Thiết kế bền vững bắt đầu từ quyết định không đập đi làm lại
Thiết kế bền vững trong các dự án cải tạo nhà ống là phương pháp ưu tiên giữ lại cấu trúc hiện hữu, tái sử dụng vật liệu còn tốt, tổ chức lại không gian để phù hợp với nhu cầu sống và kinh doanh hiện đại, đồng thời giảm rác thải xây dựng, tiết kiệm tài nguyên và bảo tồn ký ức kiến trúc đô thị thay vì đập bỏ toàn bộ để xây mới từ con số không. Nhìn từ góc độ đô thị Việt Nam, nơi nhà ống bê tông chiếm phần lớn diện tích, lựa chọn cải tạo nhà ống không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn là lập trường văn hóa và môi trường. Nó phản bác thói quen san phẳng mọi thứ cũ kỹ, đặt câu hỏi về lãng phí vật liệu và phá vỡ bối cảnh phố thị. Những dự án cải tạo thành công đang cho thấy giữ lại khung cũ có thể tạo nên không gian hiện đại, tinh tế và đầy đủ công năng, nếu người thiết kế chịu khó đọc lại tiềm năng của kết cấu.
Quán trà Đà Lạt: khi nhà ống bê tông trở thành điểm đến kiến trúc
Trong dự án quán trà Hồng Trà Hòa Bình tại Đà Lạt, xưởng xép đã chọn con đường khó: giữ lại toàn bộ khung bê tông bốn tầng của một căn nhà ống quen thuộc và cải tạo thành công trình đoạt giải Building of the Year ở hạng mục Hospitality của ArchDaily. Theo bài viết trên Người Đô Thị, nhóm thiết kế do kiến trúc sư Lam Bao chủ trì xem cải tạo là cơ hội "nhìn lại những cấu trúc sẵn có trong lòng đô thị và thổi vào đó một đời sống mới". Khung cũ được khoan đục các khoảng thông tầng, cho ánh sáng rơi xuyên suốt và tạo liên hệ thị giác giữa các tầng. Mặt đứng vẫn thể hiện rõ gốc gác nhà ống, nhưng được tổ chức lại nhịp đặc – rỗng để căn nhà biết cách "thở". Gỗ giữ hơi ấm của đời sống gia đình, kính mở tầm nhìn ra phố và kéo khí trời Đà Lạt vào trong, biến cái mô-đun bê tông từng bị chê là đơn điệu thành không gian hiện đại, giàu bản sắc. Quan trọng hơn, lựa chọn cải tạo thay vì phá bỏ đã giữ lại vật liệu, giảm rác thải xây dựng và bảo tồn lớp ký ức của địa chỉ này, khẳng định cải tạo nhà ống hoàn toàn có thể chạm tới chuẩn mực quốc tế.
Nhà phố 3 tầng TP.HCM: giếng trời và cầu thang thép tái tạo đời sống gia đình
Tại một ngôi nhà 3 tầng ở Nguyễn Văn Vĩnh, quận Tân Bình, cải tạo nhà ống được thực hiện bằng một loạt thao tác tái cấu trúc khung cũ thay vì phá bỏ toàn diện. Đội ngũ kiến trúc sư đã phẳng hóa trần và tường, giấu hệ cột lộ, dời phòng vệ sinh từ giữa nhà vào góc trong và xóa kho cũ để mở một giếng trời ngập ánh sáng, giúp luồng không khí đối lưu tốt hơn, bếp và phòng khách luôn khô ráo, thoáng và giảm mùi tích tụ. Cầu thang bê tông uốn cong chiếm chỗ bị thay thế bằng khung thép thanh mảnh với mặt bậc gỗ, thi công nhanh, dễ vệ sinh và cho phép ánh sáng từ giếng trời xuyên suốt tầng một. Toàn bộ nội thất gỗ còn tốt được giữ lại, làm phẳng bề mặt, sơn mới và bố trí hợp lý để rút ngắn thời gian thi công mà vẫn tạo nên một không gian hiện đại, ấm áp. Tầng trên được tổ chức lại thành phòng ngủ master với cửa kính trượt lớn, phòng trẻ em thông gió qua khoảng thông tầng và tầng thờ cùng mái được xử lý chống thấm triệt để. Mẫu nhà này chứng minh giữ lại khung cũ, kết hợp giếng trời và cầu thang thép, có thể tối ưu không gian sống mà không cần xây lại từ đầu.
Giữ lại khung cũ: chiến lược thiết kế bền vững cho đô thị nhà ống
Điểm chung của quán trà Đà Lạt và ngôi nhà 3 tầng ở TP.HCM là một quan điểm rõ ràng về thiết kế bền vững: cải tạo nhà ống bằng cách giữ lại khung cũ, tôn trọng cấu trúc hiện hữu và khai thác những gì còn tốt. Thay vì tư duy "đập đi xây lại" vốn gây lãng phí vật liệu, gia tăng rác thải và làm mất ký ức đô thị, các dự án này cho thấy khung bê tông cũ là nền tảng đáng giá, đủ sức đón nhận các ý tưởng không gian hiện đại. Việc mở thông tầng, thêm giếng trời, thay cầu thang nặng nề bằng cấu trúc thép – gỗ, làm phẳng bề mặt, tái sử dụng đồ gỗ là những thao tác thiết kế thông minh, giúp giảm khối lượng phá dỡ và thi công nhưng vẫn nâng cấp chất lượng sống và công năng. Trong bối cảnh đô thị Việt Nam đã "thừa nhà ống và thiếu ý tưởng để làm mới chúng", như Người Đô Thị nhận xét, lựa chọn giữ lại khung cũ không còn là ngoại lệ thú vị mà nên trở thành chiến lược rộng rãi: vừa thân thiện môi trường, vừa mở ra khả năng đa dạng hóa bộ mặt đô thị từ chính những mô-đun bê tông quen thuộc.
