Mất thính lực đột ngột: không phải chuyện hiếm và càng không phải chuyện may rủi
Mất thính lực đột ngột là tình trạng sức nghe suy giảm nhanh trong vài giờ đến vài ngày, thường chỉ ở một tai, khiến người bệnh cảm giác tai bị ù, đầy, nghe kém rõ rệt hoặc không nghe được, dù trước đó hoàn toàn bình thường, và đây là một cấp cứu tai mũi họng cần điều trị ngay. Câu chuyện người đàn ông bị điếc tai trái sau khi tắm nước lạnh sau tập luyện cho thấy, nhiều khi thủ phạm không phải bệnh hiếm mà là thói quen sinh hoạt sai lầm. Chúng ta quen nhìn tắm nước lạnh sau tập thể dục như một cách “xả stress”, trong khi tai trong lại là cơ quan cực kỳ nhạy cảm với thay đổi nhiệt độ và tuần hoàn. Bỏ qua tín hiệu ù tai, nghe kém vì nghĩ “nghỉ ngơi là khỏi” là một quyết định liều lĩnh, và đôi khi, đó là ranh giới giữa hồi phục hoàn toàn và điếc vĩnh viễn.
Tắm nước lạnh sau tập luyện: sốc nhiệt độ tai và cú “bóp nghẹt” tai trong
Trường hợp bệnh nhân Đ.Đ.Anh là lời cảnh báo rõ nhất: tắm đêm bằng nước lạnh sau khi chạy bộ đã dẫn tới điếc đột ngột tai trái. Theo Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, nguyên nhân xác định là co thắt vi mạch dẫn lưu tuần hoàn tai trong do tắm nước lạnh ban đêm. Nói cách khác, đây là một dạng sốc nhiệt độ tai: cơ thể đang nóng sau vận động, mạch máu giãn, rồi bị dội nước lạnh khiến mạch co đột ngột, dòng máu nuôi tai trong bị bóp nghẹt. Tai trong phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn máu tinh tế này; chỉ một thời gian ngắn thiếu máu cũng có thể làm hỏng tế bào thần kinh thính giác. Khi tai ù, nghe kém mà vẫn cố “chịu cho qua”, người bệnh đang đánh cược sức nghe của mình với một thói quen hoàn toàn có thể thay đổi.
Từ tai đến não: khi một thói quen xấu có thể mở đường cho thảm họa kép
Nghe có vẻ xa nhau, nhưng câu chuyện mất thính lực do tắm nước lạnh và ca đột quỵ vì tư thế ngủ lệch cổ lại cùng chung một điểm: mạch máu bị tổn thương bởi những tác động cơ học hoặc thay đổi đột ngột. Tại Bệnh viện Bạch Mai, một người đàn ông 40 tuổi bị đột quỵ thiếu máu não cấp sau khi ngủ trên ô tô với đầu cổ gập, lệch kéo dài; bác sĩ kết luận nguyên nhân là lóc tách động mạch cảnh. Lóc tách ở vùng cổ có thể chiếm tới khoảng 25% số ca đột quỵ thiếu máu não ở người dưới 50 tuổi. Nếu tai trong có thể “chết” vì co thắt vi mạch, thì não cũng có thể “chết” vì động mạch cổ bị lóc tách, hẹp hoặc tắc. Điều đáng nói là cả hai tình huống đều bắt đầu từ những hành vi mà nhiều người xem là vô hại: tắm nước lạnh sau tập thể dục, gục ngủ trên xe với cổ vặn vẹo.
Ai dễ gặp tai nạn sức nghe sau tập luyện và những dấu hiệu không được phép bỏ qua
Không phải ai tắm nước lạnh sau tập luyện cũng sẽ bị mất thính lực đột ngột, nhưng một số nhóm rõ ràng dễ tổn thương hơn: người hay thức khuya, tắm đêm; làm việc căng thẳng; lạm dụng rượu bia; người có bệnh lý mạch máu hoặc đã từng bị ù tai, chóng mặt, nghe kém thoáng qua. Lối sống hiện đại, giờ giấc thất thường càng làm mạch máu và thần kinh ở trạng thái “mỏng manh”. Những dấu hiệu cảnh báo cần coi là báo động đỏ gồm: ù tai mới xuất hiện, nghe kém rõ, cảm giác đầy tai hoặc như bị nhét nút; chóng mặt, choáng; đau đầu khác lạ; méo miệng, yếu tay chân, nói khó. ThS.BSCKII Lưu Thu Hiền nhấn mạnh thời điểm điều trị điếc đột ngột lý tưởng là trong 24–48 giờ đầu sau khi có triệu chứng bất thường. Bước qua “cửa sổ vàng” này, cơ hội hồi phục sức nghe sẽ giảm đi thấy rõ.
Phòng ngừa mất thính lực: thay đổi thói quen tắm và tôn trọng giới hạn cơ thể
Nếu coi mất thính lực đột ngột là một cấp cứu, thì phòng ngừa mất thính lực phải bắt đầu từ những sinh hoạt nhỏ nhất. Sau tập luyện, cơ thể đang nóng và mạch máu giãn; tắm nước ấm hoặc nước hơi mát, tăng dần, sẽ an toàn hơn nhiều so với dội ngay nước lạnh. Tránh tắm quá khuya, tránh ở lâu trong môi trường nhiệt độ thấp sau khi vận động mạnh. Với vùng cổ, nên hạn chế các động tác bẻ, xoay mạnh; khi ngủ trên xe, dùng gối đỡ cổ, tránh gập hoặc vặn sang một bên quá lâu. Khi có dấu hiệu ù tai, nghe kém hay đau cổ, đau đầu kèm rối loạn vận động, hãy tới cơ sở y tế có khả năng cấp cứu tai mũi họng hoặc đột quỵ càng sớm càng tốt. Suy cho cùng, một thói quen tắm “mát mẻ” sau tập luyện không đáng để đánh đổi bằng cả sức nghe và sức não.
