Tai nạn tại nhà trẻ em: nguy hiểm nằm trong những vật dụng quen thuộc
Tai nạn tại nhà trẻ em là những chấn thương hoặc tình trạng nguy hiểm xảy ra trong chính không gian sinh hoạt gia đình, thường xuất phát từ đồ vật quen thuộc như kính, móc câu, thước kẻ, răng lung lay hoặc cú va đập vùng kín, có thể gây tổn thương đầu, mắt, đường thở hay tinh hoàn và buộc trẻ phải nhập viện cấp cứu nếu không được nhận biết sớm và xử trí đúng. Điều phụ huynh hay ngộ nhận là nhà là nơi an toàn tuyệt đối, trong khi thực tế một chiếc bể cá, móc câu câu cá hay cách nhổ răng dân gian đều có thể đẩy trẻ vào tình trạng đe dọa tính mạng. Bé trai 4 tuổi ở xã An Nhơn Tây, TPHCM phải cấp cứu với mảnh kính bể cá lớn còn găm vào đầu; bé trai 13 tuổi ở Ninh Bình nhập viện vì lưỡi câu xuyên thủng mắt phải; bé 7 tuổi ở Sóc Trăng suy hô hấp do chiếc răng cửa rơi vào đường thở khiến xẹp một phần phổi; và một bé trai hơn 10 tuổi phải phẫu thuật cấp cứu vì vỡ tinh hoàn sau cú đá trúng vùng kín. Những trường hợp này là lời cảnh tỉnh: chỉ một khoảnh khắc bất cẩn, tai nạn nhỏ có thể biến thành bi kịch nếu cha mẹ thiếu kiến thức phòng chống tai nạn và xử lý cấp cứu trẻ.
Vật sắc nhọn và chấn thương đầu, mắt: đừng tự ý rút dị vật
Chấn thương do vật sắc nhọn là nhóm tai nạn tại nhà trẻ em thường bị xem nhẹ, nhưng hậu quả có thể kéo dài suốt đời. Trong vụ bể cá vỡ ở TPHCM, mảnh kính găm vào đầu bé 4 tuổi gây chấn thương đầu trẻ nhưng may mắn chưa xuyên sâu nhu mô não. Ê-kíp cấp cứu đã đánh giá ban đầu, xử trí vết thương và dùng chẩn đoán hình ảnh để xác định vị trí, hướng đi và mức độ xâm nhập của dị vật rồi chuyển phẫu thuật lấy dị vật, kiểm soát chảy máu và hạn chế biến chứng thần kinh. Ở Ninh Bình, lưỡi câu găm vào mắt phải bé trai 13 tuổi khiến rách da mi dưới, xuyên thủng giác mạc, tiền phòng xẹp, thể thủy tinh đục và vỡ. Bác sĩ phải khẩn trương phẫu thuật lấy móc câu, khâu mi và giác mạc, tiêm thuốc nội nhãn; thị lực sau đó chỉ còn mức đếm ngón tay ở 0,4 m. Đây là minh chứng rõ ràng rằng với chấn thương đầu và chấn thương mắt do vật sắc nhọn, việc tự ý rút dị vật hay dụi, ấn, xoa bóp vùng tổn thương chỉ khiến tình trạng nặng thêm. Theo bác sĩ cấp cứu, người nhà tuyệt đối không nên tự rút dị vật ở đầu, cổ, ngực, bụng vì có thể làm tổn thương thêm mạch máu, thần kinh hoặc gây chảy máu nghiêm trọng; thay vào đó cần giữ nguyên dị vật, hạn chế để trẻ cử động, cố định tương đối nếu có thể và nhanh chóng liên hệ cấp cứu để được hướng dẫn vận chuyển đến cơ sở y tế phù hợp. Các chuyên gia mắt cũng khuyến cáo không được kéo dị vật đang cắm trong mắt, không dụi hay ấn mắt; trẻ cần được đưa ngay đến cơ sở chuyên khoa mắt để được xử trí đúng.
Dị vật đường thở: từ chiếc răng cửa đến nguy cơ suy hô hấp, xẹp phổi
Tai nạn liên quan đến hô hấp từ các vật nhỏ nuốt phải thường diễn ra rất âm thầm nhưng hậu quả lại nặng nề. Trường hợp bé trai 7 tuổi N.B.K. ở Sóc Trăng là ví dụ điển hình: sau khi được bà ngoại nhổ răng cửa bằng sợi chỉ theo cách dân gian, gia đình không tìm thấy chiếc răng, trẻ quấy khóc nhưng không ai chắc trẻ có ho sặc hay nuốt răng. Từ ngày thứ 2 đến thứ 5, trẻ sốt cao, uống thuốc không đỡ; đến ngày thứ 6 thì hết sốt nhưng vẫn ho đờm, SpO2 chỉ còn 86% tại bệnh viện địa phương. Chụp X-quang ngực cho thấy dị vật nằm trong phế quản gốc phải gây xẹp thùy dưới phổi phải. Khi chuyển đến bệnh viện nhi, trẻ lừ đừ, thở nhanh 46 lần/phút, khó thở, thở khò khè, tím tái, SpO2 ở mức 85-86% và được chẩn đoán theo dõi dị vật đường thở, hỗ trợ hô hấp bằng oxy qua mask có túi dự trữ. Hội chẩn Hô hấp và Tai Mũi Họng kết luận có dị vật gây xẹp phổi, ê-kíp nội soi đường hô hấp gắp ra chiếc răng cửa, hút rửa phế quản; sau nội soi, trẻ tỉnh táo, hết khó thở, tự thở, SpO2 cải thiện lên 96-98%. Tai nạn này cho thấy bất kỳ vật nhỏ nào rơi vào đường thở đều có thể gây suy hô hấp và xẹp phổi, nếu chậm phát hiện sẽ rất nguy hiểm. Việc cố làm các thủ thuật dân gian không kiểm soát, như tự nhổ răng lung lay, là hành vi đánh cược sức khỏe trẻ với may rủi. Các bác sĩ khuyến cáo cách tốt nhất là đưa trẻ đến bác sĩ nha khoa thăm khám để đánh giá răng lung lay, đặc biệt ở trẻ có bệnh lý chảy máu, đang dùng thuốc ảnh hưởng đông máu, răng mọc lệch hoặc nghi ngờ có răng thừa, nhằm hạn chế tai biến như dị vật rơi vào đường thở gây suy hô hấp và xẹp phổi.
