đoạn 3 là tình trạng chức năng thận suy giảm ở mức độ vừa, khiến cơ thể khó đào thải acid và giữ cân bằng acid–bazơ, từ đó có thể dẫn đến nhiễm toan chuyển hóa. Với người bệnh có biến chứng này, rau củ quả tạo kiềm có thể là một phần đáng chú ý trong kế hoạch chăm sóc, nhưng không phải phương án tự điều trị. Nghiên cứu do Hệ thống Y tế Baylor Scott and White thực hiện trên 108 người trưởng thành mắc bệnh thận mạn giai đoạn 3 kèm nhiễm toan chuyển hóa. Kết quả được công bố tại Tuần lễ Thận học 2026 của Hiệp hội Thận học Mỹ, tổ chức từ ngày 22 đến 25/10 tại Denver. Điểm đáng quan tâm không chỉ là thay đổi một chỉ số acid, mà là mối liên hệ giữa chế độ ăn bệnh thận và những kết quả thiết thực như nhập viện, cấp cứu và nguy cơ lọc máu.
Mười năm theo dõi, chênh lệch đáng kể về chăm sóc y tế
Người tham gia được chia ngẫu nhiên thành ba nhóm, mỗi nhóm 36 người: bổ sung rau củ quả để giảm một nửa lượng acid tạo ra từ chế độ ăn, dùng natri bicarbonate với mục tiêu tương tự, hoặc tiếp tục chăm sóc thông thường. Các nhà nghiên cứu theo dõi bệnh nhân hằng năm trong 10 năm. Nhóm rau củ quả ghi nhận 14 lượt nhập viện và 20 lượt cấp cứu, so với 64 và 88 lượt ở nhóm chăm sóc thông thường; số lượt nhập viện thấp hơn khoảng 78% và cấp cứu thấp hơn khoảng 77%. Chỉ 4 người trong nhóm rau củ quả cần lọc máu, so với 16 người ở nhóm chăm sóc thông thường, tương ứng mức giảm 75% về số người tiến triển đến chạy thận. Đây là khác biệt đủ lớn để xem dinh dưỡng như một hướng hỗ trợ cần được đánh giá nghiêm túc, dù chưa thể coi kết quả là bảo đảm cho từng bệnh nhân.
Không thể kết luận rau quả thay thế được thuốc
Kết quả đáng chú ý nhưng cần đọc đúng giới hạn. Trong nhóm dùng natri bicarbonate, các kết quả về nhập viện, cấp cứu và lọc máu không khác biệt đáng kể so với nhóm chăm sóc thông thường, dù mục tiêu giảm acid tương tự. Điều đó gợi ý rằng tác động của rau củ quả có thể không chỉ nằm ở việc giảm tải acid, nhưng nghiên cứu này không đủ để xác định cơ chế hay khẳng định lợi ích áp dụng cho mọi người. Tổng cộng trong ba nhóm có 115 lượt nhập viện, 166 lượt cấp cứu và 34 người cần lọc máu. Đây là thử nghiệm trên một nhóm bệnh nhân cụ thể, được trình bày tại hội nghị chuyên ngành; cần thêm bằng chứng trước khi mở rộng kết luận. Vì vậy, phát hiện này củng cố vai trò tiềm năng của dinh dưỡng trong chăm sóc thận, chứ không chứng minh thuốc trung hòa acid là không cần thiết.
Người bệnh cần cá nhân hóa khẩu phần cùng bác sĩ
Thông điệp thực hành không phải là ăn càng nhiều rau quả càng tốt. Một số thực phẩm giàu kali có thể không phù hợp với người bị tăng kali máu hoặc suy giảm chức năng thận nặng; lựa chọn và khẩu phần cần tính đến xét nghiệm, tình trạng sức khỏe và điều trị hiện tại. Người mắc bệnh thận mạn không nên tự ngừng thuốc hay tự thay natri bicarbonate bằng thực phẩm. Thay vào đó, hãy trao đổi với bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn bệnh thận phù hợp và theo dõi các chỉ số cần thiết. Bằng chứng 10 năm mở ra một hướng tiếp cận đáng quan tâm: rau củ quả có thể gắn với ít biến cố và tiến triển chậm hơn đến lọc máu ở nhóm được nghiên cứu. Nhưng quyết định an toàn vẫn phải bắt đầu từ tư vấn y tế cá nhân hóa.
