Không chỉ thêm camera, mà đổi cách quản lý giao thông
Hạ tầng giám sát giao thông là mạng lưới camera, dữ liệu và trung tâm điều hành được kết nối để theo dõi đường sá, phát hiện vi phạm, nhận biết sự cố và phối hợp xử lý trên phạm vi rộng. Đây là thay đổi đáng chú ý trong Đề án xây dựng trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Ngày 31/10/2026, Bộ Công an tổ chức hội nghị triển khai đề án; Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự và chỉ đạo. Thông điệp quan trọng không nằm ở số lượng thiết bị, mà ở việc chuyển từ cách làm chủ yếu phát hiện, xử phạt sau vi phạm sang điều hành chủ động dựa trên dữ liệu. Hướng đi này hợp lý: camera chỉ ghi hình thì chưa đủ, còn dữ liệu được kết nối và xử lý mới có thể giúp cơ quan chức năng thấy tình hình toàn tuyến, nhận ra bất thường và hành động sớm hơn.
Nhu cầu ấy gắn với thực tế tai nạn giao thông vẫn gây tổn thất lớn về tính mạng, sức khỏe và để lại hệ lụy lâu dài. Ứng dụng dữ liệu và AI được kỳ vọng góp phần phòng ngừa tai nạn, hạn chế ùn tắc, bảo vệ người dân và giảm chi phí xã hội.
Một mạng lưới hai cấp, với cao tốc là ưu tiên
Theo lộ trình, đến năm 2028 sẽ vận hành hệ thống gồm một trung tâm quốc gia và 34 trung tâm cấp tỉnh, kết nối, chia sẻ dữ liệu trên toàn quốc. Trung tâm quốc gia do Cục Cảnh sát giao thông vận hành; các trung tâm cấp tỉnh đặt tại Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh, thành phố. Mô hình này có thể giúp kết nối góc nhìn địa phương với bức tranh giao thông chung, thay vì để dữ liệu nằm riêng lẻ trong từng hệ thống.
Cùng mốc 2028, camera giao thông dự kiến được triển khai trên 100% tuyến đường bộ cao tốc đang khai thác và sử dụng ổn định, sau đó mở rộng theo lộ trình tới một số tuyến trọng điểm và địa phương. Đây là nền tảng cần thiết cho giám sát cao tốc, nơi một sự cố không được phát hiện kịp thời có thể nhanh chóng làm tăng nguy cơ va chạm hoặc ùn tắc.
Tuy nhiên, hiệu quả của trung tâm điều hành giao thông sẽ phụ thuộc vào khả năng liên thông thực chất. Tiêu chuẩn dữ liệu, kiến trúc và công nghệ phải thống nhất; nếu mỗi nơi dùng một cách ghi nhận hoặc chia sẻ khác nhau, nhiều camera hơn vẫn chưa chắc tạo ra phản ứng nhanh hơn. An ninh và an toàn dữ liệu cũng phải được xem là điều kiện vận hành, không phải phần việc bổ sung về sau.
Xử lý điện tử cần đi cùng tốc độ và tính minh bạch
Đến năm 2030, đề án đặt mục tiêu xử lý điện tử ít nhất 90% vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông; đồng thời kết nối, chia sẻ toàn bộ dữ liệu giao thông trọng yếu. Đây là bước chuyển có thể giúp giảm phụ thuộc vào việc ghi nhận và chuyển hồ sơ thủ công, nhưng tỷ lệ số hóa tự thân không bảo đảm người dân được phục vụ tốt hơn. Quy trình cần rõ ràng, dữ liệu đủ tin cậy và có cách thức để người bị xử lý kiểm tra, phản hồi khi phát hiện sai sót.
Đề án còn đặt mục tiêu giảm ít nhất 50% thời gian phát hiện và điều phối xử lý sự cố, tai nạn so với trước khi triển khai. Nếu đạt được, lợi ích dễ thấy nhất với người đi đường là lực lượng chức năng có thể nhận tin sớm hơn, xác định vị trí nhanh hơn và phối hợp xử lý trước khi ùn tắc lan rộng. Đó cũng là phép thử thực tế cho giá trị của hệ thống: không phải bao nhiêu màn hình sáng trong phòng điều hành, mà là thời gian cứu hộ và giải tỏa được rút ngắn ra sao.
Thước đo cuối cùng là kết quả ngoài đường
Hệ thống được đặt mục tiêu đạt độ sẵn sàng ít nhất 99,5% và hoàn thiện nền tảng điều hành dựa trên dữ liệu, trí tuệ nhân tạo. Nhưng những chỉ số kỹ thuật chỉ có ý nghĩa khi đi kèm dữ liệu chính xác, phối hợp liên tục giữa các cấp và nhân lực đủ năng lực xử lý tình huống. Một mạng lưới có độ phủ rộng nhưng thiếu kết nối hoặc gián đoạn vẫn có thể bỏ lỡ chính những sự cố mà nó được xây dựng để phát hiện.
Vì vậy, thành công không nên được tính chủ yếu bằng số camera hay số trung tâm được khánh thành. Cần nhìn vào tai nạn và ùn tắc có giảm không, sự cố được phát hiện và xử lý nhanh hơn đến đâu, quy trình xử lý vi phạm có đáng tin cậy và dễ kiểm tra không. Kết luận là hướng đầu tư này có tiềm năng thay đổi quản lý giao thông, nhưng chỉ tạo ra khác biệt cho người dân nếu công nghệ được vận hành đồng bộ, minh bạch và đo bằng kết quả thực tế.
