Trộn thí sinh là một lớp phòng ngừa, không phải phương thuốc duy nhất
Trộn thí sinh là cách bố trí học sinh từ nhiều trường khác nhau trong cùng phòng hoặc điểm thi nhằm hạn chế cơ hội trao đổi bài và giảm ảnh hưởng của các mối quan hệ quen biết trong khâu tổ chức. Đây là đề xuất đáng làm, nhưng chỉ có ý nghĩa khi đi cùng quy trình coi thi minh bạch và giám sát đủ sức phát hiện vi phạm.
Tại hội nghị tổng kết kỳ thi tốt nghiệp THPT ngày 29/10, Đại tá Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ, cảnh báo việc học sinh cùng trường thi chung địa điểm có thể tạo điều kiện trao đổi bài; quy trình đánh số báo danh và phân công giám thị cũng có nguy cơ bị can thiệp. Ông đề nghị hạn chế thí sinh cùng trường thi chung phòng hoặc điểm thi, giáo viên coi thi môn mình giảng dạy và thư ký là người của trường. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đang nghiên cứu tăng cường trộn thí sinh giữa các trường.
Đề xuất xuất hiện sau những vi phạm nghiêm trọng của kỳ thi năm 2026: ghi nhận ba vụ án hình sự, 47 người bị khởi tố; 89 trường hợp gian lận bằng thiết bị công nghệ cao bị phát hiện, tăng hơn 50% so với năm trước, trong đó 38 thí sinh chụp đề gửi ra ngoài nhờ giải hộ. Vụ điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, nơi 299 trong 328 học sinh đạt trên 9 điểm môn Toán, càng cho thấy không thể xem nhẹ kẽ hở trong tổ chức. Sau khi thi lại, phổ điểm các môn giảm và không còn điểm tuyệt đối môn Toán.

Ngẫu nhiên hóa và giám sát phải khép kín các kẽ hở
Trộn học sinh không thể thay thế việc kiểm soát người tổ chức kỳ thi. Nếu số báo danh vẫn có thể bị sắp xếp tùy tiện hoặc giám thị được phân công theo cách dễ dự đoán, rủi ro chỉ chuyển từ phòng thi sang khâu chuẩn bị. Vì vậy, các biện pháp cần vận hành thành một chuỗi có thể kiểm tra lại.
Đại diện A03 kiến nghị dùng phần mềm tự động đánh số báo danh, phân công giám thị ngẫu nhiên và phân tích dữ liệu điểm để nhận diện bất thường. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nghiên cứu bổ sung camera tại phòng thi và khu vực thi; dữ liệu có thể phục vụ hậu kiểm, xác minh, xử lý vi phạm. Thiết bị quét an ninh cầm tay và đổi mới cách giám sát cũng nằm trong các phương án được xem xét.
Công nghệ chỉ đáng tin khi có quy trình bảo vệ dữ liệu, người chịu trách nhiệm và cơ chế xem lại rõ ràng. Camera không ngăn được mọi hành vi, còn phần mềm ngẫu nhiên không bảo đảm công bằng nếu đầu vào hoặc quyền truy cập thiếu kiểm soát. Cần kết hợp coi thi chéo, chấm thi chéo, hạn chế cán bộ của trường sở tại và siết kỷ luật với toàn bộ lực lượng làm nhiệm vụ. Khi đó, giám sát phòng thi mới là một phần của hệ thống kiểm soát, không phải thiết bị lắp đặt cho có.

Công bằng không thể đánh đổi bằng quãng đường quá xa
Một phương án chống gian lận sẽ phản tác dụng nếu buộc thí sinh phải đi xa, mệt mỏi hoặc lo nơi ăn nghỉ. Giáo viên Vũ Tiến Dũng cho rằng quãng đường dưới 10 km có thể chấp nhận được; xa hơn có thể ảnh hưởng việc đi lại, sức khỏe và tinh thần làm bài của học sinh lẫn gia đình. Đây là cảnh báo cần được đưa vào thiết kế điểm thi, thay vì coi việc trộn thí sinh là bài toán phân bổ chỗ ngồi đơn thuần.
Ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, giao thông và địa hình khiến việc điều chuyển không thể áp dụng máy móc. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết những trường hợp khó khăn cần được Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh đồng ý. Nếu quy chế đặt mục tiêu mỗi điểm thi có thí sinh từ ít nhất hai trường, các sở cần rà soát trước mạng lưới trường, số lượng dự thi và điều kiện đi lại; ngoại lệ phải có căn cứ minh bạch, không trở thành lối thoát tùy tiện.
Địa phương cũng cần chuẩn bị hỗ trợ khi học sinh phải thi xa, để gia đình không phải tự xoay xở chuyện đi lại và nơi nghỉ. Bảo đảm điều kiện dự thi là một phần của công bằng: học sinh học thật, thi thật không nên chịu thiệt vì sai phạm của người khác, nhưng cũng không nên gánh thêm bất tiện do phương án tổ chức thiếu tính toán.

Muốn quy định có hiệu lực, phải đi cùng trách nhiệm thực thi
Có giáo viên đề nghị quy định bắt buộc mỗi điểm thi có thí sinh của ít nhất hai trường, thay vì chỉ khuyến khích. Hướng này có lý: tiêu chuẩn thống nhất giúp tránh nơi siết chặt, nơi để nguyên cách bố trí cũ. Nhưng quy định toàn quốc chỉ khả thi nếu đi kèm cơ chế ngoại lệ có kiểm soát cho địa bàn đặc thù, cùng trách nhiệm giải trình của địa phương.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang phối hợp với Bộ Công an rà soát, sửa đổi quy chế, nghiên cứu các biện pháp ngăn tiêu cực cho kỳ thi năm 2027. Việc trộn thí sinh cần được nối với coi thi chéo, giám sát công nghệ, phân công cán bộ ngẫu nhiên và hậu kiểm dữ liệu. Nếu thiếu các lớp bảo vệ ấy, đổi sơ đồ chỗ ngồi chỉ tạo cảm giác an toàn mà chưa xử lý được nguy cơ thông đồng.
Kỳ thi chỉ đáng tin khi vừa ngăn được gian lận, vừa bảo đảm thí sinh có điều kiện dự thi hợp lý. Vì thế, nên thúc đẩy trộn thí sinh như một nguyên tắc chung, nhưng đánh giá hiệu quả bằng cả tính minh bạch trong coi thi lẫn tác động thực tế đến học sinh. Chống tiêu cực phải bắt đầu từ quy trình và trách nhiệm, không dừng ở việc xếp học sinh khác trường vào cùng một phòng.







