Kết quả tích cực, nhưng chưa phải sản phẩm đã lưu hành
Vắc xin viêm não Nhật Bản thế hệ mới là sản phẩm do Công ty Vắc xin và sinh phẩm số 1 (Vabiotech), đơn vị trực thuộc Bộ Y tế, nghiên cứu và sản xuất, hiện đang hoàn thiện hồ sơ để xin cấp phép lưu hành. Tại Hà Nội sáng 23/10, Hội Y học dự phòng Việt Nam công bố thông tin về nghiên cứu này trong Hội thảo Khoa học Y học dự phòng năm 2026, tổ chức nhân dịp kỷ niệm 65 năm thành lập Hội. Những báo cáo được trình bày cho biết vaccine đã được đánh giá về độ an toàn và khả năng sinh miễn dịch; liều dùng tối ưu cũng đã được xác định ở trẻ khỏe mạnh từ 9 đến 24 tháng tuổi. Các chuyên gia nhận định sản phẩm dung nạp tốt và tạo đáp ứng miễn dịch cao. Đây là tín hiệu đáng khích lệ, nhưng không đồng nghĩa vaccine đã được phép sử dụng rộng rãi. Hồ sơ vẫn phải qua quy trình thẩm định của cơ quan có thẩm quyền.
Công nghệ mới có ý nghĩa gì với nguồn cung?
Điểm khác biệt được nêu của vaccine thế hệ mới nằm ở công nghệ sản xuất: vắc xin viêm não Nhật Bản thế hệ 2 được phát triển trên tế bào Vero, thay cho công nghệ truyền thống. Theo thông tin tại hội thảo, phương pháp nuôi cấy tế bào này hướng tới tối ưu quy trình, tăng độ tinh khiết và độ ổn định của sản phẩm. Ý nghĩa của hướng đi này không chỉ nằm ở một lựa chọn kỹ thuật. Nếu được cấp phép và tổ chức sản xuất quy mô công nghiệp, năng lực trong nước có thể giúp chủ động hơn về nguồn cung, giảm phụ thuộc vào vaccine nhập khẩu và mở rộng cơ hội tiếp cận sản phẩm với mức giá hợp lý. Dù vậy, những lợi ích về sản lượng, chi phí và khả năng phân phối vẫn phụ thuộc vào khâu triển khai sau cấp phép; hiện chưa nên xem chúng là kết quả đã đạt được.
Việt Nam đã có nền tảng sản xuất vắc xin viêm não Nhật Bản từ năm 1992, sau đó đưa vắc xin thế hệ thứ nhất vào Chương trình tiêm chủng mở rộng từ năm 1997. Bao phủ tiêm chủng diện rộng được cho là đã góp phần giảm 40–50% tỷ lệ mắc bệnh và chịu di chứng thần kinh, bảo vệ hàng triệu trẻ em qua nhiều thế hệ. Vì vậy, sản phẩm mới nên được nhìn nhận như bước tiếp nối năng lực dự phòng trong nước, chứ chưa phải lý do để gia đình thay đổi lịch tiêm.
Gia đình nên chờ hướng dẫn chính thức
Viêm não Nhật Bản lây truyền qua muỗi mang mầm bệnh và tấn công hệ thần kinh trung ương; bệnh có thể gây sốt cao đột ngột, co giật, hôn mê, phù nề và tử vong. Người sống sót có nguy cơ mang di chứng lâu dài như liệt, rối loạn vận động hoặc chậm phát triển trí tuệ. Trẻ dưới 15 tuổi là nhóm chịu nguy cơ đáng kể tại Việt Nam. Bởi vậy, thông tin về vaccine mới có ý nghĩa thực tế với các gia đình, nhưng điều cần làm lúc này không phải chờ sản phẩm mới rồi trì hoãn tiêm chủng cho trẻ. Phụ huynh nên tiếp tục làm theo lịch tiêm và tư vấn của cơ sở y tế, đồng thời theo dõi thông báo chính thức về chỉ định, độ tuổi, liều dùng và lịch tiêm của sản phẩm mới.
Lộ trình tiếp theo cũng cần được nói rõ: sau khi hoàn tất hồ sơ đăng ký lưu hành vaccine, sản phẩm sẽ được Hội đồng tư vấn cấp giấy đăng ký lưu hành thuốc và nguyên liệu làm thuốc thẩm định; chỉ sau khi được cấp phép, Vabiotech mới triển khai kế hoạch sản xuất quy mô công nghiệp để cung ứng ra thị trường. Vì thế, kết quả miễn dịch khả quan là căn cứ để chờ đợi, không phải thông báo vaccine đã có mặt cho người dân. Kết luận hợp lý là Việt Nam đang tiến gần thêm một lựa chọn dự phòng do trong nước phát triển, nhưng quyết định tiêm cần dựa trên giấy phép và hướng dẫn sử dụng chính thức.