Chấn thương vùng sinh dục ở trẻ trai: đừng ngại khám sớm để bảo tồn chức năng
Chấn thương vùng sinh dục, đặc biệt tinh hoàn, thường khiến phụ huynh ngại nhắc tới nhưng cái giá của sự e dè có thể là mất luôn chức năng sinh sản của con sau này. Ngày 25.8, một bé trai hơn 10 tuổi được phẫu thuật cấp cứu vì vỡ tinh hoàn sau cú đá trúng vùng kín. Hai tinh hoàn nằm trong bìu, bên ngoài cơ thể nên dễ bị tổn thương khi vùng này chịu lực trực tiếp; vỡ tinh hoàn xảy ra khi lớp bao chắc quanh tinh hoàn bị rách khiến nhu mô bên trong thoát ra ngoài. Nếu không phát hiện và xử trí kịp thời, tổn thương có thể dẫn đến teo hoặc mất tinh hoàn, suy giảm chức năng sản xuất hormone và ảnh hưởng khả năng sinh sản. Theo bác sĩ chuyên khoa, đau nhói dữ dội tại tinh hoàn và bìu ngay sau chấn thương là dấu hiệu thường gặp khi tinh hoàn bị tổn thương nặng; trẻ có thể kèm sưng, bầm tím vùng bìu, bìu biến dạng, buồn nôn hoặc nôn, đau bụng, tiểu buốt hoặc tiểu ra máu. Đây là tình trạng cần cấp cứu, không nên tự điều trị hay chờ triệu chứng tự hết, nhất là khi đau dữ dội kéo dài, bìu sưng nhanh, bầm tím hoặc có máu trong nước tiểu. Với trẻ em, bác sĩ niệu khoa lưu ý biểu hiện ngoài da không luôn phản ánh đúng mức độ tổn thương bên trong, nên chỉ một cú té ngã, va đập khi chơi thể thao hoặc đá vùng sinh dục cũng cần được phụ huynh chú ý nếu sau đó trẻ than đau bìu kéo dài. Việc can thiệp sớm giúp tăng khả năng bảo tồn tinh hoàn và hạn chế ảnh hưởng chức năng về sau. Thẳng thắn đưa trẻ đi khám Nam học hoặc Tiết niệu không phải là điều đáng xấu hổ, mà là trách nhiệm của cha mẹ khi muốn bảo vệ tương lai con trai mình.
Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và quy trình xử lý cấp cứu trẻ tại nhà
Điểm chung của các tai nạn tại nhà trẻ em kể trên là chúng diễn ra rất nhanh, trong khi việc trẻ sống sót và hồi phục phụ thuộc nhiều vào cách người lớn nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và xử lý cấp cứu trẻ trong những phút đầu. Với chấn thương đầu, nếu có dị vật găm vào vùng đầu, cổ, ngực, bụng, gia đình phải kiên quyết không tự rút dị vật, hạn chế để trẻ cử động, cố định tương đối, gọi cấp cứu và đưa đến cơ sở y tế phù hợp càng sớm càng tốt. Với chấn thương mắt, không được kéo dị vật, không dụi, ấn, xoa bóp mắt; che mắt bảo vệ và đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa mắt để được thăm khám và xử trí đúng. Khi nghi ngờ dị vật đường thở sau hóc, ho sặc, khó thở, tím tái, thở khò khè kéo dài hoặc SpO2 giảm như trường hợp bé nuốt răng, phụ huynh phải coi đây là tình huống cấp cứu, cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa Hô hấp và Tai Mũi Họng để được hỗ trợ hô hấp, chẩn đoán bằng X-quang và nội soi nếu cần. Còn với chấn thương vùng sinh dục, đặc biệt tinh hoàn, mọi trường hợp đau nhói dữ dội, sưng bìu nhanh, bầm tím hoặc tiểu ra máu đều cần đi cấp cứu Nam học hoặc Tiết niệu; chờ đợi là chấp nhận rủi ro teo hoặc mất tinh hoàn. Về phòng chống tai nạn, các bác sĩ khuyến nghị phụ huynh cần bố trí, gia cố an toàn các đồ vật bằng kính như bể cá, cửa, bàn, tủ, đồ có cạnh sắc và tăng cường quan sát trẻ khi vui chơi; đồng thời chủ động hướng dẫn trẻ nhận biết nguy cơ từ móc câu, thước kẻ, bút, compa, hình thành thói quen bảo vệ mắt trong giờ học, giờ chơi; đưa trẻ đến nha khoa để xử trí răng lung lay thay vì tự nhổ, nhằm hạn chế tai biến dị vật rơi vào đường thở gây suy hô hấp và xẹp phổi.
