Từ biết luật đến biết tự bảo vệ mình
Lái xe máy an toàn là sự kết hợp giữa hiểu quy định giao thông, nhận biết nguy cơ và thực hành xử lý tình huống để người điều khiển chủ động bảo vệ mình trên đường. Các chương trình tại Kiến An, Tây Hồ và xã Cam Lâm cho thấy hướng đào tạo này đang rời khỏi cách tuyên truyền chỉ dựa vào lời nhắc: luật cần đi cùng kỹ năng có thể áp dụng trong chuyến đi thường ngày.
Tại phường Kiến An, chiến dịch đào tạo kỹ năng lái xe mô tô, xe gắn máy an toàn diễn ra từ ngày 20/9 đến 31/12/2026. Trong một buổi tại Công ty CP May Hai, Trung tá Nguyễn Văn Lâm, cán bộ Công an phường, phổ biến quy định về trật tự, an toàn giao thông cho cán bộ, nhân viên và người lao động; nội dung tập trung vào vi phạm thường dẫn đến tai nạn, cách nhận diện nguy cơ và ứng phó tình huống nguy hiểm.
Điểm đáng chú ý là hơn 700 người lao động tham gia không chỉ nghe tuyên truyền mà còn được hướng dẫn lái xe trên sa hình. Cách tổ chức này tạo cầu nối cần thiết giữa điều biết trên lớp và thao tác khi gặp tình huống ngoài đường; mục tiêu của chiến dịch là chuyển biến nhận thức, kỹ năng và hành vi, thay vì dừng ở việc nhắc người dân chấp hành luật.
Tây Hồ: lấy tình huống quen thuộc làm bài học
Tại Tây Hồ, quy mô gần 1.000 người tạo nên một lớp học giao thông có nhiều nhóm tuổi và nhu cầu khác nhau. Hội nghị có 907 học sinh và người dân, cùng đại diện lực lượng cảnh sát giao thông, công an phường, hai trường học và tổ dân phố. Nội dung được điều chỉnh theo đối tượng thay vì dùng một bài giảng giống nhau cho tất cả.
Với học sinh trung học phổ thông, trọng tâm là độ tuổi và điều kiện được lái xe, đội mũ bảo hiểm đúng cách, chấp hành đèn tín hiệu, đi đúng làn và không dùng điện thoại khi điều khiển xe. Các hành vi như phóng nhanh, vượt ẩu, đi hàng ngang hay chuyển làn thiếu quan sát được phân tích để người học nhận ra rủi ro; trách nhiệm gia đình trong quản lý và không giao xe cho người chưa đủ điều kiện cũng được nhấn mạnh.
Với người lao động và người thường xuyên đi xe máy, bài học chuyển sang điểm mù xe lớn, qua giao lộ, giữ khoảng cách, đổi làn và ứng phó khi mưa, đường trơn hoặc tầm nhìn hạn chế. Phần thực hành hướng dẫn rẽ, quay đầu, vượt chướng ngại vật, nhường người đi bộ và xử lý giao cắt. Đây là cách dạy kỹ năng lái xe máy sát nhu cầu hơn một danh sách điều cấm; lực lượng chức năng cho biết hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn sẽ tiếp tục được đưa đến người dân, nhất là học sinh.
Cam Lâm: củng cố những thao tác trước khi ra đường
Chương trình tại xã Cam Lâm tập trung vào nền tảng điều khiển mô tô, xe gắn máy an toàn. Học viên được phổ biến Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và văn bản liên quan, sau đó học cách kiểm tra xe, chọn tư thế và trang phục phù hợp, nhận biết mũ bảo hiểm đạt yêu cầu và đội mũ đúng cách. Phần thực hành giúp những kiến thức chuẩn bị này gắn với thao tác thực tế.
Cách tiếp cận này khác với chương trình ở Tây Hồ, nơi nội dung được phân hóa theo học sinh, người lao động và người đi xe thường xuyên, đồng thời đặt nặng xử lý tình huống. Tại Cam Lâm, trọng tâm được mô tả là đào tạo kỹ năng lái xe mô tô, xe gắn máy an toàn; hình ảnh đoàn viên thực hành cho thấy hoạt động không chỉ giới hạn ở nghe phổ biến luật.
Chương trình còn có sự tham gia của Trung tâm đào tạo lái xe Trường Thuận, đơn vị trao 10 suất học lái xe hạng A1 cho học sinh nghèo vượt khó của Trường THPT Trần Bình Trọng. Đây là hỗ trợ cụ thể để một số học sinh tiếp cận đào tạo lái xe, nhưng không nên nhầm hoạt động này với toàn bộ nội dung huấn luyện an toàn dành cho học viên tại xã.
Thực hành là phần không thể xem nhẹ
Ba cách tổ chức hướng đến ba nhóm người học khác nhau: công nhân, nhân viên tại Kiến An; học sinh và người dân ở Tây Hồ; đoàn viên và học viên tại Cam Lâm. Hình thức thực hành cũng có sắc thái riêng: Kiến An hướng dẫn trên sa hình, Tây Hồ kết hợp phân tích tình huống với luyện thao tác cơ bản, còn Cam Lâm rèn các điều kiện và kỹ năng điều khiển xe. Điểm chung đáng giữ là người học được làm nhiều hơn nghe.
Sa hình tạo môi trường để tập xử lý có hướng dẫn; còn các bài tập gắn với giao lộ, điểm mù, đường trơn hay người đi bộ giúp người học hình dung điều có thể gặp trong đời sống. Không hình thức nào thay thế hoàn toàn kinh nghiệm đường phố, nhưng bỏ thực hành thì kiến thức luật khó trở thành phản xạ. Vì vậy, đào tạo lái xe an toàn nên đánh giá được cả việc hiểu quy định lẫn khả năng quan sát, chọn tốc độ và xử lý đúng lúc.
Các chương trình này cho thấy tuyên truyền an toàn giao thông có ích nhất khi vừa nói rõ quy tắc, vừa cho người tham gia tập áp dụng. Muốn giảm rủi ro lâu dài, địa phương và đơn vị tổ chức cần duy trì nội dung phù hợp từng nhóm, gắn bài học với tình huống thường gặp và tạo thêm cơ hội thực hành. Đó là con đường thuyết phục hơn để biến lời nhắc lái xe an toàn thành thói quen.
