Dấu mốc cần được đo bằng kết quả
Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là hoạt động ngoại giao cấp cao nhằm làm sâu sắc quan hệ song phương và thúc đẩy hợp tác trên những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với hai nước. Từ ngày 8 đến 11/11, ông Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Nhật Bản. Điều đáng chú ý không chỉ là tần suất trao đổi cấp cao, mà là kỳ vọng chuyến đi chuyển khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện thành những chương trình hợp tác cụ thể. Truyền thông Nhật Bản tập trung vào an ninh kinh tế, năng lượng, công nghệ cao và phối hợp vì hòa bình, ổn định khu vực. Đây là cách đặt vấn đề đúng: tầm vóc quan hệ không thể chỉ nằm ở tuyên bố, mà phải thể hiện trong khả năng giải quyết những nhu cầu mới của mỗi bên.
Từ nền tảng ngoại giao đến lợi ích chiến lược
Nhận định của truyền thông quốc tế về ý nghĩa chuyến đi cần được nhìn trong một tiến trình đã tích lũy qua nhiều năm. Năm 2014, hai nước thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược sâu rộng; đến năm 2023, quan hệ được nâng cấp thành Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới. Các chuyến trao đổi cấp cao ngày càng thường xuyên, phản ánh mức độ coi trọng quan hệ song phương tăng lên. Báo chí Ấn Độ đánh giá chuyến thăm mang ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh quan hệ hai nước không ngừng mở rộng. Nhận định này có cơ sở: Việt Nam và Nhật Bản có những lợi ích tương đồng và tầm nhìn khu vực gần nhau, trong khi quan hệ đã vượt khỏi trọng tâm kinh tế truyền thống. Vì vậy, đây không phải một bước ngoặt xuất hiện đột ngột, mà là phép thử cho khả năng đưa nền tảng ngoại giao lâu năm sang giai đoạn hợp tác thực chất hơn.
An ninh kinh tế là điểm hội tụ rõ nhất. Hai nước đã xác định lĩnh vực này là ưu tiên mới từ tháng 5, với trọng tâm gồm năng lượng, khoáng sản thiết yếu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và vũ trụ. Báo chí Nhật Bản cũng chú ý đến các lĩnh vực này cùng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hướng đi ấy hợp lý trong bối cảnh chuỗi cung ứng và nguồn cung năng lượng ngày càng gắn với sức chống chịu quốc gia. Nhật Bản có thế mạnh về vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý; Việt Nam có lực lượng lao động trẻ, thị trường năng động và tiềm năng phát triển. Nếu hai bên kết nối được những lợi thế này bằng dự án, chuyển giao năng lực và đào tạo, quan hệ Việt Nhật sẽ tạo giá trị vượt quá các cuộc gặp cấp cao.
Công nghệ và con người quyết định chiều sâu hợp tác
Một phép đo đáng chú ý cho triển vọng dài hạn là khả năng hợp tác trong các công nghệ nền tảng. Truyền thông Nhật Bản đề cập kế hoạch thúc đẩy công nghệ lò phản ứng module nhỏ, trong đó Nhật Bản có thể hỗ trợ chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực, hướng tới khả năng ứng dụng tại Việt Nam từ năm 2040. Đây là định hướng tiềm năng, không phải kết quả đã hoàn tất; bởi vậy, điều quan trọng là chuẩn bị nhân lực, tiêu chuẩn an toàn và năng lực triển khai thay vì chỉ xem công nghệ như biểu tượng của quan hệ. AI, bán dẫn và đổi mới sáng tạo cũng cần cách tiếp cận tương tự: hợp tác phải giúp doanh nghiệp và người lao động tích lũy năng lực thực tế. Một nền Đối tác Chiến lược có sức sống không chỉ mở ra lĩnh vực mới, mà còn tạo điều kiện để hai bên cùng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Con người là cầu nối hiện hữu, đồng thời là thước đo gần gũi với công chúng. Gần 700.000 người Việt Nam đang sinh sống tại Nhật Bản, trong đó có khoảng 7.000 kỹ sư công nghệ thông tin. Nhật Bản cần thêm lao động, còn Việt Nam có nguồn nhân lực trẻ và ngày càng có tay nghề; đào tạo, hợp tác địa phương và giao lưu nhân dân vì thế có ý nghĩa lâu dài. Truyền thông Nhật Bản cũng đề cập khả năng hai nước xây dựng thỏa thuận mới về lãnh sự và phòng, chống tội phạm. Nếu được cụ thể hóa, phối hợp bảo hộ công dân và thực thi pháp luật có thể giúp việc học tập, làm việc, đi lại và giao lưu giữa người dân thuận lợi hơn. Đây là phần ít mang tính biểu tượng nhất, nhưng dễ cho thấy hợp tác cấp cao có cải thiện đời sống thường nhật hay không.
Bước ngoặt nằm ở khả năng thực thi
Các đánh giá lạc quan của truyền thông Nhật Bản và quốc tế phản ánh một thực tế: quan hệ hai nước đang mở rộng từ kết nối kinh tế sang những vấn đề gắn trực tiếp với an ninh, công nghệ và ổn định khu vực. Nhưng gọi chuyến thăm là bước ngoặt chỉ thuyết phục nếu những ưu tiên được chuyển thành lộ trình, nguồn lực và kết quả có thể kiểm chứng. Cần theo dõi liệu hợp tác năng lượng và công nghệ có tạo thêm năng lực tại Việt Nam hay không; các chương trình nhân lực có đáp ứng nhu cầu của cả hai bên không; và phối hợp lãnh sự có đem lại lợi ích rõ ràng cho người dân không. Tầm nhìn về hai nước đồng hành, đồng kiến tạo và hướng tới lợi ích thiết thực của người dân đã được nhấn mạnh trước chuyến đi. Kết luận vì thế khá rõ: chuyến thăm mở ra cơ hội chiến lược, còn chất lượng thực thi mới quyết định nó có trở thành bước ngoặt thực sự hay không.
