Hạ tầng AI: Từ cuộc đua vũ trang công nghệ đến nguy cơ ghi giảm tài sản
Đầu tư hạ tầng AI là việc doanh nghiệp và nhà cung cấp công nghệ rót vốn lớn vào trung tâm dữ liệu, máy chủ, chip và mạng chuyên dụng để chạy mô hình AI, với kỳ vọng tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn nhưng cũng đối mặt rủi ro ghi giảm giá trị tài sản nếu doanh thu không theo kịp tốc độ chi tiêu. Nguyên nhân cốt lõi của rủi ro này là doanh thu từ các dịch vụ AI cho doanh nghiệp và người tiêu dùng có thể không đủ để tương xứng với quy mô vốn đã bỏ ra. Nói cách khác, thế giới đang xây quá nhiều “đường cao tốc AI” trong khi lưu lượng xe – tức nhu cầu trả tiền – chưa chắc đã tăng đủ nhanh. Đây không còn là câu chuyện của các tập đoàn công nghệ toàn cầu, mà là lời cảnh tỉnh trực tiếp cho mọi doanh nghiệp Việt đang háo hức lao vào cuộc đua AI.
Khoảng trống lợi nhuận và rủi ro mất giá tài sản hạ tầng AI
Theo một kịch bản được công bố, các đơn vị sở hữu trung tâm dữ liệu AI cần tạo ra doanh thu lũy kế rất lớn đến năm 2030 để trang trải chi phí đầu tư vốn, chi phí tài chính và đạt tỷ suất sinh lời 12% trên vốn. Tuy nhiên, doanh thu có thể quy thuộc cho hạ tầng trung tâm dữ liệu từ các dịch vụ AI doanh nghiệp và người tiêu dùng lại được ước tính thấp hơn nhiều. Khoảng chênh lệch khổng lồ này đồng nghĩa một phần đáng kể tài sản hạ tầng AI có nguy cơ phải ghi giảm giá trị nếu tốc độ đầu tư vẫn giữ như hiện nay. Ngành này thậm chí được dự báo chưa đạt mức sinh lời 12% trước cuối năm 2032. Đây là tín hiệu rõ ràng: cơn sốt đầu tư hạ tầng AI toàn cầu đang đi nhanh hơn khả năng tạo tiền, và rủi ro mất giá tài sản là rất thực.
AI ngốn 1/5 ngân sách CNTT nhưng ROI dự án AI vẫn gây thất vọng
Một nghiên cứu khác cho thấy AI sẽ chiếm khoảng 20% chi tiêu công nghệ của doanh nghiệp vào năm 2027. Tuy vậy, hơn một nửa lãnh đạo CNTT được dự báo không đạt mục tiêu lợi tức đầu tư (ROI) với các dự án AI, và chỉ 22% ghi nhận tác động tích cực lên lợi nhuận hoạt động trong năm qua. Theo nghiên cứu này, vấn đề xuất phát một phần từ việc doanh nghiệp đầu tư công nghệ AI nhưng không đồng thời thay đổi tổ chức và quy trình làm việc. Nói thẳng, nhiều công ty đang mua mô hình, mua hạ tầng, nhưng vẫn vận hành theo tư duy cũ. Đối với doanh nghiệp Việt, đây là lời nhắc rằng ROI dự án AI không đến từ việc “sắm đồ xịn”, mà từ việc thiết kế lại quy trình, sản phẩm và mô hình kinh doanh xoay quanh AI.
Hàm ý chiến lược: Doanh nghiệp Việt cần điều chỉnh chiến lược đầu tư công nghệ
Trong bối cảnh rủi ro mất giá tài sản hạ tầng AI tăng lên, chiến lược đầu tư công nghệ của doanh nghiệp Việt cần chuyển từ “mua hạ tầng trước, tìm bài toán sau” sang “chứng minh giá trị trước, mở rộng sau”. Trước hết, doanh nghiệp nên rà soát lại toàn bộ danh mục dự án AI, đánh giá ROI dự án AI dựa trên chỉ số tài chính cụ thể, không dựa trên cảm tính hay áp lực xu hướng. Các khoản đầu tư mới phải gắn với thay đổi tổ chức và quy trình, thay vì chỉ bổ sung thêm công cụ công nghệ. Đồng thời, cần cân nhắc kỹ giữa tự xây hạ tầng AI và dùng dịch vụ từ bên thứ ba, tránh biến bảng cân đối kế toán thành “bãi đỗ” tài sản công nghệ khó sinh lời. Ai kiểm soát được kỷ luật vốn và mục tiêu kinh doanh trong làn sóng AI, người đó sẽ trụ lại lâu nhất.
