Ba thiết kế, một ưu tiên: cơ động sau khi khai hỏa
Pháo tự hành là hệ thống pháo được lắp trên phương tiện cơ giới, cho phép kíp chiến đấu di chuyển cùng vũ khí thay vì phải kéo pháo riêng. Ba mẫu pháo tự hành Việt Nam vừa được giới thiệu cho thấy hướng phát triển thực dụng: tận dụng pháo kéo đang có, đồng thời chọn khung gầm phù hợp với từng kiểu cơ động.
Ngày 28/10, Học viện Kỹ thuật quân sự tổ chức lễ kỷ niệm 60 năm truyền thống và trưng bày nhiều sản phẩm do học viện tự chế tạo hoặc phối hợp nghiên cứu với các đơn vị quốc phòng; PTH-130 là một trong những hệ thống nổi bật. Ba mẫu được giới thiệu là PTH-130, PTH-152 và PTH-01. Giá trị đáng chú ý không chỉ nằm ở việc có thêm ba thiết kế nội địa, mà ở cách chúng chia bài toán: xe tải 8×8 ưu tiên cơ động đường bộ, còn bánh xích hướng đến địa hình khó và sông nước.
Lý do chọn cơ động ngày càng rõ: máy tính điều khiển hỏa lực và đạn dẫn đường khiến nguy cơ phản pháo tăng, trong khi pháo đứng yên hoặc khó dịch chuyển sẽ khó duy trì hiệu quả. Vì vậy, ba mẫu này nên được nhìn như những lời giải khác nhau cho cùng một yêu cầu chiến trường, chứ không phải ba biến thể có thể thay thế lẫn nhau.
PTH-130 và PTH-152: lấy đường bộ làm lợi thế
PTH-130 nội địa và PTH-152 cùng theo phương án pháo bánh lốp: đưa pháo kéo sẵn có lên xe tải 8×8. Cách làm này đặt trọng tâm vào việc nhanh chóng tăng khả năng cơ động mà không phải phát triển toàn bộ hệ thống pháo từ đầu. Với PTH-130, pháo M-46 cỡ 130 mm được tận dụng; đây là loại pháo Việt Nam tiếp nhận với số lượng lớn và vẫn đang sử dụng.
Xe 8×8 có tải trọng và không gian phù hợp để mang pháo, đạn cùng kíp xe; nền tảng này cũng được cho là giúp ổn định hơn khi khai hỏa pháo nòng dài. Đây là lựa chọn thiên về cơ động trên đường và khả năng triển khai thực dụng. PTH-152 đi theo triết lý tương tự nhưng bố trí khẩu D-20 trên bệ xoay phía sau cabin bọc giáp; pháo có thể hướng nhiều phía mà không cần xoay cả xe, còn đạn được đặt trong cụm pháo để thuận tiện nạp và tăng an toàn.
Bộ Quốc phòng đã giao Viettel và Học viện Kỹ thuật quân sự khẩn trương thử nghiệm, hoàn thiện, nghiệm thu trước khi bàn giao cho Bộ Tư lệnh Pháo binh - Tên lửa. Đây là bước quan trọng: lợi thế của thiết kế trên giấy chỉ có ý nghĩa khi quy trình vận hành và bảo đảm kỹ thuật được kiểm chứng.
PTH-01: bánh xích đổi tốc độ đường trường lấy khả năng vượt địa hình
PTH-01 không cạnh tranh với hai mẫu bánh lốp về tốc độ di chuyển trên đường. Thiết kế dùng khung gầm bánh xích có khả năng lội nước, nhắm tới địa hình khó và những tuyến cơ động phải vượt sông suối. Với điều kiện địa lý nhiều sông nước, đây là khác biệt có ý nghĩa: khả năng tiếp cận trận địa có thể quan trọng hơn việc đi nhanh trên đường nhựa.
Theo Tổng cục Công nghiệp quốc phòng, PTH-01 nặng gần 16 tấn, dùng động cơ diesel 300 mã lực, đạt tốc độ tối đa 60 km/giờ và mang lựu pháo 122 mm. Năng lực lội nước không cần chuẩn bị như hệ thống 2S1 là điểm phù hợp với môi trường tác chiến nhiều sông nước. Các thông số này cho thấy PTH-01 được định hình quanh khả năng đi qua địa hình mà xe tải bánh lốp khó tiếp cận, thay vì ưu tiên triển khai đường dài.
Đặt cạnh PTH-130 và PTH-152, PTH-01 làm rõ sự phân công giữa hai nền tảng: bánh lốp giúp khai thác mạng đường và tận dụng xe tải, bánh xích tăng khả năng bám địa hình và vượt chướng ngại. Đây là lựa chọn có chủ đích, không phải dấu hiệu một nền tảng vượt trội tuyệt đối.
Tự chủ thiết kế phải đi cùng thử nghiệm và hoàn thiện
Ba mẫu pháo tự hành cho thấy năng lực chế tạo quốc phòng đang mở rộng từ cải tiến trang bị sang thiết kế, tích hợp và làm chủ công nghệ. Học viện Kỹ thuật quân sự cho biết hoạt động khoa học công nghệ của đơn vị ngày càng chuyển từ nghiên cứu, cải tiến và khai thác sang nghiên cứu phát triển, thiết kế, chế tạo. Tuy nhiên, giới thiệu sản phẩm mới chỉ là cột mốc đầu; độ tin cậy, khả năng phối hợp với hậu cần và hiệu quả triển khai mới quyết định giá trị thực tế.
Hướng đi thuyết phục nhất không phải chọn một mẫu làm chuẩn cho mọi nhiệm vụ, mà là duy trì các phương án bổ trợ: pháo bánh lốp tận dụng hạ tầng đường bộ và pháo kéo có sẵn, còn pháo bánh xích đảm nhận những tuyến địa hình phức tạp hơn. Việc tiếp tục thử nghiệm, hoàn thiện và nghiệm thu sẽ cho biết từng thiết kế đáp ứng yêu cầu đến đâu.
Tóm lại, PTH-130, PTH-152 và PTH-01 phản ánh một cách phát triển linh hoạt: dùng nền tảng đơn giản, phù hợp để tăng cơ động đường bộ, đồng thời giữ một cấu hình bánh xích lội nước cho địa hình đặc thù. Thành công của hướng đi này sẽ phụ thuộc vào việc biến ba thiết kế thành hệ thống hoàn chỉnh, có thể duy trì và sử dụng hiệu quả.
