Khoảng trống pháp lý thẩm mỹ: Khi spa “hóa thân” thành phòng khám
Khoảng trống pháp lý thẩm mỹ là tình trạng nhiều dịch vụ làm đẹp có yếu tố xâm lấn như tiêm filler, botox, căng chỉ, nâng mũi hay hút mỡ không được xếp vào ngành nghề kinh doanh có điều kiện, khiến các spa có thể thực hiện thủ thuật như cơ sở y tế nhưng không phải xin phép, không chịu chuẩn kiểm soát chuyên môn tương ứng.
Chiều 3/8, trong phiên thảo luận tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, các đại biểu Quốc hội đã chỉ thẳng vào lỗ hổng này. Nhiều spa đăng ký kinh doanh dưới danh nghĩa chăm sóc sắc đẹp cơ bản, nhưng lại cung cấp hàng loạt thủ thuật xâm lấn – từ tiêm chất làm đầy, botox, căng chỉ da mặt, lăn kim đến nâng mũi, hút mỡ. Thực chất, đây là các kỹ thuật thuộc phạm vi khám, chữa bệnh và theo luật hiện hành chỉ được phép thực hiện tại bệnh viện, phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ hoặc cơ sở y tế được phê duyệt chuyên môn.
Thế nhưng, vì dịch vụ chăm sóc sắc đẹp nói chung chưa được đưa vào diện kinh doanh có điều kiện, nhiều spa xâm lấn chưa được cấp phép lại nghiễm nhiên hoạt động như… phòng khám thẩm mỹ “phiên bản rẻ tiền”. Đây không còn là câu chuyện quản lý hành chính, mà là vấn đề an toàn tính mạng người tiêu dùng.
Spa tiêm filler không phép: Đẹp nhanh, rủi ro cũng nhanh
Điều đáng lo nhất là spa tiêm filler không phép đang lợi dụng tâm lý muốn đẹp nhanh, rẻ để lôi kéo khách. Nhiều cơ sở chỉ đăng ký dịch vụ không xâm lấn như gội đầu, massage nhưng lại âm thầm tiêm filler, botox, căng chỉ, thậm chí hút mỡ, nâng mũi ngay tại phòng nhỏ, thiếu vô khuẩn. Ở đây, lời cảnh báo không phải lý thuyết: đã có các sự cố sốc do thuốc gây tê, nhiễm trùng nặng vì quy trình không bảo đảm vệ sinh.
Nguy hiểm hơn, một số người không hề có đào tạo y khoa, ban ngày làm nghề khác, tối đến “hóa thân” thành kỹ thuật viên tiêm cho khách tại spa. Chỉ cần tưởng tượng một mũi tiêm lạc mạch vào vùng mặt, hay liều thuốc tê dùng sai, là đủ thấy cái giá phải trả cho lựa chọn “đẹp dưới tay spa” đắt hơn rất nhiều so với chi phí dịch vụ. Căng chỉ tại spa rủi ro không chỉ là chuyện da bầm tím hay mặt lệch, mà còn là nguy cơ nhiễm trùng, sẹo xấu, thậm chí tổn thương thần kinh – những di chứng mà ngay cả bác sĩ cũng khó sửa.
Theo khuôn khổ pháp luật khám bệnh, chữa bệnh, các thủ thuật như tiêm botox, filler phải được thực hiện tại cơ sở y tế đủ điều kiện. Thế nhưng, thực tế lại đang chứng kiến một “vùng xám” nơi các spa xâm lấn chưa được cấp phép ung dung lấn sân, trong khi người dân tưởng mình chỉ đang dùng “dịch vụ làm đẹp bình thường”.
Vì sao khoảng trống pháp lý thẩm mỹ ngày càng nguy hiểm?
Gốc rễ vấn đề nằm ở chỗ pháp luật hiện chưa xếp dịch vụ chăm sóc sắc đẹp vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Hệ quả là, chỉ cần vài chứng chỉ đào tạo ngắn hạn, một spa có thể đăng ký kinh doanh và mở rộng sang dịch vụ xâm lấn mà không phải qua “cửa” thẩm định chuyên môn của cơ quan y tế. Việc quản lý chủ yếu dựa vào hậu kiểm, trong khi lực lượng kiểm tra, giám sát hạn chế khiến nhiều vi phạm chỉ bị phát hiện… sau khi đã xảy ra sự cố.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung nhận định tình trạng lẫn lộn giữa dịch vụ xâm lấn và không xâm lấn đang tạo ra “khoảng trống pháp luật rất lớn”. Câu chuyện này tương tự bài học quản lý khí N2O: các đại biểu yêu cầu chỉ cấm đúng hành vi nguy hiểm, xử lý nghiêm việc kinh doanh phục vụ sử dụng trái phép qua đường hô hấp vì gây hại sức khỏe và trật tự xã hội. Nếu với khí “bóng cười” còn siết chặt đến vậy, thì việc để kim tiêm, chỉ treo, máy laser hoạt động tự do trong môi trường spa thiếu chuẩn lại càng khó chấp nhận.
