Trường học hạnh phúc: Không phải khẩu hiệu, mà là cảm nhận của con người
“Trường học hạnh phúc” là mô hình nhà trường trong đó mọi quyết định và tiêu chí giáo dục đều hướng tới trải nghiệm hạnh phúc, an toàn và phát triển toàn diện của học sinh, giáo viên, nhân viên và phụ huynh, được đo bằng cảm nhận thực tế của họ chứ không phải bằng các con số thành tích hay báo cáo hình thức. Hội thảo xây dựng “trường học hạnh phúc” cho năm học 2026-2027 do Sở GD-ĐT TP.HCM tổ chức đã cho thấy một bước chuyển quan trọng: từ việc phát động phong trào sang việc nghiêm túc thiết kế lại tiêu chí giáo dục để bảo vệ con người khỏi áp lực thành tích. Nếu trước đây nhiều trường coi bộ tiêu chí như một bộ hồ sơ phải hoàn thành, thì nay thông điệp rất rõ: tiêu chí chỉ có ý nghĩa khi học sinh không còn cảm thấy cô đơn và giáo viên không phải làm việc trong nỗi sợ dư luận.
Từ 18 xuống 9 tiêu chí: Tinh gọn để giáo dục thực chất
Tháng 10/2023, Sở GD-ĐT TP.HCM ban hành Bộ tiêu chí “trường học hạnh phúc” gồm 18 tiêu chí thuộc 3 nhóm Con người, Dạy học và hoạt động giáo dục, Môi trường, áp dụng cho 100% cơ sở giáo dục trong thành phố. Sau gần 3 năm, thực tiễn cho thấy một rào cản: khi tiêu chí quá nhiều, chúng dễ bị biến thành checklist hành chính hơn là kim chỉ nam cho giáo dục thực chất. Dự thảo mới vì thế đề xuất gộp các nội dung trùng lặp, điều chỉnh từ 18 xuống còn 9 tiêu chí cốt lõi, tập trung vào cảm nhận hạnh phúc thực chất của học sinh, giáo viên, nhân viên và cha mẹ học sinh, đồng thời giảm gánh nặng giấy tờ cho nhà trường. Đáng chú ý, bộ tiêu chí điều chỉnh sẽ do UBND TP.HCM ban hành thay vì chỉ là văn bản của ngành giáo dục, nâng giá trị pháp lý và biến “trường học hạnh phúc” thành trách nhiệm chung của cả hệ thống chứ không phải phong trào riêng lẻ.
120 người không chỉ sửa tiêu chí, mà sửa cách nhìn về thành tích
Hội thảo ngày 30/9 quy tụ 120 đại biểu từ các sở, ban, ngành, phòng chuyên môn, cùng hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các cơ sở giáo dục để góp ý bộ tiêu chí mới. Sự đa dạng chủ thể cho thấy một thay đổi đáng hoan nghênh: hạnh phúc ở trường không chỉ là việc của ngành giáo dục, mà là một vấn đề xã hội. Tại đây, Sở GD-ĐT nhấn mạnh yêu cầu triển khai “trường học hạnh phúc” phải thực chất, không hình thức, không chạy theo thành tích, lấy học sinh làm trung tâm và phát huy vai trò của đội ngũ nhà giáo cùng sự đồng hành của cha mẹ học sinh. Nói cách khác, những con số thi đua, tỷ lệ khen thưởng không còn là thước đo chính. Tiêu chí giáo dục mới được thiết kế để đo điều khó đo nhất: cảm giác mỗi ngày đến trường có thật sự là một ngày vui hay chỉ là một ngày “đạt chuẩn” trên giấy.
Tiêu chí mới: Quyền được lắng nghe, nghỉ ngơi và được bảo vệ
Điểm thay đổi đáng chú ý trong bộ tiêu chí điều chỉnh là việc đưa các quyền rất cụ thể của học sinh vào cấu trúc đánh giá “trường học hạnh phúc”. Đại diện ngành y tế đề xuất học sinh phải được tham gia xây dựng nội quy, được bảo đảm bí mật đời sống và thông tin cá nhân, được nhà trường cam kết dùng kỷ luật tích cực, không trừng phạt về thể chất và tinh thần, và được bảo đảm quyền nghỉ ngơi, vui chơi thông qua thời khóa biểu hợp lý, không giao quá nhiều bài tập về nhà. Trung tâm kiểm soát bệnh tật thành phố cũng khuyến nghị lồng ghép các chỉ báo dinh dưỡng, an toàn thực phẩm, nhà vệ sinh, nguồn nước sạch, sức khỏe tâm thần vào bộ tiêu chí “trường học hạnh phúc”. Những đề xuất này dịch khẩu hiệu “phát triển toàn diện học sinh” thành các chuẩn đo cụ thể, buộc nhà trường phải nhìn học sinh như con người có nhu cầu, không phải “đầu ra” của hệ thống.
Từ cô đơn và áp lực mạng xã hội đến trách nhiệm của cả hệ thống
Ý kiến tại hội thảo cho thấy khoảng cách đáng lo giữa hoạt động phong trào và cảm nhận thật của người trong cuộc. Một hiệu trưởng thẳng thắn nói: một trường có thể tổ chức rất nhiều hoạt động nhưng học sinh vẫn cảm thấy cô đơn; treo nhiều khẩu hiệu đoàn kết, yêu thương nhưng giáo viên vẫn làm việc một mình. Mạng xã hội trở thành điểm nghẽn tâm lý khi một tình huống sư phạm bình thường có thể bị biến thành khủng hoảng truyền thông, khiến giáo viên co mình, còn học sinh mang thêm áp lực vô hình. Trong bối cảnh đó, việc điều chỉnh tiêu chí giáo dục theo hướng “giảm giấy, tăng lắng nghe” không chỉ là kỹ thuật quản lý mà là lựa chọn mang tính đạo đức. Theo kế hoạch, ngày 13/10, dự thảo tiếp tục lấy ý kiến các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên đại học trước khi trình UBND thành phố ban hành và triển khai thống nhất ở tất cả cơ sở giáo dục. Nếu quá trình này được thực hiện nghiêm túc, “giáo dục thực chất” sẽ không còn dừng ở khẩu hiệu trong văn bản mà trở thành áp lực ngược lại lên hệ thống: phải thay đổi để mỗi học sinh bớt cô đơn, mỗi giáo viên bớt sợ hãi.
