Thời điểm uống bổ sung: Vấn đề không chỉ là sáng hay tối
Thời điểm uống bổ sung là cách sắp xếp giờ uống vitamin, khoáng chất và thuốc trong ngày sao cho phù hợp với bữa ăn, đồ uống và thuốc khác, nhằm giúp cơ thể hấp thụ tốt hơn và giảm tác dụng phụ. Khi đã có chỉ định phải dùng bổ sung, thời điểm uống bổ sung có thể ảnh hưởng đáng kể tới khả năng hấp thu của ruột và hiệu quả tổng thể của điều trị hoặc dự phòng bệnh, dù bản thân việc bổ sung không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích lớn cho tất cả mọi người.
Điều nhiều người hiểu nhầm là phải tìm một “giờ vàng” chung cho mọi loại. Nghiên cứu cho thấy, yếu tố then chốt không phải là 7 giờ sáng hay 9 giờ tối, mà là mối liên hệ giữa viên bổ sung với bữa ăn, thức uống (nhất là cà phê) và các thuốc đang dùng cùng lúc. Nói cách khác, bạn không cần ám ảnh đồng hồ; bạn cần hiểu viên mình uống “kỵ” gì và “hợp” gì.
Sắt và cà phê: Kẻ thù thầm lặng trong bữa sáng
Nếu phải chọn một viên bổ sung cần để ý giờ uống nhất, đó là sắt. Khi bác sĩ kê bổ sung sắt, điều tối kỵ là uống cùng cà phê, vì cà phê có thể giảm hấp thu sắt tới 54% khi uống cùng thay vì uống với nước. Càng “tiện” uống sắt với ly cà phê sáng, bạn càng làm giảm tác dụng điều trị thiếu máu mà không hay.
Không chỉ cà phê, ngay cả bữa sáng cũng là “đối thủ” của sắt. Một báo cáo cho thấy uống sắt cùng bữa sáng có thể làm giảm hấp thu tới 66%, kể cả khi có nước cam trong bữa ăn. Trong khi đó, bổ sung vitamin C khoảng 80 mg có thể tăng hấp thu sắt khoảng 30%, còn tăng lên 500 mg lại không đem thêm lợi ích. Canxi cũng có thể làm giảm hấp thu sắt khi dùng cùng liều hoặc cùng bữa, nhất là khi dùng liều lớn, dù về lâu dài tác động lên dự trữ sắt không lớn.
Sắt: Nên uống lúc đói, nhưng đừng bỏ qua dạ dày của bạn
Về nguyên tắc, sắt được hấp thu tốt hơn khi uống lúc đói. Đó là lý do Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh khuyến cáo nên uống viên sắt trước bữa ăn khoảng 30 phút hoặc ít nhất 2 giờ sau bữa ăn. Đây là thời điểm uống bổ sung sắt tối ưu về mặt sinh học, vì khi đó dạ dày trống, ít cạnh tranh với thức ăn khác, giúp sắt đi vào máu hiệu quả hơn.
Nhưng thực tế, không phải ai cũng chịu nổi sắt khi uống bụng rỗng. Sắt có thể gây buồn nôn, táo bón, tiêu chảy hoặc đau bụng. Nếu bạn bị những triệu chứng này, khuyến nghị là có thể uống sắt cùng hoặc ngay sau bữa ăn để cơ thể dễ chịu hơn, chấp nhận hi sinh một phần hấp thu thay vì bỏ thuốc. Quan trọng hơn, hãy hỏi bác sĩ nếu bạn vừa phải bổ sung sắt vừa bổ sung canxi, để được hướng dẫn cách tách liều hợp lý.
Vitamin D, B12 và bài học: Uống với gì quan trọng hơn uống lúc nào
Vitamin D là vitamin tan trong chất béo, nên vitamin D hấp thụ tối ưu khi uống cùng bữa ăn có chất béo, so với bữa gần như không có chất béo. Điều này khuyến khích chúng ta uống vitamin D cùng bữa ăn thay vì uống đơn lẻ. Nghiên cứu chỉ so sánh bữa nhiều và ít chất béo, chứ không cho thấy bữa sáng hay bữa tối tốt hơn, nên không cần “xoắn” về giờ; chỉ cần nhớ: có ăn, có chất béo là ổn.
Một số thuốc có thể ảnh hưởng tới khả năng hấp thu hoặc chuyển hóa vitamin D, như thuốc giảm hấp thu mỡ và một số thuốc chống viêm corticosteroid. Vì vậy, nếu phải bổ sung vitamin D, hãy báo cho bác sĩ tất cả thuốc đang dùng để được điều chỉnh kế hoạch. Với vitamin B12, lý do cần bổ sung quan trọng hơn giờ uống. Người ăn chay không dùng bổ sung thường có nồng độ B12 thấp hơn người ăn thịt và cá. Dịch vụ y tế Anh khuyến nghị uống B12 khi đói, nhưng điểm quan trọng là phải được bác sĩ xác định liều phù hợp, nhất là khi bạn dùng metformin hoặc thuốc giảm acid dạ dày, vốn có thể làm giảm hấp thu B12 theo thời gian.
Thuốc huyết áp: Sáng hay tối không quan trọng bằng đều đặn
Tranh luận “thuốc huyết áp buổi tối hay buổi sáng tốt hơn” đã kéo dài nhiều năm, nhưng những phân tích thử nghiệm lâm sàng lớn cho thấy uống thuốc hạ huyết áp buổi sáng hay tối đều không làm giảm khác biệt đáng kể về nguy cơ biến cố tim mạch. Một thử nghiệm trên 21.104 người trưởng thành trong hơn 5,2 năm ghi nhận tỉ lệ nhập viện vì đau tim, đột quỵ hoặc tử vong tim mạch ở nhóm uống buổi tối là 3,4% và nhóm uống buổi sáng là 3,7%, gần như tương đương.
Nhiều người từng tin rằng uống thuốc huyết áp buổi tối trước khi ngủ sẽ vượt trội, nhưng các nhà khoa học kết luận điều đó không đúng: uống buổi tối không hơn hẳn uống buổi sáng về giảm biến cố tim mạch. Nghiên cứu cho thấy uống buổi tối có thể giúp giảm huyết áp ban đêm, song giảm số đo này tự thân không đồng nghĩa giảm nguy cơ tim mạch. Thêm vào đó, uống tối dễ bị quên hơn, khiến người bệnh kém tuân thủ điều trị. Vì vậy, thời điểm uống thuốc huyết áp tối ưu là thời điểm phù hợp nhất với thói quen cá nhân, giúp bạn duy trì uống đều đặn suốt 24 giờ, hơn là ép mọi người chuyển sang uống trước khi ngủ.
