BESS biến điện mặt trời thành nguồn cung linh hoạt hơn
Hệ thống BESS là tổ hợp pin lưu trữ năng lượng và thiết bị điều khiển, giúp tích trữ điện vào thời điểm nguồn cung sẵn có rồi cấp lại khi nhu cầu tăng hoặc nguồn phát giảm. Ngày 28/10, VinEnergo đưa vào vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp BESS tại Khu kinh tế Vũng Áng, Hà Tĩnh, cấp điện sạch cho nhà máy sản xuất xe VinFast, nhà máy pin VinES và liên doanh sản xuất pin V-G. Đây là bước đi đáng chú ý vì điện tái tạo không chỉ được phát ra mà còn được điều phối để phù hợp hơn với phụ tải công nghiệp. Dự án đầu tiên của VinEnergo vận hành theo cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), đưa nguồn phát, lưu trữ và khách hàng nhà máy vào cùng một mô hình cung ứng.
Quy mô được công bố gồm 22 MWp điện mặt trời và 45 MWh pin lưu trữ năng lượng. Hai con số này cho thấy dự án kết hợp công suất phát với khả năng chứa điện, nhưng không tự nó chứng minh nguồn cấp liên tục trong mọi tình huống. Giá trị BESS nằm ở khả năng dịch chuyển một phần điện giữa các thời điểm, giảm độ lệch giữa giờ nắng và giờ nhà máy cần điện.

Lợi ích được công bố và giới hạn cần nhìn nhận
Theo ước tính của dự án, trong năm vận hành đầu tiên hệ thống dự kiến tạo khoảng 39 triệu kWh điện sạch, giảm hơn 25.000 tấn CO₂, tương đương lượng hấp thụ của hơn 1,13 triệu cây xanh mỗi năm; mức tiết kiệm chi phí được nêu là gần 3,5 tỷ đồng mỗi năm. Đây là những chỉ tiêu có ý nghĩa, nhưng cần được hiểu là dự báo cho năm đầu, không phải kết quả đã được kiểm chứng sau vận hành. Muốn đánh giá đầy đủ, cần theo dõi sản lượng điện thực tế, mức độ sử dụng pin, lượng điện lưới thay thế và mức giảm phát thải đạt được.
Điện mặt trời mái nhà tạo điện chủ yếu ban ngày; pin có thể giữ lại phần phù hợp để dùng vào buổi tối hoặc lúc nhu cầu tăng, qua đó giảm lượng điện lấy trực tiếp từ lưới trong giờ cao điểm. Với nhà máy, cách phối hợp này có thể làm nguồn cung tái tạo hữu ích hơn, song hiệu quả còn tùy dung lượng lưu trữ, khả năng điều khiển và biểu đồ phụ tải. BESS không tạo thêm điện và cũng không thay thế toàn bộ lưới điện; gọi đây là nguồn cấp bảo đảm trong mọi điều kiện sẽ vượt quá dữ kiện hiện có.

Từ nhà máy đến bài toán điều phối điện rộng hơn
Mô hình ở Hà Tĩnh cũng gợi ra bài học vượt khỏi phạm vi khu công nghiệp. Khi kết hợp điện mặt trời mái nhà với pin, hộ gia đình có thể dùng điện tạo ra ban ngày vào buổi tối và giảm phần mua từ lưới trong giờ cao điểm. Tuy nhiên, lợi ích đó không đến như nhau với mọi người: nhu cầu sử dụng, dung lượng pin, điều kiện vận hành và khả năng đầu tư đều khác biệt. Không phải hộ nào cũng có thể đổi giờ sinh hoạt hoặc chủ động lắp điện mặt trời và pin lưu trữ. Vì vậy, kinh nghiệm nhà máy không nên được xem như lời khuyên rằng mọi khách hàng đều cần mua BESS.
Thời điểm triển khai cũng đáng chú ý khi đề xuất áp dụng giá điện theo khung giờ cho khách hàng sinh hoạt, nếu đáp ứng điều kiện kỹ thuật, đang đưa khả năng dịch chuyển tiêu thụ vào thảo luận. BESS có thể giúp điều phối nguồn cung và giảm đỉnh phụ tải, nhưng để mở rộng an toàn cần tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế vận hành rõ ràng và đánh giá phù hợp với từng loại khách hàng. Kỳ vọng công nghệ chỉ có giá trị khi đi cùng quy tắc kiểm định và dữ liệu vận hành.

Mở rộng cần đi cùng kiểm chứng
VinEnergo xem việc cấp điện ổn định cho ba nhà máy trong giai đoạn đầu là tiền đề để phát triển các dự án kết hợp năng lượng tái tạo và BESS quy mô lớn hơn, hướng tới hạ tầng phân phối và bán lẻ điện cho phụ tải trong khu vực. Doanh nghiệp cũng đặt mục tiêu trong ba năm tới phát triển danh mục dự án có tổng công suất lên tới 100 GW. Đây là kế hoạch của doanh nghiệp, không nên nhầm với công suất đã hoàn thành hay nguồn điện đã đi vào vận hành.
Bước tiếp theo nên được đánh giá bằng kết quả thực tế: hệ thống cung cấp được bao nhiêu điện vào đúng thời điểm nhà máy cần, pin vận hành an toàn ra sao và các dự báo về sản lượng, phát thải, chi phí có được xác nhận hay không. Dự án Hà Tĩnh cho thấy điện sạch nhà máy có thể được tổ chức linh hoạt hơn khi đi cùng lưu trữ. Nhưng BESS không phải lời giải tự động cho mọi bài toán năng lượng; hiệu quả bền vững đòi hỏi thiết kế sát phụ tải, tiêu chuẩn rõ ràng và công khai kết quả sau vận hành.







