Mục tiêu lớn, nhưng trước hết phải vượt qua khâu quy hoạch
Sân bay Lai Châu là cảng hàng không quốc nội được đề xuất xây dựng tại hai xã Tân Uyên và Mường Khoa, dùng chung cho hoạt động dân dụng và quân sự, nhằm mở thêm kết nối hàng không cho địa phương. Cục Hàng không Việt Nam vừa trình Bộ Xây dựng thẩm định, phê duyệt quy hoạch thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là bước cần thiết, nhưng chưa đồng nghĩa sân bay đã được thông qua đầu tư hay sắp đi vào hoạt động. Điểm đáng chú ý là kế hoạch đưa công suất sân bay từ 300.000 hành khách mỗi năm trong giai đoạn đầu lên 1,5 triệu vào năm 2050. Tham vọng ấy có cơ sở về định hướng kết nối, song chỉ tạo giá trị khi được chuyển thành dự án, tiến độ và hạ tầng cụ thể.
Theo đề xuất, sân bay đạt cấp 4C theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế, có thể khai thác máy bay A320, A321 và loại tương đương. Cấp khai thác này cho thấy quy hoạch hướng tới phục vụ các chuyến bay quốc nội bằng máy bay thân hẹp phổ biến, chứ không định vị Lai Châu thành cửa ngõ quốc tế. Định hướng phù hợp với mục tiêu tăng kết nối trong nước; quy mô hành khách lớn hơn sẽ phụ thuộc vào nhu cầu thực tế và khả năng tổ chức đường bay.
Lộ trình công suất và hạ tầng dự kiến
Trong giai đoạn 2021–2030, phương án đặt công suất 300.000 hành khách và 1.000 tấn hàng hóa mỗi năm. Tầm nhìn đến năm 2050, các chỉ tiêu được đề xuất nâng lên lần lượt 1,5 triệu hành khách và 5.000 tấn hàng hóa mỗi năm. Mức tăng gấp năm lần về hành khách không nên được hiểu như một cam kết về lượng khách sẽ tự xuất hiện: đây là năng lực quy hoạch, cần được đối chiếu với nhu cầu đi lại, du lịch và vận tải hàng hóa.
Ở giai đoạn đầu, hồ sơ dự kiến một đường cất hạ cánh dài 2.600 m, rộng 45 m, cùng đường lăn và sân đỗ ba vị trí cho tàu bay Code C; nhà ga hành khách được tính theo công suất 300.000 khách mỗi năm. Tổng diện tích quy hoạch cho cảng trong giai đoạn 2021–2030 và tầm nhìn 2050 là hơn 171 ha. Quy mô này cần được xem như khung chuẩn bị mặt bằng và hạ tầng, không phải bằng chứng công trình đã được xây dựng.
Nếu được triển khai và kết nối với mạng giao thông địa phương, sân bay có thể rút ngắn thời gian di chuyển, giúp người dân tiếp cận các điểm đến xa thuận tiện hơn, đồng thời mở thêm cơ hội cho giao thương và du lịch. Kết nối hàng không cũng có thể hỗ trợ liên kết tour, tuyến giữa Lai Châu với các tỉnh Tây Bắc. Nhưng hiệu quả không chỉ nằm ở đường băng: tần suất chuyến bay, giá vé, phương tiện nối sân bay với khu dân cư và điểm du lịch mới quyết định lợi ích có đến được với hành khách hay không.
Sau nhiều năm đình trệ, bước tiếp theo mới là phép thử
Quy hoạch cũ được phê duyệt từ năm 2010, có thời kỳ thực hiện đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030. Đến nay, dù gần hết thời kỳ quy hoạch, sân bay vẫn chưa có công trình nào được triển khai và chưa cắm mốc giới theo quy hoạch. Vì vậy, hồ sơ mới không chỉ cập nhật quy mô; nó phải xử lý khoảng cách kéo dài giữa định hướng trên giấy và bước khởi công thực tế.
Việc rà soát được đặt ra để phù hợp với các quyết định quy hoạch cấp quốc gia, cấp bộ và địa phương, đồng thời tính đến thay đổi địa giới hành chính và những điều chỉnh trong định hướng kinh tế, du lịch, logistics. Đây là lý do hợp lý để làm mới kế hoạch, nhưng những thay đổi ấy cũng khiến việc phối hợp quy hoạch đất đai và giao thông càng quan trọng. Nếu các đầu mối địa phương không cập nhật đồng bộ, sân bay có nguy cơ tiếp tục bị giữ ở trạng thái quy hoạch mà chưa thể triển khai.
Bước trước mắt là Bộ Xây dựng xem xét, tổ chức thẩm định và phê duyệt hồ sơ; Cục Hàng không Việt Nam cũng đề nghị UBND tỉnh Lai Châu cập nhật phương án vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quy hoạch kết nối giao thông công cộng. Đây là việc cần làm trước khi nói đến lịch xây dựng hay khai thác. Sau nhiều năm đình trệ, thước đo tiến triển không phải con số 1,5 triệu khách trên tầm nhìn dài hạn, mà là phê duyệt có đi cùng mốc giới, bố trí mặt bằng và kế hoạch thực hiện rõ ràng hay không.
