Từ giảng đường đến startup AI định giá unicorn: câu chuyện không dành cho số đông
Câu chuyện Surya Midha bỏ đại học để cùng bạn bè sáng lập Mercor, một startup AI trong lĩnh vực tuyển dụng và huấn luyện mô hình, rồi trở thành tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới chỉ sau hai năm, là ví dụ hiếm hoi cho thấy khởi nghiệp công nghệ có thể đổi đời nhanh nhưng đi kèm mức độ rủi ro cực lớn và không thể xem như con đường chuẩn cho mọi sinh viên. Surya Midha là doanh nhân gốc Ấn Độ, đồng sáng lập Mercor – một startup công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) có trụ sở tại Mỹ. Năm 2023, Midha cùng hai người bạn Brendan Foody và Adarsh Hiremath thành lập công ty sau khi cả ba rời đại học để theo đuổi ý tưởng kinh doanh riêng. Theo một tạp chí tài chính quốc tế, chỉ khoảng hai năm sau khi thành lập, Mercor đã đạt mức định giá unicorn, đưa cả ba nhà sáng lập vào nhóm những tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới khi mới 22 tuổi.
Canh bạc bỏ đại học: táo bạo, truyền cảm hứng nhưng không nên lãng mạn hóa
Quyết định rời đại học của Midha và hai đồng sáng lập là điểm nút định hình toàn bộ câu chuyện khởi nghiệp công nghệ này. Họ chấp nhận từ bỏ lộ trình an toàn để theo đuổi một ý tưởng chưa có gì đảm bảo, trong bối cảnh AI đang bùng nổ nhưng cũng cạnh tranh khốc liệt. Về mặt tích cực, việc toàn tâm cho startup giúp họ di chuyển nhanh, thử nghiệm nhanh và thu hút nhà đầu tư sớm. Nhưng mặt trái là nếu Mercor thất bại, cả ba sẽ phải đối mặt với khoảng trống bằng cấp, kinh nghiệm và tài chính – thứ mà phần lớn người trẻ không đủ sức chịu đựng. Câu chuyện này vì thế nên được nhìn như một ngoại lệ xuất sắc, không phải “công thức thành công” để cổ vũ phong trào bỏ học hàng loạt. Điều đáng học ở Midha không phải hành động bỏ đại học, mà là mức độ cam kết, khả năng nhìn thấy cơ hội trong AI và chấp nhận rủi ro có tính toán.
Mercor: từ công cụ tuyển dụng AI đến hạ tầng dữ liệu cho mô hình trí tuệ nhân tạo
Điểm đáng chú ý nhất trong hành trình trở thành một startup AI thành công của Mercor là họ không dừng lại ở một ý tưởng ban đầu, mà liên tục xoay trục theo nhu cầu thị trường. Mercor được thành lập với ý tưởng sử dụng AI để hỗ trợ doanh nghiệp tuyển dụng và phỏng vấn ứng viên; công cụ của công ty giúp sàng lọc hồ sơ, thực hiện phỏng vấn trực tuyến và đánh giá ứng viên, qua đó giảm thời gian và chi phí tuyển dụng. Nền tảng này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của các doanh nghiệp công nghệ lớn trong giai đoạn đầu, khi Mercor tập trung vào việc giúp doanh nghiệp xử lý lượng lớn hồ sơ ứng tuyển và tìm kiếm nhân sự phù hợp. Tuy nhiên, bước ngoặt chiến lược xuất hiện khi công ty mở rộng sang lĩnh vực gắn trực tiếp với quá trình phát triển AI, kết nối các chuyên gia với doanh nghiệp để gắn nhãn dữ liệu, đánh giá và cải thiện mô hình trí tuệ nhân tạo.
Bùng nổ nhu cầu dữ liệu AI: vì sao Mercor tăng tốc thần tốc
Động lực phía sau tốc độ phát triển chóng mặt của Mercor nằm ở việc họ bám sát đúng “điểm đau” mới của ngành AI: dữ liệu và nhân lực chuyên môn. Theo ghi nhận, Mercor tuyển dụng các chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực để hỗ trợ huấn luyện những hệ thống AI, cung cấp dữ liệu và đánh giá chuyên môn nhằm cải thiện khả năng của các mô hình. Sự chuyển hướng diễn ra trong bối cảnh nhu cầu đối với dịch vụ dữ liệu AI tăng lên. Thị trường này không hề trống vắng, khi đã có những đối thủ lớn tham gia, và việc một tập đoàn công nghệ mua gần một nửa cổ phần của một công ty dữ liệu AI lớn trong năm 2025 được xem là tạo thêm cơ hội cạnh tranh cho các doanh nghiệp cùng lĩnh vực. Nói cách khác, Mercor tăng trưởng nhanh vì đặt mình đúng vào “dòng chảy” của ngành, nơi các ông lớn AI sẵn sàng chi mạnh cho dữ liệu chất lượng cao và đội ngũ chuyên gia.
Tỷ phú trẻ tuổi và mặt trái của ánh hào quang định giá unicorn
Việc Mercor đạt định giá khoảng 10 tỷ USD trong vòng hai năm đã đưa Surya Midha và các đồng sáng lập vào danh sách những tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới, thậm chí được so sánh với mốc tuổi của nhà sáng lập một mạng xã hội lớn. Tài sản của Midha được ước tính vào khoảng 2,2 tỷ USD trong một báo cáo ngày 14/5/2026, nhưng đây là mức ước tính gắn với thời điểm công bố, không đồng nghĩa với số tiền mặt mà doanh nhân này đang nắm giữ. Sự gia tăng giá trị của Mercor cho thấy tài sản của các nhà sáng lập startup cũng có thể tăng mạnh khi doanh nghiệp được định giá cao hơn qua các vòng gọi vốn, nhưng định giá công ty và tài sản cá nhân là hai khái niệm khác nhau, phụ thuộc vào tỷ lệ sở hữu và các điều kiện liên quan. Ánh hào quang “tỷ phú trẻ tuổi” vì thế nên được nhìn tỉnh táo: đó là tài sản trên giấy, gắn chặt với sức khỏe của một startup AI còn rất non trẻ.
Ý nghĩa với người dùng và người trẻ muốn khởi nghiệp AI
Ở tầng rất thực tế, Mercor cho thấy AI không chỉ là câu chuyện mô hình ngôn ngữ hay chatbot, mà là công cụ cải thiện quy trình tuyển dụng hàng ngày. Công cụ của công ty giúp doanh nghiệp sàng lọc hồ sơ, phỏng vấn trực tuyến và đánh giá ứng viên, giảm thời gian và chi phí tuyển dụng. Với ứng viên, điều này có thể đồng nghĩa với quy trình nộp hồ sơ nhanh hơn, ít bị bỏ sót, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về sự công bằng khi thuật toán tham gia đánh giá con người. Với người trẻ mơ ước khởi nghiệp AI, câu chuyện của Midha nhắc rằng: ý tưởng phải gắn với nhu cầu thật (tuyển dụng, dữ liệu), sản phẩm phải giải quyết bài toán cụ thể, và chiến lược phải linh hoạt theo thị trường. Bỏ đại học không phải điều kiện cần cho một startup AI thành công; điều cần là hiểu rõ mình chấp nhận đánh đổi điều gì, trong bao lâu, và có kế hoạch dự phòng khi “giấc mơ unicorn” không thành hiện thực.
