Chuyển đổi xanh cần bắt đầu từ khả năng đi lại thực tế
Giao thông xanh TP.HCM là quá trình giảm phát thải từ hoạt động đi lại bằng cách chuyển sang phương tiện điện và năng lượng sạch, đồng thời tổ chức hạ tầng và chính sách để người dân có thể sử dụng chúng thuận tiện. Đây không chỉ là câu chuyện đổi xe: thành phố có 12,8 triệu phương tiện, trong đó xe máy chiếm 90%, còn khí thải giao thông góp phần làm trầm trọng ô nhiễm không khí và phát thải khí nhà kính. Vì thế, đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi là hướng đi có cơ sở, nhưng tốc độ không thể chỉ được quyết định bằng mục tiêu hành chính. Khảo sát trực tuyến với hơn 81.000 người cho thấy 80,6% quan tâm cao đến chủ trương, song chỉ 35,2% sẵn sàng chuyển sang phương tiện điện ngay; 37,6% chờ chính sách hỗ trợ, hạ tầng và giá thành phù hợp. Khoảng cách giữa đồng tình và sẵn sàng cho thấy chính sách phải làm cho lựa chọn xanh khả thi, chứ không chỉ được tuyên bố.
Vùng phát thải thấp: thí điểm nhỏ để tránh áp đặt lớn
TP.HCM giao Sở Xây dựng nghiên cứu thí điểm vùng phát thải thấp trên phạm vi nhỏ tại khu vực trung tâm, nhằm kiểm tra hiệu quả và rút kinh nghiệm quản lý trước khi cân nhắc mở rộng. Đây là cách tiếp cận hợp lý: giới hạn địa bàn giúp thành phố quan sát tác động lên chất lượng không khí, giao thông và sinh kế trước khi đặt thêm điều kiện cho người đi lại. Nhưng một vùng kiểm soát khí thải chỉ thuyết phục nếu người dân có phương án thay thế thuận tiện. Khảo sát ghi nhận 92,8% người tham gia đang dùng phương tiện cá nhân chạy xăng, dầu; 62,2% dùng phương tiện làm công cụ sinh kế. Với nhóm này, đổi xe có thể phát sinh chi phí mua phương tiện, tiếp cận điểm sạc và điều chỉnh thói quen, tạo áp lực tài chính nếu thiếu hỗ trợ. Vì vậy, thí điểm cần đi cùng thông tin rõ ràng, lộ trình dễ dự liệu và phương án bảo vệ người mưu sinh bằng phương tiện.
Mục tiêu năm 2030 đòi hỏi hạ tầng đi trước
Tại hoạt động hưởng ứng phát triển giao thông bền vững sáng 22-10, Sở Xây dựng TP.HCM nhấn mạnh mục tiêu tiến tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Theo chủ trương được nêu tại sự kiện, đến ngày 1-1-2030, ô tô, mô tô và xe gắn máy của cơ quan nhà nước cùng cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn sẽ chuyển sang năng lượng xanh, trừ phương tiện đặc thù. Việc khu vực công đi đầu có thể tạo tín hiệu và khuyến khích xã hội, nhưng không thể thay thế điều kiện sử dụng ngoài đời. Người dân lo ngại an toàn pin, sạc và nguy cơ cháy nổ (65,7%), sự bất tiện của trạm sạc, đổi pin (62,2%) và chi phí mua xe ban đầu (61,5%). Thành phố cũng muốn đẩy nhanh chuyển đổi với xe buýt liên tỉnh và xe hợp đồng dưới 9 chỗ. Muốn mục tiêu xanh không thành gánh nặng, hạ tầng, tiêu chuẩn an toàn và hỗ trợ cần tiến cùng nhịp với yêu cầu đổi xe.
Dịch vụ xanh giúp mở rộng lựa chọn, không thay thế chính sách
Chương trình “Thành phố Xanh” của Green SM được triển khai tại TP.HCM cùng Hà Nội, Đà Nẵng và Khánh Hòa, trước khi mở rộng sang các địa phương khác. Chương trình dự kiến cung cấp mã ưu đãi lên tới 20% cho chuyến xe và đơn hàng có điểm đón hoặc điểm đến tại khu vực trọng điểm giảm phát thải; đồng thời bố trí biển chỉ dẫn và mã QR tại một số cơ sở lưu trú, ăn uống, điểm tham quan để khách dễ đặt phương tiện thuần điện. Những tiện ích này có thể giúp người dân và du khách trải nghiệm lựa chọn ít phát thải mà không phải tự mua xe. Tuy nhiên, dịch vụ thương mại không giải quyết trọn vẹn bài toán của người phụ thuộc xe cá nhân để kiếm sống, cũng không thay thế mạng lưới sạc rộng khắp. Lộ trình đề án của thành phố còn cần hoàn thiện, lấy ý kiến và trình cấp có thẩm quyền theo quy định. Thước đo cuối cùng không phải số chương trình được công bố, mà là việc đi lại xanh có thuận tiện và công bằng hơn hay không.
