Điện khí hóa: đổi cách dùng năng lượng để giảm phát thải
Điện khí hóa là quá trình thay các thiết bị và hoạt động vốn dùng nhiên liệu trực tiếp bằng những lựa chọn chạy bằng điện, từ giao thông đến công nghiệp và công trình xây dựng. Tại COP31, hướng đi này được thúc đẩy như một cách giảm phát thải carbon trong lúc các nước còn bất đồng về lộ trình loại bỏ nhiên liệu hóa thạch.
Trọng tâm không chỉ là sản xuất thêm điện mà còn là đưa điện vào những lĩnh vực đang tiêu thụ dầu khí. Xe điện, máy bơm nhiệt và thiết bị điện có thể giúp giảm nhu cầu nhiên liệu hóa thạch, đồng thời cải thiện chất lượng không khí và tăng cường an ninh năng lượng. Đây là lợi ích gần gũi với người dân, nhưng mức giảm phát thải cuối cùng phụ thuộc vào cách tạo ra lượng điện đó.
35 by 35 đặt ra một thước đo cho chuyển dịch
Thổ Nhĩ Kỳ và Australia, hai nước đồng tổ chức COP31, đề xuất sáng kiến 35 by 35 nhằm nâng tỷ trọng điện trong tiêu thụ năng lượng toàn cầu từ khoảng 23% hiện nay lên 35% trong vòng chín năm tới. Đây là một mục tiêu định lượng đáng chú ý: thay vì chỉ kêu gọi chuyển dịch, sáng kiến nêu rõ mức tăng cần hướng tới và khung thời gian thực hiện.
Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế, có thể tiến gần mục tiêu bằng cách đẩy nhanh điện khí hóa giao thông, công nghiệp và xây dựng. Giá trị của sáng kiến vì thế nằm ở khả năng biến mục tiêu khí hậu thành thay đổi cụ thể trong cách đi lại, sưởi ấm và vận hành sản xuất. Tuy nhiên, một con số toàn cầu chỉ hữu ích nếu các quốc gia có kế hoạch triển khai phù hợp với điều kiện năng lượng và hạ tầng của mình.
Điện sạch và hạ tầng quyết định hiệu quả khí hậu
Điện khí hóa không tự động đồng nghĩa với loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. Nếu điện vẫn được tạo ra chủ yếu từ than đá và khí đốt, phát thải có thể chỉ chuyển từ xe cộ, nhà máy hay tòa nhà sang các nhà máy điện. Vì vậy, đo thành công bằng tỷ trọng điện בלבד là chưa đủ; chất lượng nguồn điện cũng phải được tính đến.
Liên minh châu Âu ủng hộ sáng kiến nhưng nhấn mạnh phát triển nguồn điện phát thải thấp, đầu tư lưới điện và hệ thống lưu trữ; Pháp đề nghị đưa mục tiêu vào văn kiện cuối cùng của hội nghị. Những điều kiện này không phải phần phụ: lưới điện và lưu trữ đủ năng lực mới giúp điện sạch đến được nơi cần dùng, ổn định hơn và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp chuyển đổi.
Cam kết chỉ có sức nặng khi đi kèm khả năng thực hiện
Sự dè dặt của Ấn Độ cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu chung và thực tế của các nước đang phát triển: họ cần nguồn cung ổn định, giá hợp lý, đồng thời cần hỗ trợ tài chính, chuyển giao công nghệ và đầu tư hạ tầng. Điện khí hóa cũng có thể làm tăng nhu cầu lithium, cobalt và đồng, gây thêm sức ép lên môi trường và chuỗi cung ứng khoáng sản.
COP31 diễn ra tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, với lễ khai mạc ngày 9-11-2026; sáng kiến 35 by 35 được đưa ra trong bối cảnh tranh luận về lộ trình nhiên liệu hóa thạch vẫn chưa ngã ngũ. Hội nghị khó tạo bước ngoặt tức thời, nhưng có thể gửi tín hiệu chính sách tới doanh nghiệp và nhà đầu tư. Kết luận cần rõ ràng: điện khí hóa là một công cụ đáng theo đuổi, không phải lời giải thay thế cho điện sạch, lưới điện tốt và hỗ trợ công bằng. Nếu thiếu các điều kiện ấy, mục tiêu khí hậu sẽ khó chuyển thành giảm phát thải thực chất.
