Tiếp sức đến trường: Học bổng sinh viên nghèo biến khát vọng thành cơ hội
Chương trình Tiếp sức đến trường là một chương trình học bổng sinh viên nghèo dành cho tân sinh viên hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, giúp các em không phải dừng bước trước cánh cửa đại học chỉ vì thiếu tiền nhập học, chi phí ăn ở và học tập dài hạn. Hội trường Trường Đại học Tây Bắc chiều 3-10 chào đón 119 tân sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, giàu nghị lực từ 8 tỉnh miền núi phía Bắc về dự lễ trao học bổng Tiếp sức đến trường, do một tờ báo lớn phối hợp cùng Quỹ khuyến học Vinacam và các đối tác thực hiện. Đây không phải buổi lễ phát quà, mà là tuyên ngôn mạnh mẽ: nơi sinh ra và số phận nghèo khó không được phép định đoạt tương lai học tập của sinh viên miền núi.
Với chủ đề "Một khát vọng - Vạn tấm lòng", chương trình tiếp sức đến trường ở Sơn La là điểm trao thứ ba trong hành trình gần một phần tư thế kỷ đồng hành cùng tân sinh viên trên mọi miền. 119 suất học bổng trị giá hơn 2,4 tỉ đồng được trao trong ngày 3-10, trong đó hơn 1,8 tỉ đồng dành cho tân sinh viên và 600 triệu đồng hỗ trợ giáo viên khó khăn đang bám trường, bám lớp ở vùng cao. Đây là hỗ trợ giáo dục có tính hệ thống: nuôi dưỡng cả người học lẫn người dạy, để con đường đến trường không bị đứt đoạn ở những nơi gian khó nhất.
Khi 10 triệu đồng nhập học trở thành bức tường số phận
Đối với nhiều gia đình miền núi, khoảng 10 triệu đồng chi phí nhập học ban đầu là một bức tường gần như không thể vượt qua. Một nữ sinh H’Mông kể, gia đình đông anh em, cha mẹ làm nông, khoản tiền đó cộng với tiền ăn học suốt 4 năm đại học là gánh nặng vượt quá sức họ. Cô từng đứng trước nguy cơ phải nghỉ học, chấp nhận lấy chồng sớm như nhiều bạn cùng lứa trong bản, chỉ vì không thể kiếm nổi số tiền nhập trường. Khi các chuyên gia nói đến “bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục”, với sinh viên miền núi, bất bình đẳng cụ thể hóa bằng từng đồng tiền nhập học mà họ không thể có.
Suất học bổng trị giá 15 triệu đồng tiền mặt cho mỗi tân sinh viên, trong đó có hai suất đặc biệt 50 triệu đồng cho 4 năm học, không chỉ là con số tài chính. Đó là đường lui duy nhất để nhiều em không bị đẩy khỏi giảng đường vì nghèo. Có em mồ côi từ nhỏ, có em cha mẹ mắc bệnh hiểm nghèo, có gia đình vừa gánh thêm thiên tai bão lũ, tất cả đang đứng chênh vênh giữa học tiếp hay rẽ sang cuộc đời lao động sớm. Học bổng sinh viên nghèo, trong bối cảnh đó, giống như tấm hộ chiếu thoát khỏi quỹ đạo truyền đời của thiếu thốn và bỏ học.
Những hành trình đi chậm nhưng không bỏ cuộc của sinh viên miền núi
Đằng sau 119 cái tên được xướng lên là 119 câu chuyện người trẻ từng nghĩ mình phải dừng lại. Cứ A Dà, người Mông ở Lào Cai, mồ côi mẹ từ khi hơn 1 tuổi, vừa học xong THCS thì bố lâm bệnh nặng, anh trai phải nghỉ học, còn Dà ở nhà chăm bố. Khi bố mất vào cuối năm 2022, trong nhà chỉ còn hai anh em. Để có tiền cho anh tiếp tục đi học, Dà theo người quen xuống Hà Nội làm phụ hồ, mỗi ngày làm từ sáng đến chiều, sức yếu nên công chỉ khoảng 200.000 đồng, có khi phải mượn quần áo của người khác để đi làm.
