Miễn vé xe buýt và metro: Ai được hưởng ở Hà Nội và TP.HCM?

Miễn vé: hai cách tiếp cận khác nhau

Miễn vé xe buýt và metro là hình thức hỗ trợ chi phí đi lại bằng ngân sách công, nhưng phạm vi thụ hưởng có thể rộng cho một giai đoạn hoặc giới hạn theo nhóm và tuyến cụ thể. Thông tin mới từ Hà Nội và TP.HCM cho thấy hai thành phố đang chọn hai hướng khác nhau: Hà Nội xác định trước những nhóm được ưu đãi, còn TP.HCM dùng dữ liệu vận hành để tính phương án hỗ trợ sau khi chính sách hiện hành kết thúc. Từ tháng 11, Hà Nội miễn vé xe buýt và đường sắt đô thị cho hai nhóm đối tượng. Trong khi đó, sáng 5/11, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND TP.HCM khảo sát việc thực hiện hỗ trợ 100% giá vé xe buýt theo nghị quyết hiện hành. Điểm khác biệt đáng chú ý không chỉ là ai được miễn, mà còn là cách mỗi nơi định nghĩa mục tiêu của chính sách xe buýt: ưu đãi có trọng tâm hay trợ giá rộng, có thời hạn.

Hà Nội: ưu đãi nhân tài, gia đình và lao động khu công nghệ cao

Chính sách của Hà Nội ưu tiên nhóm người có tài năng được Chủ tịch UBND thành phố phê duyệt thu hút, trọng dụng. Phạm vi miễn 100% vé được mở rộng tới cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ hoặc chồng, vợ hoặc chồng, cùng con đẻ và con nuôi dưới 18 tuổi; các thành viên này được đi trên toàn bộ mạng lưới xe buýt có trợ giá và metro của Thủ đô. Đây là ưu đãi rộng về mạng lưới, nhưng hẹp về điều kiện đủ tư cách. Nhóm thứ hai gồm cán bộ, công chức, viên chức và người lao động làm việc trực tiếp, thường xuyên tại các khu công nghệ cao. Họ được cấp vé tháng dùng trên tám tuyến kết nối Khu công nghệ cao Hòa Lạc: 74, 88, 89, 107, 117, 119, E06TC và E07TC. Như vậy, vé metro miễn phí áp dụng cho nhóm nhân tài và thân nhân, còn ưu đãi cho người lao động được giới hạn ở các tuyến buýt được liệt kê.

Người thuộc diện hưởng chính sách phải đăng ký qua ứng dụng “Thẻ vé giao thông HN”, gửi ảnh chân dung, căn cước và giấy tờ chứng minh. Hồ sơ được xử lý tối đa trong ba ngày làm việc; khi được duyệt, thẻ điện tử kích hoạt để sử dụng. Hành khách cần quét mã QR ở cả cửa lên và cửa xuống. Thẻ gắn với tài khoản cá nhân, không được cho mượn; người lao động khu công nghệ cao chỉ dùng trên các tuyến đúng danh mục.

TP.HCM: đo hiệu quả trước khi quyết định giai đoạn tiếp theo

TP.HCM đang đánh giá chính sách miễn 100% vé xe buýt sau bốn tháng triển khai, thay vì công bố ngay một nhóm hưởng ưu đãi mới. Đợt khảo sát ngày 5/11 nhằm thu thập dữ liệu vận hành trước khi Nghị quyết 09/2026/NQ-HĐND hết hiệu lực ngày 31/12. Theo Sở Xây dựng, từ tháng 7 đến tháng 10, các tuyến thuộc diện miễn phí phục vụ hơn 43 triệu lượt; riêng tháng 10 có hơn 13 triệu lượt, tăng 44% so với cùng kỳ năm trước. Đây là tín hiệu về mức sử dụng, nhưng chưa tự nó chứng minh bao nhiêu người đã bỏ phương tiện cá nhân. Thành phố đã phân bổ 630 tỷ đồng cho sáu tháng cuối năm 2026 để thực hiện chính sách. Đoàn khảo sát yêu cầu đối chiếu vé điện tử với camera và dữ liệu định vị, đồng thời xác định chính xác mức chuyển dịch từ phương tiện cá nhân sang xe buýt. Cách tiếp cận này có lý: trợ giá chỉ thuyết phục lâu dài nếu số liệu cho thấy lợi ích giao thông vượt khỏi việc tăng lượt đi.

Sau đánh giá, các cơ quan chuyên môn sẽ đề xuất phương án hỗ trợ phù hợp từ năm 2027. Dự thảo nghị quyết mới dự kiến có hiệu lực ngày 1/1/2027, nối tiếp chính sách hiện tại; định hướng được nêu là chuyển sang khuôn khổ dài hạn, có trọng tâm, thay vì miễn phí đại trà cho mọi nhóm. Vì vậy, người đi xe buýt tại TP.HCM chưa thể mặc định rằng miễn vé sẽ tiếp tục theo phạm vi hiện nay.

Khác biệt nằm ở phạm vi và thời điểm

Sự đối chiếu cho thấy Hà Nội đã xác định rõ người đủ điều kiện và cách sử dụng thẻ, còn TP.HCM đang cân nhắc thiết kế giai đoạn kế tiếp dựa trên kết quả thực tế. Với người dân, khác biệt ấy rất cụ thể: tại Hà Nội, quyền lợi phụ thuộc vào nhóm đối tượng, hồ sơ và tuyến đi; tại TP.HCM, phạm vi miễn vé sau cuối năm vẫn chờ quyết định. Hỗ trợ giao thông công cộng nên được đánh giá không chỉ bằng số lượt miễn phí, mà cả khả năng tạo thêm hành khách và giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.