Ngộ độc thực phẩm: cái giá phải trả khi coi nhẹ khâu chọn và bảo quản nguyên liệu
Ngộ độc thực phẩm là tình trạng sức khỏe cấp tính xảy ra khi chúng ta ăn phải thực phẩm chứa vi khuẩn, độc tố hoặc vi sinh vật gây bệnh vì nguyên liệu bị nhiễm bẩn, chế biến sai cách hoặc bảo quản không đúng, dẫn đến các triệu chứng từ đau bụng, nôn ói đến suy đa cơ quan và có thể tử vong. Nửa tháng gần đây, 3 vụ nghi ngộ độc liên quan đến bánh mì với hàng trăm người nhập viện cho thấy thực tế đau đớn: những món ăn quen thuộc nhất lại có thể nguy hiểm nhất nếu chúng ta phớt lờ an toàn thực phẩm. Nếu không thay đổi thói quen chọn nguyên liệu an toàn, bảo quản bánh mì, sử dụng trứng sống và tỏi ngâm mật ong một cách có kiểm soát, người chịu hậu quả đầu tiên chính là gia đình mình, không phải ai khác.
Bánh mì nhiều nhân: ngon miệng nhưng là “ổ” vi khuẩn nếu bảo quản sai
Một ổ bánh mì tưởng như vô hại thực chất là tập hợp các loại thực phẩm dễ hỏng: thịt, chả, patê, rau, nước sốt, bơ, khô gà… phần lớn đã được làm chín nhưng vẫn có nguy cơ tái nhiễm vi khuẩn sau chế biến. Ngày 7/9 tại Gia Lai, Salmonella được xác định là nguyên nhân khiến 254 người ngộ độc sau khi ăn bánh mì ở phường An Khê – đây là con số khó có thể coi là “tai nạn hiếm gặp”. Vấn đề nằm ở chỗ nguyên liệu thường bị phơi bày nhiều giờ ở nhiệt độ môi trường trên các xe bánh mì, không có hệ thống kiểm soát nhiệt, tạo điều kiện vàng cho vi khuẩn sinh sôi. Patê, thịt thái sẵn, xốt tự làm, đặc biệt là bơ làm từ lòng đỏ trứng sống, là những thành phần nguy cơ cao trứng sống Salmonella nếu bảo quản lỏng lẻo. Khi người bán tiết kiệm chi phí bằng cách tái sử dụng nguyên liệu qua ngày, người tiêu dùng đang “tiết kiệm” an toàn của chính mình.
Trứng sống trong phở, mì: nước dùng nóng không phải tấm lá chắn thần kỳ
Thói quen đập trứng sống vào bát phở, mì, cháo rồi tin rằng nước dùng nóng sẽ làm chín và diệt sạch vi khuẩn là một sự chủ quan nguy hiểm. Nguy cơ lớn nhất của trứng chưa chín kỹ là nhiễm khuẩn Salmonella; vi khuẩn này có thể tồn tại trên vỏ hoặc bên trong trứng từ khâu hình thành. Khi trứng không được nấu đủ nhiệt, người ăn có thể bị ngộ độc thực phẩm với đau bụng, nôn ói, tiêu chảy, sốt và mệt mỏi. Phần nước dùng nóng không phải lúc nào cũng đủ để làm chín hoàn toàn lòng đỏ và tiêu diệt toàn bộ vi khuẩn, đặc biệt khi trứng được cho vào sau cùng hoặc chỉ tiếp xúc với nhiệt rất ngắn. Quan điểm “trứng lòng đào bổ hơn” cũng thiếu cơ sở: protein trong trứng chín lại được cơ thể hấp thu tốt hơn. Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch là những đối tượng tuyệt đối không nên đánh cược sức khỏe với trứng sống Salmonella.
Tỏi ngâm mật ong: trào lưu DIY có thể hóa thành mầm ngộ độc botulinum
Tỏi ngâm mật ong đang được ca ngợi trên mạng xã hội như “kháng sinh tự nhiên”, nhưng những hũ tỏi nhà làm ấy có thể là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn Clostridium botulinum phát triển, gây ngộ độc botulinum nguy hiểm. Cả tỏi và mật ong đều nằm trong nhóm thực phẩm có nguy cơ mang sẵn bào tử vi khuẩn; bình thường mật ong ít nước nên khó cho vi khuẩn sinh sôi. Nhưng khi ta ngâm tỏi tươi vào mật ong chưa tiệt trùng, nước từ tỏi sẽ cung cấp độ ẩm, hỗn hợp yếm khí ở nhiệt độ phòng lại càng kích thích vi khuẩn nhân lên. Nếu quá trình lên men không làm giảm pH đủ nhanh, độc tố botulinum có thể hình thành với hậu quả từ yếu cơ, nói ngọng, khó thở đến tử vong. Độc tố này đặc biệt nguy hiểm với trẻ sơ sinh do hệ vi sinh đường ruột chưa hoàn thiện cơ chế phòng thủ. Kể cả người lớn, việc làm theo công thức tỏi ngâm mật ong lan truyền trên TikTok mà không hiểu an toàn thực phẩm là hành vi mạo hiểm hơn là chăm sóc sức khỏe.
Chọn nguyên liệu an toàn và bảo quản đúng cách: trách nhiệm của cả người bán lẫn người ăn
Rủi ro ngộ độc thực phẩm không phải số phận, mà là kết quả của những lựa chọn sai từ cả hai phía. Cơ sở kinh doanh phải dùng nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng và kiểm soát chặt nhiệt độ, thời gian trưng bày; patê, bơ, thịt bày ở nhiệt độ môi trường nên được giới hạn trong khoảng 4 giờ và không trữ lạnh để tái sử dụng. Nhưng người tiêu dùng cũng cần thay đổi: ưu tiên quán có tủ mát, nguyên liệu đậy kín; từ chối bánh mì nhân nguội để lâu; không gọi phở, mì với trứng sống cho trẻ nhỏ, người mang thai hoặc người bệnh; không cho trẻ sơ sinh dùng bất kỳ sản phẩm chứa mật ong, kể cả tỏi ngâm mật ong. Đối với trứng, hãy chọn loại có nguồn gốc rõ ràng, bảo quản đúng cách và ưu tiên nấu chín hoàn toàn. Khi hiểu và áp dụng những nguyên tắc này, chúng ta không chỉ “ăn ngon miệng” mà còn “ăn có trách nhiệm” với sức khỏe của cả cộng đồng.