Giữa những ngày trát vữa dưới nắng nóng, Dà nhận ra: "Tôi nhận ra chỉ có cái học mới giúp mình vượt qua cái nghèo". Hai năm nghỉ học khiến cậu chậm hơn bạn bè, nhưng cũng làm cậu trưởng thành và hiểu rằng lao động phổ thông không thể cho mình tương lai mong muốn. Nhờ học bổng Tiếp sức đến trường, cậu trở lại giảng đường với ngành chăn nuôi thú y, quyết tâm tốt nghiệp để có công việc ổn định: "Tôi muốn sau này không còn nghèo nữa". Những hành trình như vậy cho thấy, hỗ trợ giáo dục đúng lúc không chỉ giữ chân một sinh viên miền núi ở lại trường, mà còn kéo họ ra khỏi vòng lặp lao động rẻ, nghèo bền vững.
Những cô gái Mông từ nỗi đói, nỗi sợ bỏ học đến quyết tâm làm chủ tương lai
Trong dãy ghế học bổng năm nay, hình ảnh các nữ sinh Mông gây ám ảnh và xúc động nhất. Vàng Thị Giang, tân sinh viên ngành ngôn ngữ Trung Quốc thuộc một trường đại học ở Thái Nguyên, mất bố khi đang học lớp 11; từ đó mẹ một mình nuôi ba chị em. Những ngày đầu sau khi bố mất, Giang từng nghĩ đến nghỉ học vì “bầu trời như sụp đổ”, một tuần liền đi học chỉ để khóc, không biết nên tiếp tục hay dừng lại. Nhưng rồi cô tự nhủ, vẫn còn mẹ, còn các em, và nếu mình bỏ học, gia đình sẽ càng bế tắc hơn. Cô quyết định làm gương, để em có động lực đến trường và để mẹ nhìn thấy một tương lai khác.
Sau kỳ thi tốt nghiệp THPT, Giang chỉ về nhà hai ngày rồi xuống Hưng Yên làm công nhân gần ba tháng để phụ mẹ nuôi hai em. Cô vừa học, vừa làm thêm, chắt chiu từng đồng cho đường dài phía trước. Một nữ sinh H’Mông khác thẳng thắn nói: "Với tôi, con đường ngắn nhất để thoát nghèo là đi học, nghèo là động lực để tôi tiến lên". Câu nói này xứng đáng là câu khẩu hiệu của cả thế hệ sinh viên miền núi: họ không lãng mạn hóa cái nghèo, mà nhìn thẳng vào nó như một thực tế phải vượt qua bằng tri thức, chứ không phải bằng tấm chồng hay những chuyến làm công nhân dài ngày.
Từ một suất học bổng đến mạng lưới trách nhiệm xã hội ở vùng núi
Chương trình tiếp sức đến trường không thể tồn tại gần một phần tư thế kỷ nếu chỉ dựa trên lòng tốt nhất thời. "Chương trình bền bỉ đến hôm nay nhờ sự đóng góp không mệt mỏi của các nhà hảo tâm, trong đó có ông Vũ Duy Hải và Quỹ khuyến học Vinacam cùng các đối tác, nhà tài trợ trên cả nước". Tổng 119 suất học bổng trị giá hơn 2,4 tỉ đồng ngày 3-10 là kết quả của một mạng lưới trách nhiệm xã hội đã được xây dựng bền chặt, kết nối báo chí, doanh nghiệp, quỹ khuyến học và bạn đọc. Quan trọng hơn, năm nay còn có 600 triệu đồng dành để hỗ trợ khoảng 25 đến 30 thầy cô giáo có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn ở vùng rẻo cao, những người đang âm thầm giữ học sinh ở lại trường.
Một chương trình học bổng sinh viên nghèo chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó tấn công vào gốc rễ của bất bình đẳng giáo dục: xóa bớt rào cản tài chính, nâng đỡ những gia đình dễ tổn thương và bảo vệ đội ngũ giáo viên tuyến đầu. Ở Tây Bắc, nơi có không ít bản làng xa xôi, học sinh mất cha mẹ, gia đình gánh bệnh tật, thiên tai, việc một em được vào đại học không chỉ là thành tích cá nhân, mà là cú chuyển hướng cho cả dòng họ. Nếu xã hội coi dân tộc thiểu số là phần không thể tách khỏi tương lai chung, những chương trình như Tiếp sức đến trường phải được xem là hạ tầng thiết yếu của phát triển, ngang hàng với đường sá hay điện lưới.
