Đau đầu kéo dài không phải chỉ là “bệnh vặt”
Đau đầu kéo dài là tình trạng các cơn đau âm ỉ hoặc tái diễn trong nhiều tháng đến nhiều năm, kèm mệt mỏi, suy giảm sức khỏe và đôi khi thay đổi thị lực hoặc nội tiết, nhưng thường bị xem nhẹ như những rối loạn thông thường do căng thẳng hay thiếu ngủ. Chính sự chủ quan này khiến nhiều người bỏ lỡ giai đoạn chẩn đoán sớm khi bệnh lý thần kinh hoặc nội sọ còn có thể xử trí hiệu quả. Một ví dụ điển hình là ông H.V.T, 53 tuổi, ở Bắc Ninh, đau đầu âm ỉ suốt nhiều năm, sức khỏe giảm sút nhưng vẫn nghĩ mình “mắc bệnh thông thường”. Nhiều người giống ông T. chấp nhận uống thuốc giảm đau, cạo gió, đắp lá… mà không đi khám chuyên khoa. Quan điểm này nguy hiểm, vì đau đầu kéo dài đôi khi là lời cảnh báo âm thầm của u tuyến yên hoặc các bệnh lý trong não cần can thiệp sớm.
Khi đau đầu đi cùng thị lực giảm: dấu hiệu đỏ của u tuyến yên
Điểm mấu chốt phân biệt đau đầu thông thường với dấu hiệu nguy hiểm là sự thay đổi thị lực. Ở ông T., khoảng 20 ngày trước khi nhập viện, cơn đau đầu vùng trán và hai hốc mắt tăng dữ dội, kèm giảm thị lực rõ rệt và tầm nhìn thu hẹp kiểu bán manh thái dương hai bên, buồn nôn. Kết quả thăm khám cho thấy nguyên nhân là khối u tuyến yên khoảng 0,5 cm chèn ép giao thoa thị giác, đe dọa chức năng thị lực của người bệnh. Khi đau đầu kéo dài đi kèm nhìn mờ, thị lực giảm nhanh, tầm nhìn thu hẹp, người bệnh không còn quyền trì hoãn. Đây là thời điểm phải đến cơ sở có chuyên khoa thần kinh – mắt để được chẩn đoán sớm bằng chụp cộng hưởng từ (MRI) não, thay vì tiếp tục tự mua thuốc giảm đau hay nhỏ thuốc mắt cầm chừng.
U tuyến yên: khối u nhỏ, hậu quả không nhỏ nếu phát hiện muộn
Tuyến yên nằm sâu ở nền sọ, kích thước nhỏ nhưng là “nhạc trưởng nội tiết” của cơ thể. Khối u tuyến yên dù chỉ khoảng 0,5 cm vẫn có thể gây hai nhóm hậu quả lớn: chèn ép và rối loạn nội tiết. Trường hợp ông T., khối u đã chèn ép giao thoa thị giác, gây thu hẹp tầm nhìn và đe dọa mất thị lực nếu không xử lý kịp thời, đồng thời làm rối loạn nội tiết kéo dài. Không ít người nhiều năm đau đầu, mệt mỏi, ăn uống kém, rụng tóc, suy giảm sinh lý mà cho là “tuổi tác” hay “stress”, trong khi đó lại là chuỗi triệu chứng nội tiết do u tuyến yên gây ra. Bác sĩ cảnh báo, các biểu hiện như to đầu chi, rậm lông bất thường ở mép, ngực, bụng, giảm ham muốn, rối loạn kinh nguyệt, tiết sữa bất thường… kết hợp với đau đầu kéo dài và thị lực giảm là bộ ba dấu hiệu buộc phải nghĩ đến u tuyến yên hoặc bệnh lý nội sọ cần chẩn đoán sớm.
Vì sao phải đến viện sớm thay vì tự điều trị tại nhà?
Một khi đã nghi ngờ u tuyến yên, mọi biện pháp tự điều trị tại nhà đều là đánh cược với thị lực và chức năng não. Phẫu thuật u tuyến yên là kỹ thuật khó vì khối u nằm sâu trong nền sọ, sát nhiều mạch máu và các cấu trúc thần kinh quan trọng; ê-kíp phải tính toán kỹ đường tiếp cận để bóc tách toàn bộ khối u, bảo tồn thị lực và tránh tổn thương mô não lành. Đây không phải là bệnh có thể “theo dõi thêm ở nhà”. Trong ca của ông T., các bác sĩ đã lựa chọn vi phẫu ít xâm lấn qua đường mổ nhỏ dài khoảng 3,5 cm giấu theo cung mày phải, sử dụng kính vi phẫu và hệ thống định vị thần kinh để xác định chính xác vị trí tổn thương, giúp bóc tách hoàn toàn khối u sau khoảng 3 giờ, bảo tồn các cấu trúc quan trọng và cải thiện rõ tình trạng đau đầu, thị lực. Điều này chỉ có được khi người bệnh đến viện đủ sớm và được chẩn đoán đúng.
Lời khuyên thực tế: Khi nào đau đầu cần đi khám chuyên sâu?
Quan điểm rõ ràng nên là: đau đầu kéo dài không rõ nguyên nhân phải được xem như một triệu chứng cần chẩn đoán, không phải “thói quen cơ địa”. Bác sĩ khuyến cáo người dân không nên chủ quan với đau đầu kéo dài, nhất là khi kèm một trong các dấu hiệu sau: nhìn mờ, thu hẹp tầm nhìn, thị lực giảm; to đầu chi; rậm lông, râu bất thường; suy giảm ham muốn, rối loạn sinh lý; rối loạn kinh nguyệt hoặc tiết sữa bất thường ở phụ nữ. Khi có các dấu hiệu này, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa thần kinh và được chụp cộng hưởng từ (MRI) não để xác định nguyên nhân, từ đó lựa chọn phương án điều trị phù hợp, hạn chế biến chứng do khối u phát triển hoặc chèn ép kéo dài. Câu kết lại nên nhớ là: chịu đau đầu nhiều năm không phải là chịu đựng giỏi, mà là đang đánh đổi thị lực và sức khỏe thần kinh của chính mình.
