An toàn trường học phải bắt đầu từ khả năng thoát nạn
Thoát nạn trường học là khả năng học sinh và người lớn nhận biết nguy hiểm, báo động, chọn lối ra an toàn và di chuyển theo hướng dẫn khi xảy ra sự cố. Kỹ năng ấy chỉ có giá trị khi được luyện tập trong không gian thực tế, không phải nằm lại trên trang giấy.
Trưa 5/11, đám cháy bùng phát tại khu nhà học tạm của Trường THCS Kim Liên, nơi học sinh được bố trí do trường đang xây dựng, cải tạo. Tin báo được tiếp nhận khoảng 12h18; lực lượng chức năng điều động 7 xe chữa cháy, một xe chỉ huy và hơn 60 cán bộ, chiến sĩ. Đám cháy cơ bản được khống chế lúc 12h40, dập tắt hoàn toàn lúc 13h; trong quá trình tìm kiếm, cứu nạn, cảnh sát phát hiện một người tử vong. Vụ việc khiến yêu cầu an toàn học sinh không thể dừng ở khẩu hiệu hay hồ sơ kiểm tra.
Cháy nổ tại nơi đang cải tạo hoặc tổ chức học tạm là nguy cơ cần được nhìn nhận nghiêm túc. Khi sự cố xảy ra, vài phút đầu có thể quyết định khả năng thoát khỏi vùng nguy hiểm; học sinh chưa từng thực hành rất dễ hoảng loạn, còn giáo viên khó điều phối nếu phương án chỉ tồn tại trên giấy.
Diễn tập phải dạy cách hành động, không phải học thuộc khẩu hiệu
Theo PGS.TS Phạm Mạnh Hà, kỹ năng sống cần được lồng ghép vào môn học, hoạt động giáo dục và thực tiễn nhà trường, thay vì chỉ truyền đạt lý thuyết. Ý kiến này đáng được xem như nguyên tắc tổ chức: học sinh cần biết nhận diện nguy hiểm, phát tín hiệu báo động, tìm lối thoát phù hợp và làm theo hướng dẫn, chứ không chỉ đọc thuộc quy định.
Diễn tập thoát hiểm cần mô phỏng tình huống cụ thể trong chính không gian các em sử dụng: đâu là lối đi an toàn, nơi tập kết ở đâu, cần tránh khu vực nào và cách di chuyển khi có khói. Giáo viên phải nắm sĩ số, điều phối lớp và kiểm đếm học sinh sau khi ra ngoài. Nếu phát hiện thiếu người, cần báo lực lượng chức năng, không tự ý quay lại nơi cháy để tìm kiếm.
Thông tư 06/2022/TT-BGDĐT quy định hoạt động bổ trợ, diễn tập PCCC tối thiểu một buổi mỗi năm học với trẻ mầm non, hai buổi với học sinh phổ thông và học viên giáo dục thường xuyên, ba buổi với sinh viên. Đây là mức tối thiểu, không phải lý do để tập cho đủ buổi rồi thôi. Mỗi lần thực hành cần được đánh giá và sửa những điểm còn lúng túng.
Rà soát thiết bị và lối thoát phải đi trước giờ học
Kỹ năng cá nhân không thể bù cho một cơ sở thiếu điều kiện an toàn. Sau vụ cháy, Sở GD&ĐT Hà Nội yêu cầu các trường rà soát hệ thống phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; hoạt động dạy học chỉ được tổ chức tại địa điểm đáp ứng đầy đủ yêu cầu, không bố trí học sinh ở nơi chưa bảo đảm.
Việc kiểm tra cần đi vào thực tế: hệ thống điện, bếp ăn, phòng thí nghiệm, kho và các phòng chức năng; cách lưu trữ vật liệu dễ cháy; độ thông thoáng của hành lang, cầu thang, cửa và lối thoát nạn. Bình chữa cháy, báo cháy, đèn chiếu sáng sự cố và biển chỉ dẫn phải hoạt động tốt, sẵn sàng sử dụng. Phương án chữa cháy và cứu nạn cũng cần xác định rõ người phụ trách, cách báo động và trách nhiệm điều phối.
Đây không phải việc làm để hoàn tất một đợt kiểm tra. Phòng cháy trường học chỉ đáng tin khi thiết bị được kiểm tra định kỳ, lối ra không bị chặn và cả giáo viên lẫn học sinh biết phải làm gì. Nếu địa điểm chưa đạt chuẩn, ưu tiên đúng là dừng bố trí học sinh ở đó, không đánh đổi an toàn lấy sự thuận tiện.
Tìm nơi học tạm an toàn, nhưng không để việc học đứt quãng
Sau vụ cháy, Sở GD&ĐT Hà Nội phối hợp với UBND phường Kim Liên rà soát các trường lân cận để tìm nơi học tạm cho giáo viên và học sinh. Phương án cần vừa đáp ứng an toàn, vừa phù hợp điều kiện thực tế và duy trì hoạt động dạy học; trong lúc chờ địa điểm, học sinh có thể học trực tuyến một đến hai ngày.
Giữ nhịp học tập là cần thiết, nhưng không thể biến thành áp lực phải trở lại lớp bằng mọi giá. Địa điểm mới cần được kiểm tra trước khi đón học sinh, gồm lối thoát, thiết bị PCCC và cách tổ chức sơ tán. Đồng thời, nhà trường nên thông tin rõ cho phụ huynh về phương án học, vị trí tập kết và cách liên lạc khi có tình huống khẩn cấp.
Công an thành phố đang chỉ đạo xác định danh tính nạn nhân và điều tra nguyên nhân vụ cháy. Trong khi chờ kết luận, điều cần làm ngay không phải là xem đây như sự cố riêng lẻ, mà là biến cảnh báo thành hành động: kiểm tra nơi học, tập luyện thoát nạn và bảo vệ an toàn học sinh trong cả giai đoạn chuyển tiếp. Một buổi diễn tập nghiêm túc không loại bỏ mọi rủi ro, nhưng có thể giúp các em biết cách phản ứng khi từng giây đều quan trọng.
