Học thanh nhạc: từ nhu cầu cá nhân đến sức mạnh cộng đồng
Phong trào học thanh nhạc là xu hướng người dân ở nhiều độ tuổi, nghề nghiệp tham gia các lớp rèn luyện giọng hát và kỹ năng âm nhạc, từ các khóa học cá nhân đến lớp hát miễn phí mở tại thiết chế văn hóa, qua đó vừa hoàn thiện bản thân vừa tạo ra không gian kết nối và sinh hoạt tinh thần cho cộng đồng đô thị lẫn nông thôn. Không thể coi đây chỉ là “mốt” giải trí; sự lan tỏa của giáo dục âm nhạc cộng đồng đang quietly định hình lại cách chúng ta giao tiếp, chia sẻ cảm xúc và bảo tồn di sản ngay trong đời sống thường ngày. Điều đáng nói là phong trào này nở rộ đúng lúc xã hội đô thị hóa nhanh, con người dễ cô đơn và lúng túng trong giao tiếp trực tiếp. Không chỉ trẻ em, ngày càng nhiều người ở các độ tuổi, ngành nghề khác nhau tìm đến các lớp học thanh nhạc. Sau khi học thanh nhạc, nhiều người tự tin hơn với giọng hát, giọng nói của mình, từ đó dám xuất hiện, dám thể hiện suy nghĩ trước đám đông. Học thanh nhạc vì thế trở thành một dạng “kỹ năng mềm” mới: vừa nghệ thuật, vừa thực dụng, nhưng trên hết là nhân văn.
Lớp hát miễn phí: âm nhạc như món ăn tinh thần sau giờ làm
Khi công nhân, viên chức bước ra khỏi ca làm, điều họ thiếu không phải là thêm giờ tăng ca, mà là một không gian để thở, để nói và để hát cùng nhau. Mới đây, một lớp thanh nhạc miễn phí dành cho công nhân lao động được mở tại một cung văn hóa lao động, do Nghệ sĩ Ưu tú Đức Hoài trực tiếp giảng dạy, đã thu hút hơn 50 học viên tham gia thường xuyên. Đây là con số biết nói: người lao động không quay lưng với nghệ thuật, họ chỉ cần được trao cơ hội tiếp cận. Lớp hát miễn phí này không chỉ trang bị những kiến thức, kỹ năng thanh nhạc cơ bản mà còn tạo thêm không gian giao lưu, sinh hoạt văn hóa sau giờ làm việc. Ở đó, bài tập lấy hơi, sửa phát âm, luyện khẩu hình trở thành chiếc cầu nối những con người vốn xa lạ. Khi cùng nhau hát, khoảng cách tuổi tác, vị trí công việc bị xóa nhòa; âm nhạc vận hành đúng như một món ăn tinh thần, nuôi dưỡng cảm xúc, giảm căng thẳng và xây dựng một cộng đồng chia sẻ thay vì cộng đồng chỉ chịu đựng.
Từ phòng học thanh nhạc đến sân chơi liên thế hệ
Trong các phòng học nhỏ, nơi giáo viên hướng dẫn từng động tác “hít sâu hơn một chút… giữ hơi… bây giờ mới hát”, những thay đổi âm thầm đang diễn ra. Không còn cảnh lớp học đông đúc, chạy theo phong trào thi thố; nhiều giáo viên chọn mô hình một thầy – một trò hoặc nhóm nhỏ để theo sát khả năng từng người học. Họ hiểu rằng giá trị của học thanh nhạc không nằm ở tấm bằng ca sĩ, mà ở việc giúp người học giao tiếp tốt hơn, tư thế ngay ngắn hơn, hơi thở đều hơn, tự tin hơn. Ở các cung văn hóa thanh thiếu nhi, thanh nhạc vẫn là bộ môn thu hút đông đảo học viên nhỏ tuổi, các lớp duy trì quanh năm và sôi động hơn mỗi dịp hè khi nhu cầu tham gia lớp năng khiếu tăng cao. Điều quan trọng là phụ huynh đã dịch chuyển kỳ vọng: họ không còn đặt nặng chuyện con phải trở thành ca sĩ hay đi thi, mà quan tâm nhiều hơn đến việc giúp con mạnh dạn, biết thể hiện bản thân và phát triển cảm thụ nghệ thuật. Cùng lúc, tháng 7 vừa qua, một câu lạc bộ giọng hát hay không chuyên được thành lập, tạo thêm sân chơi cho những người yêu ca hát và nâng chất phong trào văn nghệ quần chúng. Khi trẻ em, người lớn, công nhân, giáo viên cùng bước vào không gian âm nhạc, chúng ta đang chứng kiến một dạng gắn kết thế hệ hiếm thấy ở bất kỳ hoạt động nào khác.
