Từ câu chuyện cá nhân đến bước ngoặt của y học ghép tạng
Ghép tim lần hai và chuỗi ca ghép phổi thành công là những kỹ thuật ghép tạng phức tạp ở giai đoạn cuối của bệnh tim và bệnh hô hấp, cho phép thay thế cơ quan đã suy kiệt bằng cơ quan hiến tặng và mở rộng đáng kể cơ hội sống, thời gian sống cũng như chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân vốn gần như không còn lựa chọn điều trị nào khác. Hai sự kiện nổi bật mới đây cho thấy y học ghép tạng Việt Nam đang bước sang một trang mới: tái ghép tim cho cùng một bệnh nhân sau khi quả tim ghép đầu tiên suy chức năng nghiêm trọng, và ca ghép phổi thành công thứ 15 với diễn tiến hồi phục nhanh hiếm thấy. Những cột mốc này không chỉ đáng tự hào về kỹ thuật mà còn đặt ra yêu cầu phải cải tổ hệ thống, từ mạng lưới điều phối đến danh sách chờ ghép.
Ca ghép tim lần hai: dám đánh cược để cứu bệnh nhân suy tim
Với ca ghép tim lần hai, các bác sĩ đã chấp nhận một quyết định mang tính sinh tử. Bệnh nhân nam 50 tuổi bị suy tim giai đoạn cuối được ghép tim lần đầu ngày 25/7, nhưng chưa đầy 24 giờ sau, quả tim ghép suy chức năng gần như hoàn toàn, buộc phải hỗ trợ ECMO và rơi vào suy đa tạng. Ở nhiều hệ thống y tế, đây thường là điểm dừng cuộc chơi vì nguy cơ tử vong quá cao. Thay vì bỏ cuộc, đội ngũ bác sĩ quyết định tái ghép tim khẩn cấp ngày 28/7 từ một người hiến chết não, trong bối cảnh bệnh nhân rất nặng và trái tim hiến thuộc nhóm tiêu chuẩn mở rộng. Sau ghép, chức năng tim cải thiện dần, bệnh nhân đã cai ECMO, rút ống thở, tỉnh táo và bắt đầu tập vận động. Đây là minh chứng rõ ràng rằng ghép tim lần hai không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là thái độ không chấp nhận buông tay trước bệnh nhân suy tim ở giai đoạn cuối.
Ghép phổi thành công thứ 15: từ 1.600 km đến cuộc đời mới
Trên mặt trận ghép phổi, câu chuyện của người đàn ông 59 tuổi bị xơ phổi vô căn còn lay động hơn. Từ một bệnh nhân phải phụ thuộc oxy 24/7, không thể nằm ngủ suốt gần hai năm, ông chỉ còn lựa chọn duy nhất là ghép phổi để sống sót. Không thể bay, ông đi ô tô hơn 1.600 km từ TP.HCM ra Hà Nội trong 4 ngày để được theo dõi trong danh sách chờ ghép. Cơ hội đến khi có thông tin về nguồn tạng từ nữ sinh 22 tuổi hiến tặng, và ca ghép phổi được thực hiện lúc 9h sáng ngày 18/7, kéo dài 8 giờ với sự phối hợp nhiều bệnh viện. Sau phẫu thuật, sức khỏe tiến triển tốt, 24 giờ sau ông đã tỉnh, rút ống nội khí quản, tự tay viết cho vợ: “Đừng khóc, anh không chịu nổi…”, đánh dấu một cuộc đời mới được hồi sinh từ hai lá phổi hiến tặng.
Năng lực kỹ thuật mở rộng và tham vọng mạng lưới ghép tạng
Cả ghép tim lần hai và ghép phổi thành công đều cho thấy năng lực kỹ thuật của y học ghép tạng Việt Nam đã bước lên nấc thang mới. Với ghép phổi, mỗi ca là một quy trình cực kỳ phức tạp, đòi hỏi chuyên môn cao và phối hợp chính xác giữa nhiều chuyên ngành, nhiều bệnh viện và các lực lượng liên quan. Theo Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương Đinh Văn Lượng, thành công của ca ghép phổi thứ 15 khẳng định bệnh viện đã làm chủ kỹ thuật và giữ vai trò dẫn dắt trong lĩnh vực này. Điều đáng nói hơn là trong và sau phẫu thuật, bệnh viện đã triển khai mô hình đào tạo “cầm tay chỉ việc” và chuyển giao kỹ thuật, chăm sóc sau ghép cho các đơn vị như Bạch Mai, Trung tâm Y khoa Đại học Y Dược TP.HCM. Đây là bước đi cần thiết để hình thành mạng lưới ghép phổi toàn quốc và tiến tới một trung tâm ghép phổi khu vực.
Cơ hội mới cho danh sách chờ ghép tạng và bệnh nhân giai đoạn cuối
Tác động lâu dài của những cột mốc này nằm ở chỗ chúng mở rộng biên giới của điều có thể làm được cho bệnh nhân giai đoạn cuối. Ghép tim lần hai chứng minh rằng ngay cả khi ca ghép đầu tiên thất bại, y học vẫn có thể cứu vãn nếu đội ngũ dám quyết định và hệ thống điều phối tạng vận hành tốt. Ghép phổi thành công thứ 15 cho thấy kỹ thuật đã đủ chín để chuyển từ vài ca tiên phong thành một dịch vụ điều trị có hệ thống, với mạng lưới đào tạo và chuyển giao mở rộng. Mỗi tạng hiến là một cơ hội sống; mỗi kỹ năng được làm chủ và chuyển giao mở thêm cánh cửa hy vọng cho danh sách chờ ghép tạng Việt Nam, nơi rất nhiều bệnh nhân suy tim, suy hô hấp giai đoạn cuối vẫn đang mong một cuộc gọi báo tin có nguồn tạng. Câu hỏi không còn là “có làm được không”, mà là “làm sao để nhiều người hơn kịp được cứu”.
