Có thông tin trên QR không đồng nghĩa hàng đã được xác thực
Truy xuất nguồn gốc là khả năng theo dõi sản phẩm qua các công đoạn bằng cách xác định nguồn đầu vào và đơn vị tiếp nhận ở bước tiếp theo, chứ không chỉ mở một trang thông tin bằng điện thoại. Vì vậy, quét mã QR thấy tên sản phẩm, nhà sản xuất, địa chỉ hay thành phần chưa đủ để kết luận món hàng trước mặt là thật. Mã QR có thể dẫn đến nội dung hữu ích, nhưng nội dung đó chưa chắc ghi nhận toàn bộ quá trình hình thành và lưu thông hàng hóa. Ông Đặng Văn Nguyện, đại diện Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia, lưu ý rằng thông tin hiển thị đầy đủ qua QR không đồng nghĩa với xác thực nguồn gốc. Đây là khác biệt người mua cần nhớ: tra cứu cho biết trang gắn với mã nói gì; xác thực sản phẩm cần thêm căn cứ để đối chiếu hàng hóa cụ thể với dữ liệu đáng tin cậy.
Điểm yếu của QR tĩnh nằm ở việc mã chứa thông tin cố định. Kẻ làm giả có thể chụp lại mã rồi in lên bao bì nhái; một lần quét vẫn có thể mở đúng trang của nhà sản xuất, dù món hàng không xuất phát từ doanh nghiệp đó. Nói cách khác, quét mã QR trả lời câu hỏi “mã này dẫn tới đâu?”, nhưng chưa nhất thiết trả lời được “sản phẩm này có đúng là sản phẩm được cấp mã không?”. Muốn truy xuất có ý nghĩa, các bên trong chuỗi cung ứng phải ghi nhận được dòng đi của hàng hóa, thay vì chỉ tạo một mã dẫn đến trang giới thiệu. QR không vô dụng; điều sai lầm là xem thông tin trên màn hình như giấy chứng nhận hàng thật.
RFID và xác thực di động bổ sung lớp đối chiếu
Một phương án được TMA giới thiệu kết hợp chip RFID, ăng-ten phổ quát và nền tảng đám mây để gắn định danh cho từng sản phẩm. Theo mô tả, chip có mã UID, còn điện thoại tương thích NFC có thể đọc mã khi được đưa lại gần sản phẩm. Sau đó, ứng dụng gửi yêu cầu đến dữ liệu lưu trên đám mây để hệ thống đối chiếu và trả kết quả trên màn hình. Đây là cách chuyển từ việc đọc thông tin chung trên bao bì sang kiểm tra định danh gắn với đơn vị hàng hóa. Công nghệ RFID ở đây không hoạt động riêng lẻ: kết quả còn phụ thuộc vào việc dữ liệu gốc được quản lý và đối chiếu ra sao. Tần số 13,5 MHz được nêu là tương thích với NFC trên nhiều điện thoại phổ thông, giúp người mua có thể dùng thiết bị sẵn có thay vì cần một máy đọc chuyên dụng.
- Quét: đưa điện thoại có NFC lại gần chip RFID để đọc mã UID.
- Kết nối và đối chiếu: ứng dụng gửi yêu cầu xác thực đến cơ sở dữ liệu gốc trên nền tảng đám mây.
- Nhận phản hồi: hệ thống trả kết quả đối chiếu lên điện thoại để người dùng tham khảo.
Ăng-ten phổ quát được giới thiệu như cách tiêu chuẩn hóa phần cứng cho nhiều dòng sản phẩm, hạn chế việc phải thiết kế cấu hình riêng theo từng loại bao bì. Ý tưởng này có thể hỗ trợ vận hành dây chuyền và mở rộng việc gắn thẻ RFID, đồng thời góp phần vào nỗ lực chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu. Với người mua, lợi ích kỳ vọng là có thêm bước kiểm tra ngay tại điểm bán mà không đòi hỏi kiến thức chuyên môn. Nhưng đây là mô tả về một giải pháp và khả năng sử dụng, không phải bằng chứng độc lập rằng mọi sản phẩm đã được triển khai hoặc rằng kết quả luôn chính xác.
Công nghệ hỗ trợ, nhưng không phải lời bảo đảm tuyệt đối
RFID kết hợp xác thực di động có thể tạo thêm rào cản trước việc sao chép mã QR tĩnh, nhưng không nên hiểu là công nghệ đã xóa sổ hàng giả. Thông tin hiện có mô tả cách chip, điện thoại NFC và dữ liệu đám mây phối hợp; chưa cung cấp đánh giá độc lập về hiệu quả triển khai trên diện rộng, tỷ lệ phát hiện sai hay quy trình xử lý khi mã bị gắn lên hàng giả. Mã UID được mô tả là ghi một lần và không thể sửa, nhưng độ tin cậy của kết quả vẫn gắn với khâu cấp mã, quản trị dữ liệu và kiểm soát chuỗi cung ứng. Người mua nên xem phản hồi trên điện thoại là một căn cứ bổ sung, không thay thế hóa đơn, dấu hiệu bao bì, thông tin nhà cung cấp hay hướng dẫn kiểm tra của cơ quan chức năng.
Kết luận đáng nhớ không phải là QR vô ích hay RFID chắc chắn hiệu quả, mà là mỗi công cụ trả lời một câu hỏi khác nhau. QR thuận tiện để tra cứu; hệ thống truy xuất cần dữ liệu về các bước trước và sau; còn RFID cùng xác thực di động được đề xuất để đối chiếu định danh từng món hàng với cơ sở dữ liệu. Chỉ khi các lớp này được triển khai và quản lý nghiêm túc, chúng mới có thể hỗ trợ người tiêu dùng và doanh nghiệp tốt hơn. Hãy quét mã, nhưng đừng dừng ở trang thông tin: kiểm tra nguồn bán, đối chiếu kết quả và giữ thái độ thận trọng trước mọi tuyên bố chống hàng giả.
