Hà Nội chạm tới đẳng cấp giao hưởng quốc tế
Sự kiện VACC – Hanoi Concert trong khuôn khổ chuỗi hoạt động "Chạm Thu Hà Nội" là hai đêm nhạc cổ điển do Dàn nhạc Giao hưởng London trình diễn tại Nhà hát Hồ Gươm, dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Sir Antonio Pappano, nhằm khẳng định Hà Nội là một điểm đến quan trọng của nhạc cổ điển trên bản đồ nghệ thuật quốc tế. Đây không chỉ là một chương trình biểu diễn, mà còn là tuyên ngôn về tham vọng của Nhạc cổ điển Hà Nội: muốn được lắng nghe, đối thoại và đứng ngang hàng với những trung tâm âm nhạc lâu đời. Việc Dàn nhạc Giao hưởng London (LSO) và Nhà hát Hồ Gươm cùng tổ chức VACC – Hanoi Concert cho thấy định hướng rất rõ ràng: dùng những dàn nhạc hàng đầu thế giới để đo độ chín của hạ tầng và công chúng nghệ thuật trong nước. Khi một tập thể gắn với các nhà hát lớn tại châu Âu chọn Hà Nội làm điểm dừng, điều đó nghĩa là thành phố đã bước vào bản đồ lưu diễn toàn cầu, chứ không còn là điểm ghé qua mang tính thiện chí. Đáng nói hơn, sự kiện diễn ra vào hai tối 2 và 3/10 trong không gian Nhà hát Hồ Gươm, nơi đang dần trở thành tâm điểm của nhiều chương trình nhạc cổ điển quy mô. Trong bối cảnh khán giả trẻ bắt đầu quan tâm trở lại đến nghệ thuật hàn lâm, những đêm nhạc như thế này chính là phép thử để xem Hà Nội đã chuẩn bị đến đâu cho một đời sống giao hưởng lâu dài, chứ không chỉ dừng ở các sự kiện lẻ tẻ mang tính trình diễn.
Antonio Pappano ở Hà Nội: cái uy của một nhạc trưởng gắn với sân khấu lớn
Điểm nhấn làm nên sức nặng của hai đêm nhạc tại Nhà hát Hồ Gươm là sự xuất hiện của Sir Antonio Pappano – người đã hơn 20 năm gắn bó với Nhà hát Opera Hoàng gia Anh. Khi Antonio Pappano Hà Nội trở thành cụm từ được nhắc liên tục trong giới yêu nhạc những ngày này, đó là bởi khán giả cảm nhận rõ ông mang theo uy tín của các sân khấu lớn tới một thành phố đang mơ về vị thế quốc tế. Từ tháng 9/2024, ông chính thức đảm nhận vị trí Chỉ huy trưởng của Dàn nhạc Giao hưởng London. Sự kiện lần này vì thế không chỉ là một chuyến lưu diễn, mà giống một lời giới thiệu trang trọng: Hà Nội được đặt dưới baton của người đang ở tâm điểm hoạt động của LSO. Tên tuổi gắn với hàng loạt tác phẩm giao hưởng và opera kinh điển cùng các nghệ sĩ lớn thế giới khiến mỗi động tác chỉ huy của ông trở thành bài học sống động về cách vận hành một dàn nhạc hàng đầu. Việc một nhạc trưởng từng nhiều năm làm việc với các nhà hát danh tiếng chọn xuất hiện trong chuỗi "Chạm Thu Hà Nội" tạo nên một tầng nghĩa thú vị. Nó nói rằng các dự án văn hóa của thành phố đủ tầm để mời được những nhân vật vốn quen với các sàn diễn lớn. Với giới làm nghề trong nước, đây là dịp hiếm có để quan sát trực tiếp phong cách làm việc của một nhạc trưởng quốc tế, từ cách ông giao tiếp với nhạc công tới cách xây dựng cấu trúc cảm xúc cho từng tác phẩm.
