Thoái hóa cột sống: bệnh mạn tính khó khỏi hẳn nhưng có thể kiểm soát
Thoái hóa cột sống là tình trạng các cấu trúc cột sống như đĩa đệm, đốt sống, dây chằng và sụn khớp bị mòn dần theo thời gian, gây đau nhức, cứng khớp và hạn chế vận động; bệnh mang tính mạn tính, không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát tốt nếu kết hợp điều trị y khoa với thay đổi lối sống mỗi ngày. Quan điểm “chữa cho hết rồi thôi” là sai lầm khiến rất nhiều người, từ người cao tuổi đến người trẻ ít vận động hoặc lao động nặng, cứ tái đi tái lại cơn đau. Theo WHO, đau thắt lưng là nguyên nhân gây khuyết tật hàng đầu trên toàn cầu và hầu hết mọi người đều có thể gặp ít nhất một lần trong đời. Điều đó cho thấy nếu bạn coi đau lưng, đau cổ là chuyện nhỏ, bạn đang đánh giá thấp một bệnh lý có thể tước đi khả năng lao động và niềm vui sống của mình.
8 phương pháp điều trị dựa bằng chứng: giảm đau nhưng không thay thế thói quen tốt
Điều đáng nói là thoái hóa cột sống không thể chữa khỏi hẳn nhưng có thể kiểm soát bệnh nếu điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nhiều người chỉ bám vào thuốc hoặc thủ thuật mà bỏ qua thay đổi lối sống, nên đau vẫn dai dẳng. 8 nhóm phương pháp dựa bằng chứng thường được sử dụng gồm: nghỉ ngơi và giảm tải cột sống; thay đổi lối sống và tư thế; dùng thuốc giảm đau – kháng viêm như Paracetamol, NSAIDs, thuốc giãn cơ, đôi khi có thuốc chống trầm cảm ba vòng để kiểm soát đau mạn tính; vật lý trị liệu với các bài tập kéo giãn và tăng sức mạnh vùng lưng – cơ bụng; tiêm ngoài màng cứng corticosteroid để giảm viêm, giảm đau tạm thời khi đau nhiều hoặc chèn ép thần kinh; các kỹ thuật can thiệp khác; hỗ trợ bằng thực phẩm chức năng; và cuối cùng là phẫu thuật trong trường hợp hẹp ống sống nặng, trượt đốt sống hoặc thoát vị đĩa đệm chèn ép thần kinh. Một số loại thực phẩm chức năng có thể hỗ trợ làm chậm quá trình thoái hóa cột sống, nhưng cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để tránh tương tác thuốc hoặc dùng sai liều.
Vì sao chữa mãi không khỏi? Câu chuyện phát hiện muộn và điều trị sai gốc
Không ít người đau lưng buốt như “dao đâm”, chữa hết cách vẫn tái đi tái lại, đơn giản vì họ chỉ xử lý phần ngọn. Theo thời gian, các cấu trúc cột sống như dây chằng, đĩa đệm, đốt sống xơ hóa, sụn khớp mòn dần, bệnh trầm trọng hơn khi thời tiết thay đổi, lao động nặng hoặc tư thế sai kéo dài. Cô Trần Thị Ca từng bị thoái hóa cột sống thắt lưng L4, L5 suốt 17–18 năm, mỗi ngày làm việc là tối về lưng đau buốt, phải khom lưng như bà còng. Đây không phải trường hợp hiếm mà là lời cảnh báo: bệnh khó điều trị, dễ tái phát vì ba lý do chính là phát hiện quá muộn, điều trị không đúng cách (tự mua thuốc giảm đau, thuốc dân gian, truyền miệng trên mạng không kiểm chứng) và bỏ qua việc điều chỉnh tư thế, lối sống, tăng sức mạnh cơ quanh cột sống. Chỉ khi bạn chấp nhận rằng thoái hóa là mạn tính, cần một kế hoạch dài hơi, bạn mới thoát khỏi vòng lặp “hết đau rồi lại đau”.
Bài tập đau lưng và thói quen phòng ngừa đau cột sống mỗi ngày
Giải pháp lâu dài cho thoái hóa cột sống không nằm trong một viên thuốc, mà trong lịch sinh hoạt hằng ngày của bạn. Tập luyện đúng cách giúp kéo giãn cột sống, tăng sức mạnh cho cơ lưng, bụng và cải thiện khả năng chịu lực của cột sống. Người bị thoái hóa cột sống có thể tập vật lý trị liệu theo chỉ dẫn của bác sĩ hoặc tham khảo các bài tập kéo giãn cơ lưng và gân kheo, plank tăng cường cơ bụng, yoga hoặc Pilates với động tác nhẹ nhàng, kết hợp tập thở và thiền thư giãn để giảm căng thẳng thần kinh. Trong kế hoạch phòng ngừa đau cột sống, bạn nên duy trì tư thế đúng khi ngồi, đứng, mang vác, không gập người quá lâu, không ngồi một tư thế hàng giờ; xây dựng chế độ dinh dưỡng cân bằng để hỗ trợ xương khớp; và duy trì các hình thức vận động như đi bộ, chạy bộ, bơi lội, yoga, thiền định, khí công với cường độ vừa sức. Thoái hóa cột sống liên quan đến lão hóa theo tuổi nên không thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng thay đổi lối sống khoa học có thể giảm rõ rệt nguy cơ và tốc độ tiến triển.
Đau cổ, đau vai gáy: nguyên nhân thường gặp và cách cải thiện vận động
Nhiều người coi đau cổ, đau vai gáy là chuyện nhỏ, nhưng thực tế đây có thể là biểu hiện của thoái hóa đốt sống cổ hoặc thoát vị đĩa đệm cổ. Đau đốt sống cổ là tình trạng đau nhức tại vùng cột sống ngay phía dưới đầu; khi các cấu trúc tại đây bị tổn thương hoặc quá tải, người bệnh thấy cứng cổ, vai và lưng trên, có thể đau lan ra vai và cánh tay. Nguyên nhân phổ biến là thói quen sinh hoạt và áp lực cơ học: ngồi sai tư thế lâu, cúi đầu nhìn điện thoại, mang vác nặng trên vai, dùng gối kê đầu không phù hợp, kèm căng thẳng tâm lý làm cơ cổ bị thắt chặt. Mục tiêu điều trị là giảm đau và phục hồi vận động cho vùng cổ, trong đó điều chỉnh tư thế là bước đầu tiên và quan trọng nhất: để màn hình ở ngang tầm mắt, thường xuyên nghỉ giữa giờ để xoay, kéo giãn cổ. Các bài tập kéo giãn, tăng cường cơ vùng cổ – vai – bả vai, tập với dây kháng lực giúp cải thiện sức mạnh và khả năng kiểm soát vận động của các nhóm cơ hỗ trợ cột sống cổ, từ đó cải thiện đau cổ và chức năng linh hoạt.
