Học hè miễn phí: không chỉ “giữ chân” học sinh, mà mở rộng cơ hội sống
Chương trình học hè miễn phí là những hoạt động giáo dục và kỹ năng được tổ chức không thu phí trong dịp nghỉ hè, tập trung vào học sinh có hoàn cảnh khó khăn, nhằm củng cố kiến thức, trang bị kỹ năng sống, giảm nguy cơ tai nạn thương tích và thu hẹp khoảng cách bất bình đẳng giáo dục giữa các nhóm trẻ em.
Nhìn từ các lớp bơi miễn phí và lớp học hè yêu thương, có thể thấy rõ: nếu được tổ chức nghiêm túc, học hè không phải là “học thêm trá hình” mà là chính sách an sinh cho trẻ em yếu thế. Tại lớp bơi, ban tổ chức không chỉ dạy kỹ thuật mà còn tặng kính bơi, phao tay để các em yên tâm rèn luyện, khẳng định thông điệp: an toàn là quyền chứ không phải dịch vụ xa xỉ. Trong khi đó, các lớp phụ đạo hè ở phường khó khăn lại cho thấy một kiểu công bằng khác: cơ hội được ôn tập, được chơi, được học kỹ năng như bạn bè ở trung tâm. Đây là bước đi táo bạo để phá vỡ vòng luẩn quẩn “nghèo – học kém – bỏ lại phía sau”.
Lớp bơi miễn phí: phòng chống đuối nước không thể chỉ là khẩu hiệu
Nếu phải chọn một hình ảnh tiêu biểu cho hè an toàn, đó phải là lớp bơi miễn phí dành cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Ở đây, trẻ em được trao cả kỹ năng sống lẫn cảm giác được quan tâm. Ngay trong lễ khai giảng, ban tổ chức đã trao kính bơi và phao tay cho tất cả học sinh tham gia lớp, vừa động viên tinh thần vừa giúp các em có đủ điều kiện học tập và rèn luyện an toàn. Việc công khai lịch trình, nội quy lớp học ngay tại buổi lễ cho thấy mức độ nghiêm túc trong tổ chức.
Khóa học diễn ra trong 12 buổi, từ thứ Ba đến chủ nhật hằng tuần, mỗi sáng học từ 8 giờ đến 10 giờ. Quan trọng hơn, nội dung không dừng ở động tác bơi mà gồm kỹ thuật bơi cơ bản, kỹ năng nổi và thở, kỹ năng sinh tồn, phòng chống đuối nước và xử lý tình huống khẩn cấp dưới nước. Ban tổ chức cam kết: học viên tham gia đầy đủ, nghiêm túc sẽ biết bơi và nắm kỹ năng sinh tồn cơ bản. Đây là lời khẳng định hiếm thấy ở các khóa học miễn phí, cho thấy khi cộng đồng đã làm thì làm đến nơi, chứ không “lấy phong trào” cho xong.
Lớp học hè yêu thương: hỗ trợ giáo dục hè để không em nào bị bỏ lại
Ở một “mặt trận” khác, các lớp học hè yêu thương cho học sinh hoàn cảnh khó khăn lại đánh thẳng vào gốc rễ bất bình đẳng: khoảng trống kiến thức và kỹ năng. Lớp năm nay có 25 em, đều là học sinh khối 5 chuẩn bị lên lớp 6, phần lớn là con em hộ nghèo, cận nghèo, trẻ khuyết tật tại các tổ dân phố còn nhiều khó khăn như Đường 9, Sông Hiếu. Đây là nhóm đối tượng thường không đủ điều kiện tham gia các khóa kỹ năng, phụ đạo hè có thu phí như học sinh vùng trung tâm. Việc tổ chức chương trình học hè miễn phí cho đúng nhóm này là quyết định mang tính “cân bằng cán cân” rõ rệt.
Trong lớp, thầy cô không chỉ ôn tập kiến thức căn bản mà còn phụ đạo riêng cho học sinh yếu, hướng dẫn kỹ lưỡng hơn. Các em còn được dạy kỹ năng làm việc nhóm, thuyết trình để tự tin giao tiếp, hòa đồng với bạn bè. Một học sinh chia sẻ rằng nhờ được dạy các kỹ năng mà em tự tin hơn trước đám đông, giao tiếp tốt hơn, lại còn được nhận quà và đồ dùng học tập. Ở đây, hỗ trợ giáo dục hè không dừng ở sách vở mà là hỗ trợ lòng tin rằng “mình có thể học tốt như bất kỳ ai khác”.
Kết hợp kỹ năng sống và kiến thức: công thức thu hẹp bất bình đẳng giáo dục
Điểm sáng nhất của các chương trình học hè miễn phí hiện nay là sự kết hợp giữa kỹ năng sống và hỗ trợ giáo dục hè trong cùng một mô hình. Ở lớp bơi, học sinh được học kỹ năng nổi, thở, kỹ năng sinh tồn, phòng chống đuối nước và xử lý sự cố dưới nước. Ở lớp học hè yêu thương, ngoài kiến thức, các em còn được rèn thuyết trình, làm việc nhóm, phòng chống đuối nước, tai nạn thương tích và tham gia trò chơi để phát triển toàn diện. Đây chính là kiểu “giáo dục mùa hè” mà học sinh hoàn cảnh khó khăn cần: không chạy theo điểm số, mà bù đắp những thiếu hụt căn bản để các em an toàn và tự tin.
Việc tặng thêm sách vở, đồ dùng học tập, ba lô cho học sinh nghèo trước năm học mới không phải là chi tiết nhỏ; đó là “tín hiệu xã hội” rằng các em được nhìn thấy và được chờ đón trong năm học mới. Khi kỹ năng sinh tồn dưới nước, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng học tập được dạy cùng lúc, những rào cản vô hình ngăn học sinh nghèo hòa nhập sẽ dần biến mất. Nếu được duy trì, mô hình này có thể trở thành “liều vắc-xin” chống lại vòng xoáy bỏ học, lao động sớm ở nhiều địa bàn khó khăn.
Vai trò của đoàn thanh niên, nhà trường và cộng đồng: điều kiện để mô hình lan rộng
Điều làm nên sức sống của các chương trình này không chỉ là nội dung mà là cách tổ chức: dựa vào cộng đồng, lấy thanh niên và nhà trường làm nòng cốt. Lớp học hè yêu thương được Đoàn phường tổ chức cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn. Ban Chấp hành đoàn không dừng lại ở việc “đứng lớp” mà còn đi vận động nhà hảo tâm ủng hộ sách vở, cặp, bút cho học sinh nghèo bước vào năm học mới. Nói cách khác, đoàn thanh niên đang tự biến mình thành cầu nối giữa nguồn lực xã hội và nhu cầu của trẻ em yếu thế.
Đáng chú ý, để duy trì lớp học hè miễn phí năm 2026, đoàn phường đã kêu gọi sự chung tay của nhà hảo tâm, tình nguyện viên, trong đó có Đoàn cơ sở một ngân hàng thương mại và giáo viên, tình nguyện viên thuộc các câu lạc bộ tiếng Anh, kỹ năng của một trường THPT trên địa bàn. Còn ở lớp bơi miễn phí, vai trò nhà trường và giáo viên thể dục, giáo viên bơi là yếu tố quyết định chất lượng khóa học. Khi mỗi địa phương có một “liên minh” như vậy, chương trình học hè miễn phí cho học sinh hoàn cảnh khó khăn sẽ không còn là điểm sáng đơn lẻ mà có thể trở thành mạng lưới an sinh mềm, bền vững cho trẻ em.
