AI vào xã, thôn: Cuộc cách mạng âm thầm ở bộ phận địa chính
AI xử lý hồ sơ đất đai là việc dùng công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ cán bộ cấp xã, phường tra cứu pháp luật, kiểm tra thành phần hồ sơ, phát hiện thiếu sót và gợi ý hướng xử lý nhằm rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Thay vì phải mất nhiều thời gian tìm kiếm, đối chiếu từng văn bản, cán bộ có thể sử dụng AI để tra cứu căn cứ pháp lý, kiểm tra thành phần hồ sơ, tham khảo quy trình và hướng xử lý đối với những tình huống nghiệp vụ phát sinh. Công cụ cũng hỗ trợ phát hiện sớm giấy tờ còn thiếu hoặc nội dung chưa phù hợp ngay từ khâu tiếp nhận, qua đó hạn chế tình trạng người dân phải đi lại, bổ sung hồ sơ nhiều lần. Nói thẳng, đây là lần hiếm hoi công nghệ không chỉ dừng ở khẩu hiệu “chuyển đổi số cấp xã” mà đi vào đúng điểm nghẽn lớn nhất: hồ sơ đất đai chậm, sai, thiếu.
Hai tháng, 620 hồ sơ và 30% trễ hạn bị “xóa sổ”
Điểm then chốt của câu chuyện không nằm ở việc “có AI” mà là kết quả: giảm trễ hạn hành chính một cách đo đếm được. Theo Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Gia Lai, từ ngày 29/5 đến 18/7/2026, công cụ AI đã được dùng để hỗ trợ giải quyết 620 hồ sơ thủ tục hành chính về đất đai. Sau khi ứng dụng AI hỗ trợ nghiệp vụ đất đai, số hồ sơ giải quyết trễ hạn tại nhiều địa phương ở Gia Lai giảm đáng kể. Ở 10 xã, phường chủ động sử dụng công cụ, số hồ sơ giải quyết trễ hạn giảm bình quân hơn 30% so với thời điểm chưa dùng AI. Đáng chú ý, xã Ia Hrung giảm tới 62,9% hồ sơ trễ hạn, còn Chư Pưh, Bình Phú, Quy Nhơn Tây, Ia Sao và An Bình đều giảm trên 33%. Những con số này là câu trả lời rõ ràng nhất cho câu hỏi: AI có thực sự giúp việc công bớt chậm hay không.
Khi AI trở thành tiêu chí của xã nông thôn mới hiện đại
Việc AI xử lý hồ sơ đất đai không chỉ là sáng kiến nội bộ, mà đang được nâng cấp thành tiêu chí phát triển nông thôn mới hiện đại. UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành Quyết định số 121/2026/QĐ-UBND quy định Bộ tiêu chí xã nông thôn mới, xã nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh, có hiệu lực từ ngày 10/8/2026. Trong bộ tiêu chí này, chuyển đổi số cấp xã không còn là “phụ lục đẹp” mà là yêu cầu bắt buộc: mỗi xã phải có điểm bưu chính hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, số hóa dữ liệu nông nghiệp và môi trường. Bộ tiêu chí cũng yêu cầu 100% cán bộ, công chức, viên chức sử dụng thành thạo nền tảng số và ứng dụng AI trong công việc. Nói cách khác, ai không biết dùng AI sẽ khó đáp ứng chuẩn xã nông thôn mới hiện đại.
Minh bạch hơn, giám sát tốt hơn: AI không chỉ dùng cho hồ sơ
Nếu AI ở bộ phận địa chính giúp giảm trễ hạn hành chính, thì ở tầm xã, nó mở rộng vai trò sang quản lý, giám sát và bảo đảm an ninh trật tự. Bộ tiêu chí nông thôn mới hiện đại đặt ra yêu cầu hạ tầng số khá “gắt”: 100% thôn, làng, khu phố có hạ tầng băng rộng tốc độ cao, 100% hộ gia đình được phủ Internet cáp quang và 100% cán bộ, công chức, viên chức dùng thành thạo nền tảng số cùng ứng dụng AI trong công việc. Đáng chú ý, các xã phải lắp đặt hệ thống camera ứng dụng AI phục vụ giám sát, bảo đảm an ninh, trật tự. Điều này biến AI thành “mắt thần” cho chính quyền cơ sở, đồng thời tạo áp lực minh bạch hơn cho các hoạt động hành chính, bởi mọi quy trình, dữ liệu, giao dịch đều dần được số hóa và có khả năng kiểm tra chéo.
Thách thức không phải là công nghệ, mà là kỷ luật và dữ liệu
Dù kết quả ban đầu rất tích cực, việc đưa AI trở thành tiêu chí nông thôn mới hiện đại cũng phơi ra hai bài toán: kỷ luật thực thi và chất lượng dữ liệu. Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu người đứng đầu các cơ quan, địa phương trực tiếp chỉ đạo, quán triệt cán bộ liên quan sử dụng công cụ AI trong tiếp nhận, kiểm tra, thẩm định và giải quyết hồ sơ đất đai; việc sử dụng phải thường xuyên, thực chất, tránh hình thức. Về dữ liệu, tỉnh sẽ tiếp tục hoàn thiện nguồn dữ liệu chuyên ngành, giao Văn phòng Đăng ký đất đai xây dựng Bộ tài liệu tri thức chuyên gia về đất đai với hệ thống văn bản pháp luật còn hiệu lực, quy trình nghiệp vụ và các tình huống phức tạp. Nếu không kiên quyết với kỷ luật sử dụng và không đầu tư nghiêm túc cho dữ liệu, AI sẽ bị đẩy trở lại vai trò “công cụ thử nghiệm” thay vì trụ cột chuyển đổi số cấp xã.
