Đàn bầu: tiếng nói của văn chương và ký ức
Đàn bầu là nhạc cụ dân tộc có khả năng biến những rung động tinh tế của con người thành âm thanh giàu sắc thái, từ lời tự sự đến tiếng nấc, và đưa ký ức văn hóa vào đời sống hiện đại. Tại chương trình “Hồn quê ngân khúc điệu Chèo” ở Trung tâm Nghệ thuật Việt Bắc, Nhà hát Chèo Hưng Yên trình diễn nhiều sắc thái âm nhạc truyền thống, trong đó có tác phẩm “Khóc Tố Như” của NSND Huỳnh Tú. Tác phẩm gợi từ Nguyễn Du và câu thơ trong “Độc Tiểu Thanh ký”, dùng tiếng đàn để bày tỏ sự đồng cảm với nhà thơ cùng những kiếp người tài hoa, chịu nhiều bất công. Những quãng ngân day dứt làm hình ảnh Thúy Kiều và thân phận phụ nữ bất hạnh hiện lên không bằng lời kể mà qua cảm xúc âm nhạc. Đây là cách tiếp nối di sản thuyết phục: không lặp nguyên xi cái cũ, mà tìm một lối diễn đạt mới để văn chương chạm đến người nghe hôm nay.

Kachiusa vang lên giữa phố đi bộ Hồ Gươm
Tại Nhà Bát Giác – Vườn hoa Lý Thái Tổ, chương trình Âm nhạc cộng đồng cuối tuần do Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội thực hiện mở đầu bằng hòa tấu “Cô gái vót chông” của nhạc sĩ Hoàng Hiệp. Điểm khiến người qua đường dừng chân là “Kachiusa” vang lên qua phần độc tấu đàn bầu của Minh Tuấn giữa không gian phố đi bộ Hồ Gươm. Chương trình thu hút người dân và du khách đang dạo quanh khu vực, biến một cuộc đi bộ thường ngày thành dịp gặp gỡ âm nhạc. Sức hấp dẫn nằm ở sự gần gũi: khán giả không cần lên kế hoạch đến nhà hát mới có thể nghe nhạc cụ truyền thống. Khi giai điệu Nga quen thuộc được cất lên bằng âm sắc đàn bầu, tác phẩm không mất đi nét riêng mà có thêm một màu sắc Việt. Đó là cách giao lưu văn hóa hiệu quả hơn lời giới thiệu dài dòng.

Sân khấu mở rộng, bản sắc đến gần công chúng
Đàn bầu không đứng riêng trong chương trình. Đàn tranh hòa tấu “Xuân chiến khu” và dân ca Bắc Bộ “Trống cơm”; những giai điệu Nga như “Triệu đóa hồng” và “Tình ca du mục” cùng xuất hiện bên các ca khúc về Hà Nội, quê hương và đất nước. Sự đan xen ấy khiến âm nhạc cộng đồng trở thành một không gian nhiều lối vào: người nghe có thể nhận ra giai điệu thân thuộc, rồi khám phá âm sắc của nhạc cụ dân tộc. “Chiếc khăn Piêu” còn gợi thêm màu sắc văn hóa các dân tộc trong bức tranh âm nhạc. Giá trị của chương trình không nằm ở việc gom nhiều tiết mục cho đủ màu, mà ở cách đặt chúng cạnh nhau để tạo đối thoại. Khi nghệ thuật bước ra nơi công cộng, công chúng có thể tình cờ dừng lại, lắng nghe và tiếp cận văn hóa Việt ngay trong hành trình thường nhật.
Những màn trình diễn từ “Khóc Tố Như” đến “Kachiusa” cho thấy đàn bầu vừa có thể kể nỗi niềm trong văn chương Việt, vừa chuyển tải giai điệu vượt biên giới. Bảo tồn vì thế không nên chỉ là giữ nhạc cụ trong không gian trưng bày hay lặp lại những khuôn mẫu quen thuộc. Khi nghệ sĩ đưa nhạc cụ dân tộc vào đối thoại với văn học, ca khúc Việt và âm nhạc quốc tế, di sản có cơ hội trở thành một phần tự nhiên của đời sống. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: bản sắc không bị pha loãng bởi sáng tạo, mà được nhận ra rõ hơn qua cách âm thanh Việt cất lên trong những bối cảnh mới.







