Từ FDI số lượng sang FDI chất lượng cao: Nghị quyết 10 đặt lại cuộc chơi
Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là định hướng chính sách yêu cầu Việt Nam chuyển từ mục tiêu thu hút FDI theo số lượng và quy mô vốn sang ưu tiên chất lượng, khả năng liên kết và giá trị gia tăng tạo ra trong nước, qua đó tái định hướng dòng vốn ngoại vào hạ tầng trọng tâm và công nghiệp hỗ trợ để phục vụ chu kỳ tăng trưởng mới. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi tư duy: từ “thu hút bằng mọi giá” sang “lựa chọn có chọn lọc” gắn với chiến lược FDI Việt Nam chất lượng cao. Nếu tiếp tục chạy theo tổng vốn đăng ký, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội nâng cấp cấu trúc sản xuất, mắc kẹt ở các khâu gia công giá trị thấp và phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện. Nghị quyết 10 buộc câu hỏi khó: dòng vốn FDI đang chảy vào đâu, có thực sự nâng giá trị sản xuất trong nước hay chỉ làm dày thêm thống kê về vốn?
Chu kỳ tăng trưởng mới và áp lực đưa vốn đến đúng hạ tầng trọng tâm
Việt Nam bước vào chu kỳ tăng trưởng mới với mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân ít nhất 10% mỗi năm giai đoạn 2026–2030, kéo theo nhu cầu đầu tư toàn xã hội khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong bối cảnh đó, FDI không thể tiếp tục phân tán vào các dự án nhỏ lẻ, mà phải gắn chặt với đầu tư hạ tầng trọng tâm: hạ tầng chiến lược, năng lượng và chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, công nghiệp giá trị cao và khu vực tư nhân. Hiện tỷ lệ tín dụng trên GDP đã ở mức khoảng 145%, cho thấy hệ thống ngân hàng đang gánh phần lớn nhu cầu vốn nhưng không đủ cho các dự án dài hạn rủi ro cao. Câu chuyện không còn là “có thêm vốn FDI hay không”, mà là “có đưa được vốn FDI vào đúng hạ tầng cần thiết để tạo sức bật tăng trưởng hay không”. Nếu FDI tiếp tục đổ vào lĩnh vực dễ, ngắn hạn, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số sẽ chỉ nằm trên giấy.
Biến FDI thành sức bật tăng trưởng: cấu trúc vốn đa tầng và kết nối thực chất
Muốn FDI Việt Nam chất lượng cao, thể chế phải biết “đặt” dòng vốn vào đúng tầng vốn và đúng dự án. Chu kỳ tăng trưởng mới đòi hỏi không chỉ bổ sung vốn lớn mà còn đưa vốn đến các dự án trọng tâm theo đúng nhu cầu, từ đó chuyển hóa vốn thành sức bật tăng trưởng. Về dài hạn, mục tiêu không phải giảm vai trò ngân hàng, mà xây dựng cấu trúc vốn đa tầng: tầng vốn nền tảng từ ngân hàng cho vốn lưu động; tầng vốn tăng trưởng và dài hạn từ cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư cho hạ tầng và năng lượng; và tầng kết nối quốc tế thông qua Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam để nối với dòng vốn dài hạn toàn cầu. Một câu nói đáng chú ý là: “VIFC có thể là cổng kết nối Việt Nam với định chế, sản phẩm và dòng vốn quốc tế. Ưu tiên trước mắt nên là vốn dài hạn cho hạ tầng, năng lượng và công nghệ.” Nếu thể chế không chủ động thiết kế cấu trúc này, FDI sẽ tiếp tục bị dùng như vốn ngắn hạn, làm yếu đi sức bật tăng trưởng.
Nghị quyết 10 công nghiệp hỗ trợ: từ hội chợ đến chuỗi cung ứng dài hạn
Nghị quyết 10 công nghiệp hỗ trợ không dừng ở khẩu hiệu “tăng liên kết”, mà đặt ra yêu cầu cụ thể: chuyển từ kết nối rộng sang kết nối đúng nhu cầu, gắn với đơn hàng và hợp đồng dài hạn. Thực tế tại Triển lãm Quốc tế lần thứ 11 về Cơ khí chính xác và Sản xuất chế tạo – MTA Hanoi 2026, diễn ra từ ngày 13 đến 15/10 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), Đông Anh, Hà Nội, cho thấy vai trò của những không gian giao thương như vậy. Doanh nghiệp trong nước có cơ hội tiếp cận công nghệ mới, tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện cung ứng; doanh nghiệp FDI nhận diện nhà cung ứng nội địa đủ năng lực. Nhưng số lượng cuộc gặp không phải thước đo cuối cùng. Điều quan trọng là sau kết nối, có hình thành đơn hàng, chương trình hợp tác và quan hệ cung ứng lâu dài hay không. Nếu hoạt động xúc tiến thương mại không gắn với nâng cấp nhà cung ứng Việt, Nghị quyết 10 sẽ bị giảm xuống thành chuỗi sự kiện PR, không tạo thêm giá trị sản xuất trong nước.
Liên kết doanh nghiệp: chìa khóa nâng giá trị sản xuất trong nước và “Đổi mới 2.0”
Điểm mấu chốt của FDI Việt Nam chất lượng cao là liên kết doanh nghiệp để phát triển công nghiệp hỗ trợ và gia tăng giá trị sản xuất trong nước. Doanh nghiệp FDI mang vốn, công nghệ, quản trị hiện đại, mạng lưới khách hàng quốc tế; doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam có lợi thế am hiểu thị trường, linh hoạt và nguồn nhân lực. Nếu kết nối hiệu quả, hai khu vực bổ trợ cho nhau, nâng năng lực sản xuất và sức cạnh tranh công nghiệp. Nghị quyết 10-NQ/TW đặt ra định hướng mới cho thu hút FDI, nhưng khả năng tạo giá trị tại Việt Nam phụ thuộc vào chất lượng liên kết này. Phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và xây dựng đội ngũ nhà cung ứng đủ năng lực là nền tảng để gia tăng giá trị trong nước, giảm phụ thuộc vào khâu giá trị thấp và tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực, toàn cầu. “Đổi mới 2.0” vì thế không thể chỉ là sửa luật; nó phải là quá trình buộc FDI gắn với mạng lưới doanh nghiệp nội địa, để mỗi dự án FDI trở thành mắt xích nâng cấp nền sản xuất chứ không phải ốc đảo ngoại lệ.
