Hạnh phúc tuổi già là hành trình cần chuẩn bị
Hạnh phúc tuổi già là cảm giác hài lòng khi nhu cầu, khả năng và hoàn cảnh sống được cân bằng, đồng thời mỗi người vẫn tìm thấy ý nghĩa trong các mối quan hệ và hoạt động hằng ngày. Vì thế, chuẩn bị nghỉ hưu không thể chỉ là tính toán khoản tích lũy hay lo bệnh tật; đó còn là chuẩn bị cho một nhịp sống mới, khi công việc không còn sắp đặt thời gian và tạo sẵn các kết nối xã hội.
Ngày 31/10, tại hội nghị về lão khoa do Bệnh viện Thống Nhất tổ chức, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng sống trong bối cảnh già hóa dân số và gia tăng bệnh mạn tính. GS Nguyễn Thiện Nhân cho rằng hạnh phúc còn gắn với mục đích sống, quan hệ xã hội và việc tham gia hoạt động, chứ không chỉ phụ thuộc vào tài sản. Nhìn nhận này đáng lưu ý: nghỉ hưu không phải một kỳ nghỉ tự động đem lại an vui. Nếu không chủ động tạo nếp sống và lý do để thức dậy mỗi ngày, khoảng trống sau khi rời công việc có thể biến thành hụt hẫng.
Việt Nam đang già hóa nhanh, trong khi cấu trúc gia đình thay đổi và nhiều người lớn tuổi cần chủ động hơn thay vì mặc định dựa vào con cháu. Chuẩn bị sớm giúp mỗi người bước vào giai đoạn này với lựa chọn của riêng mình, thay vì chờ hoàn cảnh quyết định.
Điều chỉnh kỳ vọng, đừng cố sống như thời còn đi làm
Một sai lầm dễ gặp là giữ nguyên mọi mục tiêu và cường độ sinh hoạt của thời trẻ, dù sức khỏe, khả năng vận động và nguồn lực đã đổi khác. Theo GS Nguyễn Thiện Nhân, người cao tuổi nên chọn những nhu cầu phù hợp với năng lực và điều kiện hiện có, thay vì tiếp tục theo đuổi tất cả mục tiêu từng đặt ra khi còn đi làm. Điều chỉnh kỳ vọng không đồng nghĩa với buông xuôi; đó là cách dành sức cho điều quan trọng và tránh biến kế hoạch nghỉ hưu thành chuỗi thất vọng.
Việc chuẩn bị nên bắt đầu trước ngày nghỉ việc: tìm hiểu các vấn đề sức khỏe thường gặp, học cách nhận biết giới hạn của cơ thể và hỏi nhân viên y tế về vận động phù hợp. Ăn uống an toàn, chăm sóc răng miệng và mắt, phòng tránh té ngã cũng là kỹ năng thiết thực, không phải chuyện để đến lúc có bệnh mới tính. Nhà ở nên được sắp xếp thuận tiện, giảm chướng ngại vật và hạn chế phải lên xuống cầu thang.
Tài chính vẫn cần được tính toán, nhưng không nên là toàn bộ kế hoạch. Một lịch sinh hoạt có vận động vừa sức, sở thích cá nhân và thời gian giao lưu sẽ giúp khoảng trống sau công việc có hình hài cụ thể hơn. Mục tiêu không phải làm được nhiều như trước, mà là sống phù hợp với sức mình.
Giữ kết nối và một vai trò có ý nghĩa
Quan hệ với gia đình, bạn bè và đồng nghiệp cũ có thể giữ tinh thần khỏi co lại sau khi nghỉ hưu. Nhưng kết nối không nên chỉ là chờ con cháu gọi đến hoặc nhận việc trông nom. Người cao tuổi cần có tiếng nói trong cách sử dụng thời gian, đồng thời duy trì những mối quan hệ và hoạt động khiến mình cảm thấy được tham gia, được cần đến.
Điều này đòi hỏi sự thẳng thắn trong gia đình: giúp con khi có thể, nhưng cũng thống nhất ranh giới để ông bà không mặc nhiên gánh mọi việc. Một vai trò có ích có thể là chăm cháu theo thỏa thuận, tham gia nhóm bạn, theo đuổi sở thích hoặc hỗ trợ người khác. Sống vui tuổi già không nhất thiết phải bận rộn; điều quan trọng là các hoạt động được lựa chọn, phù hợp sức khỏe và đem lại cảm giác có ý nghĩa.
Giữ liên lạc cũng cần được xem như một phần của kế hoạch nghỉ hưu, chứ không phải việc phụ. Hẹn gặp bạn bè, duy trì liên hệ với đồng nghiệp và chủ động tham gia sinh hoạt cộng đồng giúp tạo nhịp đều đặn. Khi tuổi tác làm thu hẹp một số khả năng, những kết nối sẵn có càng đáng quý.
Sống cho mình mà vẫn ở bên gia đình
Bà Đặng Huy Lam, cựu giáo viên ở TP HCM, vừa nghỉ hưu ở tuổi 59 đã dành thời gian đi du lịch, chăm sóc sức khỏe, ở bên bạn đời và làm những điều từng bỏ lỡ, nhưng vẫn sẵn sàng giúp con khi cần. Bốn cháu nội đem đến niềm vui, song phần lớn thời gian ngoài lúc gia đình cần bà được dành cho kế hoạch riêng. Cách sống ấy cho thấy chăm sóc bản thân không đối lập với tình thân.
Bà duy trì tập thể dục, chú ý ăn uống, giữ tinh thần thoải mái và hạn chế những điều khiến mình buồn phiền. Bà cũng chủ động tính toán việc đi chơi hay mua món đồ yêu thích trong khả năng của mình. Đây không phải công thức áp dụng cho tất cả, nhưng là lời nhắc rằng nghỉ hưu có thể mở lại những cánh cửa từng phải khép vì công việc và trách nhiệm.
Kết luận, hạnh phúc tuổi già không tự đến cùng tấm thẻ hưu trí. Nó được gây dựng từ trước bằng việc chuẩn bị sức khỏe, điều chỉnh nhu cầu, nuôi dưỡng quan hệ và giữ lại một phần thời gian cho chính mình. Sống chủ động không có nghĩa rời xa gia đình; đó là biết khi nào hỗ trợ người thân và cũng biết chăm sóc bản thân để cuộc sống sau nghỉ hưu có niềm vui riêng.
