Cây lọc không khí: có tác dụng, nhưng không phải máy lọc
Cây lọc không khí là cây trồng trong nhà được thử nghiệm về khả năng hấp thụ hoặc làm giảm một số chất ô nhiễm trong môi trường kín, chứ không mặc nhiên có thể làm sạch toàn bộ không khí trong một căn phòng đang sử dụng. NASA từng khảo sát khả năng loại bỏ một số chất ô nhiễm của nhiều loài cây trong một nghiên cứu về chất lượng không khí trong môi trường kín; một số cây quen thuộc như trầu bà, lan chi, lưỡi hổ, nha đam và thường xuân được nhắc đến trong các bài viết về thử nghiệm này.
Sự quan tâm đến các kết quả đó có lý do thực tế: formaldehyde có thể phát sinh từ gỗ ép, keo dán và vật liệu hoàn thiện trong nhà. IARC thuộc WHO xếp chất này vào nhóm gây ung thư ở người, còn phơi nhiễm ở nồng độ cao có thể kích ứng mắt, mũi, họng và đường hô hấp. Nhưng biến một kết quả trong môi trường thử nghiệm thành lời hứa rằng vài chậu cây sẽ xử lý được ô nhiễm trong nhà là bước nhảy quá xa.
Con số VOC đáng chú ý đến từ thử nghiệm khác
Một nghiên cứu do Đại học Seville ở Tây Ban Nha thực hiện đã thử riêng năm loại cây trong buồng kính kín, với các chất gồm VOC, formaldehyde, nitơ dioxide và sulfur dioxide. Kết quả được công bố trên tạp chí Atmospheric Environment vào ngày 15/4. Đây không phải là con số có thể gán riêng cho cây lan ý: trong vòng 15 phút tiếp xúc với VOC, nồng độ giảm từ 24% đến 40%, tùy loài cây.
Cây lan ý nổi bật trong thử nghiệm đó: nhóm nghiên cứu cho biết cây có thể làm giảm một nửa nồng độ chất ô nhiễm ban đầu trong chưa đầy 30 phút; ở một số trường hợp, tổng nồng độ chất ô nhiễm giảm từ 96% đến 98% sau 24 giờ. Những mức giảm ấn tượng này mô tả kết quả trong buồng thử nghiệm được kiểm soát, không phải cam kết về hiệu quả tương tự trong mọi phòng khách hay căn hộ. Đọc đúng phạm vi mới giúp các con số hữu ích thay vì gây hiểu nhầm.
Lan ý đáng trồng, nhưng đừng trông cậy vào nó để xử lý ô nhiễm
Cây lan ý là lựa chọn đáng cân nhắc nếu bạn muốn thêm cây xanh và quan tâm đến VOC trong nhà. Thử nghiệm nêu trên cho thấy cả năm loài cây đều có tác dụng làm giảm chất ô nhiễm, trong đó lan ý đạt hiệu quả tốt nhất, nhất là với nitơ dioxide. Tuy nhiên, buồng kính kín khác xa căn phòng thực tế: nhà ở có người ra vào, hệ thống thông gió, đồ nội thất và nhiều nguồn phát sinh chất ô nhiễm cùng lúc. Vì thế, không thể lấy phần trăm giảm trong thử nghiệm để suy ra một chậu cây sẽ khiến không khí trong nhà sạch tương ứng.
Đặt cây ở nơi có ánh sáng gián tiếp, sáng sủa; giữ đất ẩm vừa phải và chỉ tưới khi lớp đất mặt khô là cách chăm lan ý được nguồn hướng dẫn. Cây xanh có thể góp phần làm không gian sống dễ chịu hơn, nhưng nên xem đó là phần bổ sung. Nếu lo formaldehyde, ưu tiên giảm nguồn phát thải, tăng thông thoáng và kiểm soát chất lượng không khí vẫn hợp lý hơn việc trông chờ cây thay thế các biện pháp này.
Kết luận: hiểu đúng nghiên cứu trước khi mua cây
Nghiên cứu NASA cho thấy một số cây trồng trong nhà có khả năng loại bỏ chất ô nhiễm trong điều kiện kín; nghiên cứu của Đại học Seville bổ sung dữ liệu về VOC và các chất khác, trong đó có mức giảm 24%–40% sau 15 phút tùy loài. Hai nhóm kết quả củng cố một điểm có ích nhưng giới hạn: cây có thể hỗ trợ, chứ không phải giải pháp độc lập để làm sạch không khí trong nhà.
Hãy trồng lan ý hay các loại cây khác vì chúng phù hợp với không gian và thói quen chăm sóc của bạn, đồng thời duy trì thông gió và giảm nguồn ô nhiễm khi có thể. Đó là cách nhìn tỉnh táo hơn trước những tuyên bố quảng bá cây cảnh như bộ lọc thay thế cho kiểm soát chất lượng không khí.
