Xe điện và khái niệm mới về tổng chi phí sở hữu
Tổng chi phí sở hữu xe điện là toàn bộ số tiền người dùng phải chi từ lúc mua đến khi bán hoặc ngừng sử dụng, bao gồm giá mua, lệ phí, bảo hiểm, chi phí sạc, bảo dưỡng, cùng lãi vay và trả nợ nếu dùng nguồn vốn vay, chứ không chỉ là khoản giá niêm yết trên hợp đồng mua xe. Khi xe điện xuất hiện ngày càng dày đặc trên thị trường ô tô, cách tính chi phí sở hữu ô tô không thể dựa vào cảm tính hay con số giá bán đơn lẻ. Nhu cầu mua ô tô tại Việt Nam tăng mạnh với 328.818 xe được tiêu thụ trong 6 tháng đầu năm, tăng 29,3% so với cùng kỳ, khiến câu hỏi "mua xe gì" phải gắn chặt với câu hỏi "chịu được chi phí nào". Ai chỉ nhìn vào mức giá trước mắt mà bỏ qua chi phí vận hành và vốn vay sẽ dễ rơi vào trạng thái xe có nhưng tài chính căng thẳng.
Điện hóa thị trường: khi chi phí vận hành trở thành trọng tâm
Thị trường ô tô Việt Nam đang chuyển hẳn từ cuộc đua doanh số sang cuộc đua điện hóa, và điều đó thay đổi tiêu chí mua xe của người dùng. Tăng trưởng doanh số không còn chỉ đến từ sức mua, mà gắn chặt với tốc độ chuyển dịch sang xe điện hóa. Nửa đầu năm, khoảng 127.000 xe điện hóa được tiêu thụ, vượt 118.000 xe động cơ đốt trong và chiếm 52% doanh số ô tô chở người. Khi tỷ trọng xe điện và hybrid tăng nhanh, người mua bắt đầu nhìn vào chi phí năng lượng, phạm vi di chuyển, thời gian và tính toán chi phí sạc, thay vì chỉ quan tâm độ "bốc" của động cơ. VinFast một mình bàn giao 115.916 ô tô điện trong 6 tháng đầu năm và đạt 137.697 xe đến hết tháng 7, tăng 74,2% so với cùng kỳ, cho thấy lựa chọn xe điện đã đi từ nhóm người dùng tiên phong sang thị trường đại chúng. Trong bối cảnh đó, chi phí sở hữu xe điện trở thành một bài toán tài chính cần được chủ động tính trước.
Chi phí sạc, bảo dưỡng xe điện và bài toán vận hành dài hạn
Ưu điểm thường được nhắc đến của xe điện là chi phí vận hành và bảo dưỡng thấp hơn so với xe xăng, nhưng người mua không nên chỉ dừng ở nhận định chung chung. Ngay sau khi nhận xe, chủ xe bắt đầu phát sinh chi phí sạc, bảo dưỡng và các khoản thanh toán định kỳ nếu lựa chọn mua xe bằng nguồn vốn vay. Tính toán chi phí sạc cần gắn với thói quen di chuyển, khả năng sạc tại nhà, mức giá điện và tần suất sử dụng trạm sạc công cộng, cùng với rủi ro chi phí tăng nếu hạ tầng sạc chưa phủ đủ như kỳ vọng của bạn. Về bảo dưỡng xe điện, chu kỳ và số hạng mục chăm sóc thường ít hơn, nhưng vẫn có những khoản chi định kỳ liên quan đến hệ thống điện, lốp, phanh, điều hòa. Theo các chuyên gia, hạ tầng sạc, tài chính tiêu dùng, dịch vụ hậu mãi và khả năng cung cấp linh kiện sẽ quyết định mức độ bền vững của quá trình tăng trưởng; nghĩa là chi phí vận hành dài hạn phụ thuộc trực tiếp vào việc hệ sinh thái xe điện có phát triển đồng bộ hay không. Nếu bỏ qua các biến số này, tổng chi phí sở hữu xe điện của bạn có thể khác xa so với những con số được nghe quảng cáo.
Vốn vay và trách nhiệm tài chính khi sở hữu xe điện
Xu hướng mua xe bằng vốn vay khiến phương án vay mua xe trở thành phần không thể tách khỏi kế hoạch sở hữu xe điện. Với giải pháp vay mua ô tô, khách hàng mua xe mới có thể vay tối đa 85% giá trị xe với thời hạn tối đa 8 năm; xe đã qua sử dụng có hạn mức vay tối đa 65% giá trị xe, thời hạn vay tối đa 5 năm. Khoản vay còn được thiết kế với phương thức trả gốc hàng tháng hoặc hàng quý, trả lãi hàng tháng và ân hạn trả gốc 12 tháng đầu, giúp người mua có nhiều lựa chọn sắp xếp dòng tiền. Tuy nhiên, kỳ hạn vay dài tuy làm nhẹ số tiền mỗi kỳ nhưng kéo dài nghĩa vụ nợ và tổng chi phí vốn; ngược lại, kỳ hạn ngắn tạo áp lực thanh toán lớn hơn trong từng kỳ. Ngân sách dành cho ô tô với xe điện vì thế phải tính đồng thời giá xe, lệ phí đăng ký, bảo hiểm, chi phí sạc, bảo dưỡng và lãi vay. Người mua cần đặt khoản chi cho ô tô trong tương quan với thu nhập, chi phí sinh hoạt và các nghĩa vụ tài chính hiện có để tránh việc chiếc xe trở thành gánh nặng hơn là tài sản phục vụ gia đình.
Kết luận: chọn xe điện bằng cái đầu tài chính, không chỉ bằng cảm xúc
Điện hóa không còn là câu chuyện của vài mẫu xe "lạ" trên đường mà đã trở thành xu hướng chủ đạo của thị trường, với khoảng 127.000 xe điện hóa được bán ra trong nửa đầu năm. Nhu cầu từ doanh nghiệp vận tải, xu hướng tiết kiệm chi phí sử dụng và sự đa dạng sản phẩm đang tạo thêm động lực cho quá trình điện hóa, đồng thời buộc người mua phải trưởng thành hơn về tư duy tài chính. Những lựa chọn về tỷ lệ vay, kỳ hạn và phương thức trả nợ giúp khách hàng có thêm cơ sở xây dựng kế hoạch tài chính khi mua xe, nhưng bản thân người dùng phải biết tự tính toán chi phí sở hữu xe điện, từ chi phí sạc, bảo dưỡng đến nghĩa vụ trả nợ. Quyết định mua xe không nên dựa vào cảm xúc trước thiết kế, công nghệ hay lời giới thiệu hấp dẫn mà phải gắn với một bảng tính chi tiết, trung thực với khả năng tài chính của chính bạn. Khi bạn tính đủ và tính đúng, xe điện có thể trở thành khoản đầu tư cho sự tiện nghi và an toàn di chuyển, thay vì là một sai lầm tài chính kéo dài nhiều năm.