Nguy cơ hiện hữu không chỉ là vài ca tai biến lẻ tẻ. Khi pháp luật bỏ trống, thị trường sẽ tự điều chỉnh theo hướng nguy hiểm nhất: rủi ro bị “xã hội hóa”, còn lợi nhuận lại tập trung vào những spa chui, sẵn sàng cắt giảm đủ thứ chi phí an toàn để hạ giá.
Đưa dịch vụ thẩm mỹ xâm lấn vào kinh doanh có điều kiện: Không thể chậm hơn
Tín hiệu tích cực là trong cuộc thảo luận ngày 3/8, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung đã đề nghị đưa dịch vụ chăm sóc sắc đẹp vào diện kinh doanh có điều kiện để kiểm soát tình trạng nhiều spa thực hiện thủ thuật xâm lấn. Đây không phải “giấy phép con” mà là hàng rào tối thiểu để bảo đảm những ai cầm kim, cầm dao trên cơ thể người khác phải có bằng cấp, môi trường làm việc và quy trình đạt chuẩn.
Theo các ý kiến, đối với dịch vụ làm đẹp không xâm lấn, không cần thiết siết quá mức. Nhưng với mọi can thiệp xuyên qua da – từ tiêm filler, botox, căng chỉ đến lăn kim, hút mỡ – phải có cơ chế cấp phép, kiểm tra, giám sát, kèm yêu cầu đào tạo bài bản để giảm tối đa nguy cơ sốc phản vệ, nhiễm trùng. Song song, cần quy định rõ lộ trình và thời hạn xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, tránh lặp lại tình trạng “khoảng trống” như với dịch vụ chăm sóc người cao tuổi khi luật có hiệu lực sớm hơn bộ tiêu chuẩn tới gần 10 tháng.
Nếu luật sửa đổi tiếp tục trì hoãn, người chịu rủi ro đầu tiên và nhiều nhất sẽ luôn là khách hàng – những người tin rằng mình đang vào một spa, nhưng thực tế lại bước vào một phòng mổ thủ công, không có bất kỳ bảo hiểm pháp lý hay an toàn nào đi kèm.
Người tiêu dùng cần làm gì trước khi pháp luật kịp thay đổi?
Trong khi chờ sửa luật và xây dựng cơ chế quản lý mới đối với dịch vụ thẩm mỹ xâm lấn, người tiêu dùng không thể phó mặc toàn bộ an toàn của mình cho hệ thống. Bài học từ khí N2O – khi bị lạm dụng trong vũ trường, karaoke, quán bar, gây hại sức khỏe thần kinh thanh thiếu niên và kéo theo hệ lụy trật tự xã hội – cho thấy, mỗi cá nhân cũng là “chốt chặn” quan trọng trước những dịch vụ nguy hiểm đội lốt giải trí hay làm đẹp.
Với bất cứ thủ thuật nào có kim, có thuốc, có gây tê, hãy xem đó là dịch vụ y tế, không phải làm đẹp thông thường. Căng chỉ tại spa rủi ro hơn rất nhiều so với thực hiện tại bệnh viện; spa xâm lấn chưa được cấp phép không bao giờ có thể bảo đảm mức an toàn tương đương cơ sở y tế. Người tiêu dùng cần yêu cầu xem giấy phép hoạt động y tế, bằng cấp bác sĩ, điều kiện vô khuẩn; nếu cơ sở né tránh, tốt nhất nên quay lưng.
Cuối cùng, khoảng trống pháp lý thẩm mỹ không phải khái niệm xa vời trong nghị trường, mà là khoảng cách cụ thể giữa một mũi tiêm làm đẹp an toàn và một ca tai biến không thể quay lại. Thu hẹp khoảng trống đó là trách nhiệm của Quốc hội, Chính phủ, cơ quan quản lý – nhưng cũng là lựa chọn tỉnh táo của từng người trước mỗi lời mời gọi “đẹp cấp tốc tại spa”.