Kỹ thuật giao hưởng của LSO: bè dây chủ đạo trong không gian đa chiều
Nhìn vào cấu trúc chương trình, có thể thấy Dàn nhạc Giao hưởng London dùng ba tác phẩm như ba trục để mở ra một không gian âm nhạc đa chiều: từ The Enchanted Lake của Anatoly Lyadov, Sinfonia Concertante của Mozart tới Symphony No.5 của Tchaikovsky. Sự lựa chọn này không ngẫu nhiên, bởi nó đòi hỏi khả năng chuyển giọng, đổi màu âm thanh và giữ được đường dây cảm xúc xuyên suốt – những thứ chỉ các dàn nhạc quen với kỷ luật cao mới xử lý ổn thỏa. Bè dây được đặt ở vị trí trung tâm khi hai nghệ sĩ solo đều là các tài năng kiệt xuất của chính LSO: Benjamin Marquise Gilmore, bè trưởng bè dây từ tháng 8/2023, và Eivind Ringstad, bè trưởng bè viola từ năm 2024. Một câu nói đáng nhớ từ chương trình là việc nhấn mạnh Benjamin từng đoạt giải tại các cuộc thi Oskar Back, Joseph Joachim và Salzburg Mozart, cho thấy ban tổ chức muốn khán giả nhận ra mình đang nghe những nghệ sĩ không chỉ giỏi nghề mà còn được khẳng định bằng thành tích cụ thể. Sự hiện diện của cây đàn viola quý hiếm "Conte Vitale" do Andrea Guarneri chế tác từ năm 1676 khiến phần trình diễn của Ringstad mang thêm chiều kích lịch sử. Khi nhạc cổ điển Hà Nội được đặt cạnh những nhạc cụ đã sống qua hàng thế kỷ, người nghe bất giác ý thức rõ hơn về độ dài của truyền thống mà LSO đang mang đến. Trong bối cảnh nhiều khán phòng trong nước vẫn xem giao hưởng là thứ nghệ thuật xa vời, việc để khán giả đối diện trực tiếp với cả kỹ thuật lẫn lịch sử là một lựa chọn thông minh.
Nhà hát Hồ Gươm và tham vọng nuôi dưỡng công chúng nhạc cổ điển
Không gian Nhà hát Hồ Gươm không chỉ là địa điểm tổ chức; nó là phần quan trọng trong câu chuyện định hình Nhạc cổ điển Hà Nội. Khi VACC – Hanoi Concert "chính thức trở lại" khán phòng này vào tối 2 và 3/10, thông điệp rất rõ: Hà Nội đang dần có một mái nhà ổn định cho những đêm giao hưởng tầm cỡ, thay vì phải xoay xở giữa các không gian chưa được thiết kế tối ưu cho nhạc hàn lâm. Bên cạnh hai đêm diễn chính thức tại Nhà hát Hồ Gươm, VACC còn tổ chức các hoạt động giao lưu trực tiếp giữa dàn nghệ sĩ quốc tế và công chúng Thủ đô, đặc biệt là khán giả trẻ. Việc mở cửa hậu trường – từ câu chuyện luyện tập tới đời sống nghề nghiệp – cho thấy ban tổ chức hiểu rằng để nuôi dưỡng khán giả, không thể chỉ bán vé xem biểu diễn. Phải có một quá trình giải mã: nhạc cổ điển không phải là thứ gì bí hiểm, mà là lao động tập thể của hàng chục con người. "Sự trở lại của LSO qua các mùa hòa nhạc đã trở thành cầu nối văn hóa quan trọng, từng bước đưa Hà Nội trở thành điểm hẹn nghệ thuật tầm cỡ quốc tế" là một câu khẳng định nhiều tham vọng. Nếu muốn câu này không dừng ở mức khẩu hiệu, Nhà hát Hồ Gươm sẽ phải tiếp tục duy trì các chuỗi sự kiện đều đặn, để người trẻ không xem giao hưởng như một trải nghiệm sang trọng hiếm hoi, mà là một phần bình thường trong đời sống đô thị.
Kết luận: Hà Nội cần biến hai đêm LSO thành bước ngoặt chứ không là dấu chấm hết
Hai đêm Dàn nhạc Giao hưởng London dưới sự chỉ huy của Sir Antonio Pappano tại Nhà hát Hồ Gươm là khoảnh khắc hiếm để thấy Hà Nội đứng ở trung tâm của một câu chuyện giao hưởng mang tầm quốc tế. Nhưng giá trị của sự kiện sẽ tàn nhanh nếu thành phố không dùng nó như chất xúc tác cho những thay đổi dài hơi. Điều mà khán giả Hà Nội nhận được không chỉ là vài giờ âm nhạc với Lyadov, Mozart hay Tchaikovsky; họ đã nhìn thấy cách một dàn nhạc hàng đầu vận hành, cách một nhà hát có thể trở thành điểm hẹn, và cách nghệ thuật hàn lâm tiến gần hơn tới người trẻ thông qua những buổi giao lưu và chia sẻ nghề nghiệp. Nếu Hà Nội muốn xứng đáng với câu nói rằng LSO là "cầu nối văn hóa" và thành phố là "điểm hẹn nghệ thuật tầm cỡ quốc tế", thì Antonio Pappano Hà Nội phải là chương đầu của một cuốn sách, chứ không phải là chương ngoại lệ. Từ khán phòng Nhà hát Hồ Gươm, một lộ trình mới cho nhạc cổ điển Hà Nội đang hình thành – câu hỏi còn lại là chúng ta có đủ kiên nhẫn và quyết tâm để đi hết đường hay không.