Hát Then - đàn Tính: lớp học miễn phí và trách nhiệm bảo tồn di sản âm nhạc
Nếu các lớp học thanh nhạc đô thị góp phần chữa lành căng thẳng đời sống hiện đại, thì ở vùng cao, giáo dục âm nhạc cộng đồng lại mang thêm một sứ mệnh: bảo tồn di sản âm nhạc dân tộc. Trong căn nhà nhỏ ở xóm Bản Chuồng, xã Xuân Trường (Cao Bằng), mỗi ngày vang lên tiếng đàn Tính hòa cùng những làn điệu Then mộc mạc của các em nhỏ dân tộc Tày. Đó là lớp học miễn phí do em Nông Lan Hương, học sinh lớp 11B2 của một trường phổ thông vùng cao ở Thái Nguyên, đứng lớp. Một thiếu niên trở thành “thầy” vì không muốn di sản hát Then bị bỏ quên. Ban đầu chỉ vài em đăng ký, nhưng khi phụ huynh và bạn bè biết đến, hiện nay lớp đã có hơn 20 em tham gia thường xuyên với nhiều độ tuổi khác nhau. Mỗi buổi, các em được học hát, học cách cầm đàn, bấm phím, gảy đàn đúng kỹ thuật, rồi cùng nhau biểu diễn để rèn sự tự tin và tạo không khí vui vẻ. Niềm vui của Lan Hương là được nhìn thấy các em biết cất lên những câu Then, tự tin đánh những giai điệu đầu tiên trên đàn Tính và luôn háo hức đến lớp. Khi một học sinh nói rằng mình mong có thêm nhiều bạn nhỏ cùng chung tay gìn giữ và phát huy nghệ thuật hát Then – đàn Tính của dân tộc, đó không chỉ là lời mong ước cá nhân, mà là lời nhắc xã hội phải coi lớp hát miễn phí như một chiến lược bảo tồn di sản văn hóa sống.
Giáo dục âm nhạc cộng đồng: gắn kết thế hệ và tương lai bản sắc
Câu chuyện lớp hát Then miễn phí của Lan Hương phản ánh rõ định hướng giáo dục của một trường phổ thông vùng cao: bồi dưỡng học sinh phát triển toàn diện, trong đó học sinh được khuyến khích trở thành “đại sứ” văn hóa trẻ khi đem kiến thức, kỹ năng được học truyền dạy cho cộng đồng. Ngoài câu lạc bộ hát Then – đàn Tính, nhà trường còn duy trì nhiều câu lạc bộ nghệ thuật dân gian như múa khèn, múa xòe Thái, múa sạp và nhiều điệu múa truyền thống khác. Đây không chỉ là sân chơi mà còn là cái nôi khơi dậy lòng tự hào dân tộc, để mỗi học sinh đều góp phần lan tỏa giá trị văn hóa. Điều này cho thấy giáo dục âm nhạc cộng đồng không chỉ nhằm phát triển kỹ năng ca hát, biểu diễn, mà còn tạo ra mạng lưới gắn kết giữa thế hệ trẻ, nghệ nhân và người dân bình thường. Các địa phương như Cao Bằng, Quảng Ninh đã có nhiều nỗ lực đáng ghi nhận trong việc bảo tồn hát Then thông qua câu lạc bộ, lớp truyền dạy, gắn di sản với hoạt động văn hóa, du lịch. Thời gian tới, nhà trường nơi Lan Hương theo học sẽ tiếp tục đẩy mạnh bảo tồn bản sắc văn hóa bằng cách duy trì câu lạc bộ nghệ thuật dân gian, lồng ghép văn hóa truyền thống vào hoạt động giáo dục. Trong khi đó, ở đô thị, những lớp học thanh nhạc trực tiếp lẫn trực tuyến tiếp tục mở ra, tạo thêm lựa chọn tiếp cận cho người học. Nếu nhìn tổng thể, từ phòng học thanh nhạc đến lớp hát Then là những mảnh ghép của một chuyển dịch lớn: đặt âm nhạc vào vị trí trung tâm đời sống cộng đồng, để chúng ta không chỉ hát hay hơn, mà còn sống gần nhau hơn.
