Từ bùng nổ diện tích đến cuộc chơi niềm tin
Thực phẩm hữu cơ là những sản phẩm nông nghiệp được sản xuất, chế biến và kiểm soát theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt nhằm hạn chế tối đa hóa chất tổng hợp, không sử dụng sinh vật biến đổi gen, bảo vệ đất và đa dạng sinh học, đồng thời phải có khả năng truy xuất nguồn gốc và được xác minh bởi hệ thống chứng nhận độc lập. Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam đang bước qua giai đoạn ‘chạy theo diện tích’ để bước vào giai đoạn quan trọng hơn: xây dựng niềm tin bằng minh bạch. Diện tích canh tác hữu cơ đã tăng gấp ba lần trong một thập kỷ, lên gần 126.000 ha, số nhà sản xuất tăng từ khoảng 2.700 lên 65.000. Nhưng con số ấn tượng không tự tạo ra niềm tin. Để trở thành một lĩnh vực bền vững vào năm 2030, hệ thống chứng nhận hữu cơ Việt Nam buộc phải được hoàn thiện, chuỗi cung ứng phải minh bạch hơn và người tiêu dùng cần hiểu mình đang mua gì, từ đâu.
Vì sao chứng nhận hữu cơ Việt Nam là ‘tấm hộ chiếu’ cho thực phẩm sạch?
Trong thị trường tràn ngập khẩu hiệu “xanh”, “tự nhiên”, “sạch”, chứng nhận hữu cơ Việt Nam chính là tấm hộ chiếu giúp phân biệt sản phẩm thực sự đáp ứng tiêu chuẩn với sản phẩm chỉ giỏi quảng cáo. Chứng nhận không phải món trang trí trên bao bì, mà là cam kết về cách trồng trọt, chăn nuôi, chế biến, kiểm tra định kỳ và truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Nếu Việt Nam muốn nông nghiệp hữu cơ chiếm 2,5–3% diện tích đất nông nghiệp vào năm 2030, việc chuẩn hóa và nâng cấp hệ thống chứng nhận là bắt buộc, không phải lựa chọn thêm. Một chứng nhận đáng tin cậy giúp nông sản hữu cơ tham gia được vào thị trường bền vững quốc tế, đồng thời bảo vệ người tiêu dùng trong nước khỏi những sản phẩm “hữu cơ bằng miệng”.
Minh bạch nông nghiệp: từ trang trại đến giỏ hàng
Minh bạch nông nghiệp không còn là khẩu hiệu đẹp, mà đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc. Các chuyên gia nhấn mạnh Việt Nam phải nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc nếu muốn xây dựng niềm tin với sản phẩm hữu cơ. Tại châu Âu, logo chiếc lá xanh trên nền sao EU chỉ được in lên sản phẩm khi toàn bộ quá trình sản xuất đáp ứng yêu cầu: không dùng GMO, kiểm soát chặt thuốc bảo vệ thực vật và phân bón tổng hợp, bảo vệ đất và đa dạng sinh học, kèm kiểm tra định kỳ bởi tổ chức độc lập. Đáng chú ý, hệ thống tiêu chuẩn như Naturland còn mở rộng minh bạch sang trách nhiệm xã hội, quản lý nước, phúc lợi động vật và yêu cầu chuyển đổi toàn bộ trang trại sang hữu cơ. Đó là bức tranh mà nông nghiệp hữu cơ Việt Nam buộc phải hướng tới nếu muốn cạnh tranh sòng phẳng.
Xác minh sản phẩm hữu cơ: người tiêu dùng phải chủ động
Người tiêu dùng Việt không thể tiếp tục mua theo niềm tin mơ hồ. Họ cần biết cách xác minh sản phẩm hữu cơ bằng chứng nhận và thông tin truy xuất. Vai trò của chứng nhận nằm ở chỗ giúp người mua phân biệt hàng đáp ứng tiêu chuẩn với những sản phẩm chỉ gắn nhãn “tự nhiên”, “xanh”, “sạch” cho dễ bán. Từ góc độ người mua, việc hiểu ý nghĩa các logo hữu cơ và yêu cầu truy xuất nguồn gốc giúp họ có thêm cơ sở khi chọn thực phẩm cho gia đình. Điều này nghĩa là: khi cầm lên một gói rau hay lon sữa “hữu cơ”, hãy tìm logo chứng nhận rõ ràng, kiểm tra mã truy xuất (nếu có), đọc kỹ thông tin về quy trình sản xuất. Nếu thương hiệu không cho bạn bất kỳ công cụ xác minh nào, đó là dấu hiệu đáng nghi hơn là đáng tin.
Từ chứng nhận đến giá trị dài hạn cho hệ sinh thái
Giới chuyên gia quốc tế nhắc đi nhắc lại một điểm: hữu cơ không chỉ là cái mộc trên bao bì. Đại diện Naturland cho rằng chứng nhận là nền tảng giữ toàn vẹn cho sản phẩm, nhưng nông nghiệp hữu cơ phải tạo giá trị tích cực cho nông dân, cộng đồng, hệ sinh thái và các thế hệ tương lai. Một nhà sản xuất rượu vang Đức chia sẻ việc áp dụng tiêu chuẩn hữu cơ gắn với mục tiêu bảo tồn đất đai và hoạt động sản xuất cho các thế hệ sau. Với Việt Nam, thông điệp rất rõ: nếu chúng ta chỉ nhìn chứng nhận hữu cơ như tấm vé vào siêu thị cao cấp, nông nghiệp sẽ mắc kẹt ở bề nổi. Nếu coi đó là công cụ để tái thiết mô hình sản xuất có trách nhiệm, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng, hữu cơ mới thực sự xứng đáng với cái giá mà người tiêu dùng bỏ ra.
