Từ người nghe thành người tạo nên thanh âm
Thanh âm Việt Nam là những giai điệu, tiếng động và ký ức âm thanh bắt nguồn từ đời sống, mang dấu ấn văn hóa của các vùng miền, dân tộc và thế hệ. Chiều 30/10, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát động chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống năm 2026 – Hành trình tuổi trẻ gìn giữ và lan tỏa Thanh âm Việt Nam” tới các cơ sở giáo dục, đào tạo trực thuộc Bộ trên cả nước. Sự kiện kết nối trực tuyến 26 điểm cầu của các cơ sở này cùng điểm cầu Đại học Thái Nguyên. Điều đáng chú ý không chỉ là quy mô, mà là cách chương trình định nghĩa lại vai trò công chúng: mỗi người có thể góp chất liệu của mình, thay vì chỉ tiếp nhận sản phẩm văn hóa. Thông điệp “Mỗi người một giai điệu. Triệu người cùng tạo nên âm thanh Việt Nam” đặt trọng tâm vào sự tham gia rộng rãi, từ những âm thanh thường nhật đến sáng tạo có chủ đích.
Sự chuyển hướng ấy hợp thời: theo định hướng được nêu tại chương trình, người dân không chỉ thụ hưởng mà còn có thể trở thành chủ thể sáng tạo văn hóa. Cuộc thi triển khai trên nền tảng số, mở cơ hội tham gia từ nhiều nơi; người dự thi có thể bắt đầu bằng câu hỏi trắc nghiệm, chia sẻ cảm nhận rồi thử tạo thanh âm mang dấu ấn riêng. Chương trình diễn ra từ ngày 12/10 đến hết ngày 30/11/2026, dành cho công dân Việt Nam trong và ngoài nước cũng như người nước ngoài yêu văn hóa, âm nhạc Việt Nam, không giới hạn tuổi hay nghề nghiệp. Đây là lời mời rộng hơn một cuộc thi: góp một âm thanh của mình vào câu chuyện chung.
Người trẻ không phải chọn giữa truyền thống và đổi mới
Với học sinh sinh viên, điểm mạnh của chương trình là không đóng khung sáng tạo âm nhạc trong bài hát hoàn chỉnh hay cách trình diễn quen thuộc. Phần thi trọng tâm, “Sáng tạo Thanh âm Việt Nam”, khuyến khích người trẻ làm việc với âm thanh đời sống như tiếng rao phố cổ, tiếng sóng vỗ mạn thuyền, tiếng khung cửi; đồng thời có thể độc tấu nhạc cụ dân tộc, làm mới dân ca, sáng tác, phối khí, tạo Beat/Remix hoặc kể chuyện bằng âm thanh. Sự rộng mở này giúp âm nhạc truyền thống không bị đặt trong lồng kính: chất liệu cũ có thể bước vào hình thức mới, miễn là người sáng tạo hiểu điều mình đang kể và giữ được mối liên hệ với bản sắc.
Công nghệ cũng được thừa nhận như một phương tiện sáng tạo, không phải ranh giới để loại trừ người dự thi. Ban tổ chức mở hai bảng xếp hạng cho sản phẩm không dùng AI và sản phẩm có ứng dụng AI, cùng bảy danh hiệu dành cho bảy nhóm sản phẩm thanh âm. Tác phẩm còn có thể kết hợp âm thanh với vũ đạo, hoạt họa hay đồ họa số. Cách thiết kế này gửi một tín hiệu đáng giá: gìn giữ không đồng nghĩa với lặp lại nguyên mẫu. Nếu biết đặt công nghệ bên cạnh hiểu biết về nhạc cụ, làn điệu và câu chuyện địa phương, người trẻ có thể làm cho di sản tiếp tục được nghe thấy trong ngôn ngữ của thời đại mình.
Góp âm thanh hôm nay, giữ nguồn tư liệu cho ngày mai
Mục tiêu của sáng tạo không dừng ở sản phẩm dự thi. Chương trình hướng đến số hóa, lưu giữ và lan tỏa những giá trị âm thanh đặc trưng của Việt Nam; định hướng dài hạn là xây dựng Ngân hàng Thanh âm Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam để tập hợp tư liệu, mở thêm chất liệu cho hoạt động văn hóa và công nghiệp sáng tạo. Nhu cầu này có cơ sở: đại diện ban tổ chức nêu rằng Việt Nam có nhiều thanh âm giàu bản sắc, nhưng khi cần sử dụng hoặc mua bản quyền, có đơn vị vẫn phải tìm nguồn từ nước ngoài. Vì vậy, ghi âm tiếng rao, tiếng sóng hay một làn điệu quê nhà không phải việc nhỏ nhặt; nếu được lưu giữ và ghi nhận phù hợp, những đóng góp ấy có thể giúp nguồn chất liệu Việt hiện diện nhiều hơn trong các sản phẩm sau này.
Người dự thi có thể gửi video cảm nhận dài tối đa 120 giây, hoặc tạo sản phẩm âm thanh có lời hay không lời; các tác phẩm đạt yêu cầu được cấp mã định danh số để bảo vệ quyền tác giả và bổ sung vào ngân hàng âm thanh. Cổng tiếp nhận tác phẩm được thông tin mở đến hết ngày 20/11/2026. Sau khi đóng cổng nhận bài theo lộ trình công bố, ban giám khảo sẽ chấm chung khảo; lễ công bố kết quả và trao giải dự kiến diễn ra trong tháng 12/2026. Tổng giá trị giải thưởng lên tới 175 triệu đồng, kèm giấy chứng nhận và cúp vinh danh. Nhưng giá trị bền lâu hơn là một kho tư liệu được tạo nên từ trải nghiệm của cộng đồng.
Người trẻ cũng được kỳ vọng làm đại sứ lan tỏa chương trình, chứ không chỉ tham gia với tư cách thí sinh. Điều đó khiến vai trò của học sinh sinh viên vượt khỏi phòng học hay sân khấu: họ có thể khơi gợi người thân, bạn bè ghi lại những âm thanh đang dần vắng bóng và chia sẻ chúng với cộng đồng. “Thanh âm Việt Nam” sẽ thành công không phải vì mọi sản phẩm đều giống nhau, mà vì nhiều tiếng nói khác nhau cùng góp phần lưu giữ một bản sắc sống động. Khi truyền thống được trao cho người trẻ để tiếp tục sáng tạo, gìn giữ và đổi mới không còn là hai mục tiêu đối lập.
