Khi nhạc Jazz Việt Nam bước ra từ dân ca và nhạc viện
Nhạc Jazz Việt Nam kết hợp dân ca piano và giai điệu hiện đại là quá trình các nghệ sĩ được đào tạo cổ điển dùng ngôn ngữ jazz tự do để tái tạo, làm mới và nối dài đời sống của âm nhạc truyền thống hiện đại mà không đánh mất tinh thần nguyên gốc của dân tộc.
Điểm then chốt cần nói thẳng: nếu chỉ “giữ gìn” dân ca trên giấy, di sản sẽ hóa bảo tàng; chỉ khi bước vào không gian nhạc Jazz Việt Nam, nó mới có cơ hội sống cùng hơi thở hôm nay. Nghệ sĩ piano, giảng viên Trần Lê Trà Thanh là một ví dụ thuyết phục cho hướng đi đó. Chiều 8/8 tại Yoko Café (TP.HCM), chị giới thiệu cùng lúc mini album Jazz "Biển xanh còn hát", tập thơ "Mơ, yêu & đời" và sách nhạc "Tuyển tập ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho Piano độc tấu". Một nghệ sĩ trưởng thành từ Nhạc viện TP.HCM, từng tu nghiệp Piano tại Nhạc viện P. I. Tchaikovsky ở Moscow, nay chủ động quay lại với jazz và dân ca – đó là lựa chọn mang tính tuyên ngôn hơn là thử nghiệm nhất thời.
“Biển xanh còn hát”: Jazz trên nền ký ức Việt
Mini album "Biển xanh còn hát" gồm 5 ca khúc do chính Trà Thanh sáng tác, đều mang phong cách jazz xoay quanh tình yêu, ký ức và những suy ngẫm về cuộc sống. Đây không phải sản phẩm “ngẫu hứng cho vui”, mà là kết quả của một hành trình sáng tạo kéo dài nhiều năm, trong đó ca khúc chủ đề được viết từ năm 2008, "Chốn xưa bình yên" viết năm 2009 và chỉnh sửa lại năm 2023. Đó là quá trình lao động âm nhạc bền bỉ, đủ lâu để giai điệu thấm vào đời sống riêng, trước khi được trao cho công chúng.
Điều đáng nói là cách chị dùng jazz như một khung tự do để chở chất Việt. Chính chị thừa nhận mình bị mê hoặc bởi chất tự do, gợi mở và kích thích sáng tạo của piano jazz, nên yếu tố jazz xuất hiện trong giai điệu, hòa âm, phối khí và cả lối hát đầy ngẫu hứng của ca sĩ. Nói cách khác, đây không phải “nhạc ngoại” chồng lên ca từ Việt, mà là sự lai ghép có ý thức giữa tư duy hòa âm hiện đại và dòng cảm xúc Á Đông, tạo nên một dạng âm nhạc truyền thống hiện đại: quen thuộc ở tâm thức, mới mẻ ở tai nghe.
Từ phím đàn Tchaikovsky đến dân ca piano trên sân khấu Sài Gòn
Trần Lê Trà Thanh lớn lên trong môi trường nhạc viện chính quy: thi đỗ hệ piano dài hạn 15 năm (11 năm Trung cấp, 4 năm Đại học) tại Nhạc viện TP.HCM khi mới 9 tuổi, rồi tiếp tục tu nghiệp chuyên ngành Piano tại Nhạc viện P. I. Tchaikovsky giai đoạn 1999–2000. Đặt một nền tảng học thuật hàn lâm như vậy vào không gian jazz, nhiều người tưởng mâu thuẫn; thực tế, đây lại là sự bổ sung lý tưởng. Kiến thức cổ điển giúp chị kiểm soát cấu trúc, còn jazz mở lối cho cảm xúc và ứng biến.
Song hành với nghiên cứu, chị từng là thành viên các ban nhạc, chơi nhạc mỗi đêm ở phòng trà từ những năm 1990, và đặc biệt là tiếng piano ngẫu hứng gắn với một không gian âm nhạc nổi tiếng ở Sài Gòn. Chính “máu” nhạc nhẹ, Pop, Jazz kéo chị rời con đường độc đạo của piano cổ điển để tìm đến sáng tạo âm nhạc linh hoạt hơn. Khi một người mang tư duy Tchaikovsky chạm vào dân ca piano và nhạc Jazz Việt Nam, kết quả không chỉ là sự pha trộn phong cách, mà là lời khẳng định: nhạc viện không phải chiếc khung giam di sản, mà là bệ phóng cho những tái sinh mới.
Giọng ca trẻ và cây cầu giữa thế hệ
Một lựa chọn thông minh khác của Trà Thanh là không giữ vai trò trung tâm tuyệt đối, mà chủ động mời ba ca sĩ trẻ Diệu Linh, Minh Anh và Khánh Nhật tham gia album. Những giọng ca này được giao những ca khúc nhiều quãng cao, đường giai điệu linh hoạt, phù hợp tinh thần jazz. Ở đây, thế hệ trẻ không chỉ là người “hát hộ” tác giả, mà là bạn đồng hành sáng tạo, đưa cảm quan nghe nhạc của lớp khán giả mới vào trong di sản giai điệu.
Đó là cây cầu cần thiết: một bên là người nghệ sĩ – giảng viên đã trải qua đào tạo dài hạn, tu nghiệp nước ngoài; bên kia là ca sĩ trẻ được rèn luyện trong môi trường thu âm và biểu diễn hiện đại. Khi họ gặp nhau trong nhạc Jazz Việt Nam, sự chênh lệch thế hệ không còn là rào cản, mà trở thành năng lượng đối thoại. Những ca khúc như "Đêm Noel bên em", "Ký ức tình yêu" hay "Cô đơn" được xử lý bằng lối hát ngẫu hứng, giúp khán giả trẻ nhận ra: jazz không xa lạ, dân ca cũng không cũ kỹ – chỉ cần được kể lại bằng giọng nói của thời mình.
Tuyển tập dân ca piano: bảo tồn không phải là đóng khung
"Tuyển tập ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho Piano độc tấu" là mảnh ghép quan trọng để hiểu quan điểm bảo tồn của Trà Thanh. Tuyển tập này tập hợp các tác phẩm được chuyển soạn từ ca khúc và dân ca Việt Nam sang hình thức độc tấu piano. Cấu trúc gồm bốn chương, từ kiến thức cơ bản đến ca khúc Việt, dân ca, rồi nhóm ca khúc do chính chị sáng tác, giúp người học có thể thực hành hàng ngày. Đây là cách đưa âm nhạc truyền thống hiện đại vào phòng tập, không chỉ lên sân khấu.
Chị nhìn rõ khó khăn: cái khó nhất khi đưa dân ca Việt Nam lên phím đàn piano là giữ được cái “hồn”, nhịp điệu phong phú và luyến láy tự do của từng vùng miền. Piano vốn gắn với hệ thống âm nhạc phương Tây, nên người chuyển soạn phải dung hòa giữa đặc tính nhạc cụ và chất liệu nguyên bản. Nói cách khác, sáng tạo âm nhạc ở đây không phải phá bỏ truyền thống, mà là dịch nó sang một ngôn ngữ mới. Nếu chúng ta muốn dân ca sống trong tai nghe của thế kỷ 21, những bước dịch chuyển như vậy là điều không thể né tránh – và Trà Thanh đã chọn đối diện thay vì hoài niệm.
