Họa sĩ Pháp gốc Việt và cây cầu bản sắc mang tên “Tiếng vọng từ bên trong”
Họa sĩ Pháp gốc Việt là những người sinh ra, lớn lên hoặc sống lâu năm tại Pháp nhưng mang nguồn gốc Việt, dùng hội họa để thương lượng hai căn tính văn hóa song song, biến những đứt gãy giữa ký ức quê hương và đời sống xứ người thành chất liệu sáng tạo, từ đó mở ra một đối thoại nội tâm về bản sắc, sự thuộc về và tự do tinh thần mà ngôn ngữ thông thường khó diễn đạt hết. Triển lãm cá nhân “Tiếng vọng từ bên trong” của Jordy Việt Phương Givre, khai mạc ngày 11.9 tại Huyen Art House, 8 Đặng Tất, TP.HCM, là một tuyên ngôn rõ ràng cho cách nhìn ấy. Sinh năm 2000 tại Pháp, mang hai dòng máu Pháp - Việt, Việt Phương không chọn hội họa như một nghề được định sẵn, mà như giải pháp để đối diện sự bất an, cô độc và những câu hỏi dai dẳng về bản sắc trong đời sống di dân văn hóa hai chiều. Ở đây, hội họa không còn là thú chơi thị giác mà là hành động khẳng định: tôi tồn tại giữa hai thế giới.
Hành trình sáng tạo Việt Nam: từ người làm phim đến người cầm cọ
Điểm thú vị trong câu chuyện của Việt Phương là anh đến với hội họa không qua trường lớp mà qua một hành trình sáng tạo Việt Nam rất cụ thể: rời Pháp sang Việt Nam để “nhìn lại bản thân”, rồi cầm máy quay trước khi cầm cọ. Anh theo chân họa sĩ Đỗ Đức từ Hà Nội lên Hà Giang, làm phim tài liệu về đời sống sáng tạo của ông. Trở về TP.HCM, anh tình cờ dự triển lãm của Bùi Chát tại 22 Gallery vào tháng 7.2025, và gọi đó là khoảnh khắc “đốm lửa được thắp sáng” trong mình. Từ một người quan sát, ghi hình các xưởng vẽ, phòng tranh và cộng đồng nghệ sĩ, Việt Phương bị hút vào đời sống nghệ thuật, vẽ với cường độ cao và đến nay đã hoàn thành hơn 200 tác phẩm. Một câu nói giàu dữ kiện có thể trích dẫn là: "Trong hành trình trở về cội nguồn và ghi hình các họa sĩ địa phương, anh bất ngờ tìm thấy hội họa như một tiếng gọi". Ở đây, du lịch không dừng ở trải nghiệm, mà trở thành cú chuyển căn tính nghề nghiệp.
Đối thoại văn hóa qua hội họa: bất an, cô độc và nhu cầu hiện hữu
Nếu chỉ nhìn tranh Việt Phương bằng tiêu chí “đẹp”, người xem dễ bỏ qua điều quan trọng nhất: đó là cuộc đối thoại văn hóa qua hội họa, nơi một họa sĩ Pháp gốc Việt thử tìm ngôn ngữ cho những vùng tối trong mình. Nhà phê bình nhận định tranh của anh là cuộc thăm dò vào thế giới nội tâm, nơi sự bất an, cô độc song song cùng nhu cầu hiện hữu và tự do. Những thân thể méo mó, chồng lên nhau, gục xuống, những gương mặt bị xóa hoặc che khuất không phải là trò chơi hình họa, mà là cảm xúc đang cố tìm thân xác để bộc lộ. Gam màu chủ đạo đen - trắng - xám, đôi khi điểm xuyết mảng màu nguyên bản, đi cùng kỹ thuật chồng lớp, kéo nhòe, bôi xóa đường nét, tạo nên giằng co giữa tính toán và ngẫu hứng. Theo nhà nghiên cứu, sự tiết chế màu sắc đó cho thấy anh không vẽ trong vô thức, mà tự ý thức mình đang mở cuộc phân tâm học bằng thị giác, tự trị liệu cho những khoảng trống căn tính.
Nghệ thuật văn hóa hai chiều: từ lát cắt cá nhân đến trải nghiệm toàn cầu
Điều đáng nói là câu chuyện của Việt Phương không chỉ là hồi ký nghệ sĩ, mà là minh họa sống động cho nghệ thuật văn hóa hai chiều: đi lại giữa Pháp và Việt Nam, giữa vai trò người làm phim và họa sĩ, giữa vị thế “người trở về” và “người thuộc về”. Việc anh bước vào các xưởng vẽ, phòng tranh, gặp gỡ họa sĩ Việt rồi từ chỗ làm phim về họ trở thành một phần của chính đời sống nghệ thuật ấy cho thấy nghệ thuật có thể biến người ngoài thành người trong. Triển lãm “Tiếng vọng từ bên trong” ở TP.HCM đồng thời mở thêm một lát cắt của trải nghiệm du lịch đô thị: bên cạnh ẩm thực, kiến trúc, hệ thống gallery và cộng đồng nghệ sĩ tạo ra không gian để người nước ngoài tiếp xúc sâu với đời sống bản địa. Ở đó, hội họa không chỉ là sản phẩm địa phương, mà là cây cầu để khán giả toàn cầu nhìn thấy những giằng co bản sắc, hy vọng và năng lượng tìm kiếm tự do của cả một thế hệ sống trong bối cảnh di chuyển liên tục.
Kết luận: Từ tiếng vọng nội tâm đến tiếng nói chung của cộng đồng di dân sáng tạo
Nhìn từ hành trình của Việt Phương, có thể thấy họa sĩ Pháp gốc Việt không chỉ đại diện cho một câu chuyện cá nhân lãng mạn, mà cho một nhu cầu rất thời sự: dùng nghệ thuật để hòa giải những mảnh ghép văn hóa. Khi anh mô tả thực hành hội họa như “một hình thức phân tâm học bằng thị giác, nơi người vẽ đối thoại với chính mình và giải phóng những cảm xúc tích tụ”, đó là lời nhắc rằng sáng tạo không phải xa xỉ, mà là nhu cầu tinh thần cơ bản. Những thân thể méo mó, gam màu u tối, sự bất an và cô độc trong tranh rốt cuộc không dừng ở bóng tối; chúng mở đường cho tình thương, hy vọng và cảm giác an trú mà người xem nào cũng có thể nhận ra trong chính mình. Và khi các gallery tại TP.HCM trở thành điểm gặp gỡ giữa nghệ sĩ bản địa và nghệ sĩ gốc Việt từ xa trở về, nghệ thuật văn hóa hai chiều ấy đang quietly góp phần định nghĩa lại cách chúng ta du lịch, sống và hiểu nhau trong một thế giới ngày càng đa căn tính.
